Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Παλιό σπίτι, που ακόμη στέκονταν όρθιο τη δεκαετία του ’60, αλλά σήμερα μάλλον έχει κατεδαφιστεί, σε φωτογραφία του Δημήτρη Παπαδήμου. (Πηγή : http://eliaserver.elia.org.gr/)

Μέχρι σχεδόν στις αρχές της δεκαετίας του ’70, κάποιοι, κατηφορικοί ιδιαίτερα, δρόμοι της Άρτας όπως η οδός Ανεμομύλων και η οδός Ζαλόγγου, διατηρούσαν ακόμη την αυθεντική τους μορφή κατασκευής,   αυτής με καλντερίμι. Το «καλντερίμι» είναι τουρκική λέξη που χαρακτηρίζει  τον λιθόστρωτο δρόμο που είναι κατασκευασμένος με ακατέργαστες πέτρες. Βασικοί λόγοι μιας τέτοιας κατασκευής, εκτός της αισθητικής πλευράς, ήταν να μην τρώγονται οι δρόμοι αυτοί από τα αρνητικά νερά της βροχής και να διευκολύνονται οι άνθρωποι και τα ζώα, στο ανέβασμα και το κατέβασμα.

Έτσι λύνονταν ένα μεγάλο πρόβλημα κι ικανοποιούνταν πρακτικά οι ανάγκες. Φυσικά τα υλικά (οι πέτρες βασικά) που χρησιμοποιούνταν για τα καλντερίμια ήταν ντόπια και η τεχνική της κατασκευής διέφερε από τόπο σε τόπο κι ανάλογα με το μάστορα και το μεράκι του ή το μεράκι των κοινοτικών αρχόντων. Αλλού το ρείθρο έμπαινε στη μέση κι αλλού στις άκρες. Όλα εξαρτώνταν από την κλίση του δρόμου, τις βροχοπτώσεις, τις χιονοπτώσεις και τον κίνδυνο που δημιουργούσαν τα χειμωνιάτικα παγώματα. Αλλού τα δεσίματα ήταν πυκνά, κάθετα ή πλαγιαστά στο δρόμο, αλλού αραιά. Κατά περίπτωση σχηματίζονταν και μικρά σκαλοπάτια. Πολλές φορές παράλληλα ή κάθετα στο δρόμο δημιουργούνταν κι αυλάκια που έφερναν μέσα στους κήπους τα νερά για το πότισμα. Άλλα από αυτά ξεκινούσαν από δημόσιες βρύσες κι άλλα από λάκκους που κατέβαζαν νερά.

Με τον καιρό βέβαια το ανεβοκατέβασμα των ζώων και των ανθρώπων και τα νερά που έτρεχαν χάλαγαν τα περισσότερα καλντερίμια. Οι λεγόμενες επισκευές, που γίνονταν βιαστικά, μετέτρεπαν το δρόμο σε ένα απροσδιόριστο κατασκεύασμα, κακόγουστο, κακότεχνο και δυσκολοπέραστο. Το τελειωτικό χτύπημα δόθηκε, όταν μπήκαν στις πόλεις τα αυτοκίνητα και τα άλλα οχήματα, με αποτέλεσμα οι βυθισμένες στη γη πέτρες να μην αντέξουν κι έτσι με τον καιρό οι δρόμοι να ασφαλτοστρωθούν και να αλλάξουν μορφή. (Πηγή :   “Καλντερίμι και παράδοση: Η περίπτωση δρόμου της Κόνιτσας”, Λυμπερόπουλος, Γιάννης, Παράδοση και Τέχνη 035, σελ. 6-7, Αθήνα, Δ.Ο.Λ.Τ., Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 1997.

Σήμερα ο επισκέπτης στην Άρτα μπορεί ακόμη να θαυμάσει το καλντερίμι, διασχίζοντας την παλιά γέφυρα της Άρτας, απ’ όπου και η φωτογραφία. (Πηγή : Arta Bridge, Paving Stone Detail  – John Haley, https://www.flickr.com/)

Η όψη του παλιού Αρτινού σπιτιού παρουσιάζει σχεδόν φρουριακό χαρακτήρα, τουλάχιστον στο επίπεδο του ισογείου. Εκτός από την μεγάλη θύρα της εισόδου, τη μεσιά, συνήθως δεν υπάρχει κανένα άλλο άνοιγμα στο ισόγειο, εκτός ίσως από ένα ή δύο σιδερόφραχτα μικρά παράθυρα για να φωτίζονται οι αποθήκες που συνήθως βρίσκονταν εκατέρωθεν της εισόδου.

 Ένα από τα παλαιότερα δείγματα της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής στην Άρτα, που ευτυχώς έχει διασωθεί χάρι στην ατομική πρωτοβουλία, είναι η οικία Δημητρίου Τρουβά, στην οδό Ζαλόγγου 12. Σύμφωνα με την επικρατούσα στην Άρτα προφορική παράδοση, το κτίριο, που ανεγέρθηκε κατά τον 18ο μάλλον αιώνα, ήταν αρχικά κατοικία Οθωμανού αξιωματούχου, πιθανώς του τοπικού Δικαστή (Κατή). Σε μεταγενέστερο χρόνο αποτέλεσε τμήμα του μετοχίου της Μονής Κάτω Παναγιάς, που περιελάμβανε την Παρηγορήτισσα και άλλα πέριξ αυτής κτίσματα ή κτήματα. (Πηγή :  ΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΣΠΙΤΙΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ, Α. Γ. Καρρά, Άρτα, 2022)

Στη φωτογραφία «Εξωτερική Άποψη της Οικίας Δ. Τρουβά το 1950». (Φωτο από αρχείο Δ. Τρουβά)