Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

“……Από της ανωτέρω γεφύρας ανωφερής λίαν οδός, φέρει μεθ’ ½ ώραν εις το εν τω οθωμανικώ και εκ 10 οικογενειών χωρίον Βορδό, εν ω κείται ο Π ομώνυμος οθωμανικός σταθμόςκαι δι ου τελείται τελωνιακή διάβασις. Μικρόν μεσημβρινώς του χωρίου τούτου κείται και ετέρα συνοικία.….” (Πηγή : ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑΙ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΟΡΟΘΕΤΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ, Ν. Σχινάς, Εν Αθήναις, 1886)

Στη φωτογραφία “Ο Τουρκικός Συνοριακός σταθμός στο Βορδό, πάνω από τη Γέφυρα της Πλάκας”  (Φωτο  Abdulhamid Han Photo Albums, http://katalog.istanbul.edu.tr/)

“The road down to Palaka Bridge” (Φωτο  Abdulhamid Han Photo Albums, http://katalog.istanbul.edu.tr/)

“Κείμενον επί λόφου επισκοπούντοςτην επί του Αράχθου ομώνυμον μονότοξον γέφυραν ανοίγματος 39 μέτρων και ύψους από της επιφανείας των υδάτων 19,25μ., ολικού δε πλάτους μετά των στηθέων 3,20μ., καθαρού δε 2,75μ.

Εις απόστασιν 300μ. ως έγγιστα κείται λιθόκτιστον επιμήκες και ισόγαιον οίκημα,χωρητικότητος 22 ανδρών, έχον εκατέρωθεν της από μεσημβρίας εισόδου του δύο μικρά δωμάτια προς οίκησιν αξιωματικών και αντιθέτως, ήτοι προς το βόρειον αποθήκην και κλίβανον, προ της εισόδου δε κυλονδρικόν λιθόκτιστον σκοπιάν.

Μεσημβρινώς του σταθμού τούτου κείται χάνιον 10 ίππων, εν ω και υποτελωνείον….” (Πηγή : ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑΙ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΟΡΟΘΕΤΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ, Ν. Σχινάς, Εν Αθήναις, 1886)

Στη φωτογραφία “Η Γέφυρα της Πλάκας και ο Ελληνικός συνοριακός σταθμός όπως φαινόταν από τον Τουρκικό στην απέναντι πλευρά του Αράχθου”. (Φωτο  Abdulhamid Han Photo Albums, http://katalog.istanbul.edu.tr/)

“………..Σήμερα είναι η γιορτή της Βασίλισσας  και το πρόγραμμα που καθόρισε ο βασιλικός επίτροπος, ορίζει τα της τελετής. Την έλλειψη εφημερίδων αναπληρώνει ο ντελάλης, ο οποίος από το προηγούμενο βράδυ φώναξε παντού ότι « αύριο στις εννιά ευρωπαϊκή  ώρα είναι η γιορτή της Βασίλισσας. Θα γίνει δοξολογία, να παστρέψτε τους δρόμους και να κάμετε φέξι». Στις εννιά η ώρα «αλά φράγκα» λοιπόν ο μητροπολιτικός ναός και το προαύλιο ήταν γεμάτα κόσμο. Ο στρατός παρατάχτηκε κατά μήκος του δρόμου, όλοι δε οι αξιωματικοί με την καλή τους στολή παρατάχτηκαν στην είσοδο της εκκλησίας. Εννοείται ότι ο  γράφων αυτές τις γραμμές έσπευσε να παρευρεθεί στην εκκλησία, αρκετά λυπημένος καθώς σύμφωνα με τις παραινέσεις του ντελάλη, ούτε να φέξει, ούτε να καθαρίσει το λιθόστρωτό του μπορούσε. Μόλις έφτασε ο βασιλικός επίτροπος, εισήλθε με την ακολουθία του ψέλνοντας ο Μητροπολίτης, ακολουθούμενος από τους δύο ραβίνους και πριν απ’ αυτόν ιερείς που έψελναν. Η δοξολογία άρχισε. Το πλήθος συνωστίζονταν μέσα στο ναό, ο αρχιερέας έψελνε υπέρ του βασιλιά, της βασίλισσας, του διαδόχου, του στρατού, του ναυτικού, του χριστιανισμού και της πόλεως. Τα κεφάλια των ανθρώπων γύριζαν σε κάθε κατεύθυνση θυμίζοντας στάχια που κινούνται όταν τα φυσάει ο εσπερινός άνεμος. Τα περισσότερα κεφάλια ήταν ασκεπή, μερικά έφεραν φεσάκι. Ήταν νομίζω ιουδαίοι οι οποίοι με περιέργεια και ευλάβεια στρέφονταν προς τους αξιωματικούς οι οποίοι, όλοι άριστοι, έλαμπαν μέσα στις στολές τους με τα παράσημα και τα ξίφη. Όταν τέλειωσε η δοξολογία, βροντερές ζητωκραυγές ταρακούνησαν το ναό. Είδα τους ραβίνους να  υψώνουν τα χέρια τους στον ουρανό και να προσεύχονται. Βέβαια, αν η ενάρετη Βασίλισσα της Ελλάδας παρίστατο αφανώς στην εκκλησία, σίγουρα θα είχε συγκινηθεί από τις τόσο ειλικρινείς εκδηλώσεις αγάπης και σεβασμού των νέων της υπηκόων.

 Το απόγευμα οι μουσικές της πόλης διασκέδασαν τους Αρτηνούς. Η μια παιάνιζε στην πλατεία δίπλα στο φρούριο και η άλλη κάτω από τον πλάτανο, στη γέφυρα, που τα μάτια του είδαν τόσα πολλά άλλοτε…..Είναι ευρέως γνωστό ότι τότε οι πλάτανοι χρησίμευαν σαν τόπος θανατικών εκτελέσεων. Η «φέξι» έγινε το βράδυ. Με συγκίνηση έβλεπα τα πενιχρά καντηλάκια των φτωχών αναμμένα για χάρη του ονόματος της βασίλισσας των Ελλήνων. Μερικές φορές από τα  παράθυρα με τα δικτυωτά πλέγματα έπεφταν έξω στους στενούς δρόμους κάποιες ωχρές λάμψεις. Ήταν το αποτέλεσμα της «φέξης» που έκανε ο οικοδεσπότης. Περιφερόμενος τα στενά και σκοτεινά δρομάκια της πόλης, σκοντάφτοντας στα καλντερίμια και ακούγοντας πότε -πότε ευχάριστες φωνές  οικογενειακής ευθυμίας, προερχόμενες από τα σπίτια, έπλεα μέσα σε ένα πέλαγος σκέψεων και συλλογισμών. «Μεγάλην είχον προ εμού αλλοίωσιν……»” (Απόσπασμα από το βιβλίο του Σπυρίδωνα Παγανέλη ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑΙ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Α’ ΟΙ ΣΕΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΧΙΟΥ Β’ Η ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΚΑΤΑΛΗΨΙΣ ΑΡΤΗΣ ΚΑΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ υπό ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ Κ. ΠΑΓΑΝΕΛΗ, Εν Αθήναις, 1882 σε διασκευή Α. Καρρά)

Στη φωτογραφία μια από τις ελάχιστες γκραβούρες που δημοσιεύτηκαν στον ξένο τύπο με αφορμή την απελευθέρωση της Ηπειροθεσσαλίας το 1881 με τίτλο “1881 – Turkish-Greek Conflict, Preveza / Gulf οf Arta” ( Πηγή : LE MONDE ILLUSTRE)

“Άρθρο 1 ¨……………Οι επίτροποι, έχοντας σταλεί στην Άρτα από τις Μεγάλες δυνάμεις, είναι υποχρεωμένοι να  αρχίσουν την διαδικασία της αποτύπωσης  από τις εκβολές του ποταμού Άρτα και έτσι να προχωρήσουν σε αντίστροφη πορεία, κατά μήκος της γραμμής που έχει καταδειχθεί στο 1^ο άρθρο της συμφωνίας. Το σημείο εκκίνησης του συνόρου είναι το στόμιο του ποταμού Άρτα στον κόλπο που έχει το ίδιο όνομα. Αρχίζοντας από τις εκβολές η οροθετική γραμμή ακολουθεί τη γραμμή κοίτης του ποταμού, του οποίου η πολύ έντονη ελικοειδής πορεία έχει μια γενική κατεύθυνση από βορρά προς νότο.

Αφήνει στα ανατολικά τα χωριά Κομμένο και Μπάνη, που βρίσκονται στην αριστερή όχθη, τα οποία πέφτουν στην Ελλάδα. Στα δυτικά τα χωριά Νεοχώρι, Μπακυκάλαμον, Τσαπραλή, Κυρνικολού, Κεραμάτες, καθώς και το μοναστήρι με το ίδιο όνομα, παραμένουν στην Τουρκία.

Η οροθετική γραμμή περνάει από τη Γέφυρα της Άρτας, όχι πολύ μακριά από το χωριό με το ίδιο όνομα, ακολουθώντας τα ίχνη ενός  κάθετου επιπέδου, που κόβει τη γέφυρα εγκάρσια στα θεμέλια  ακριβώς της κεντρικής αψίδας. Από τη Γέφυρα, και για μια απόσταση 5 χιλιομέτρων προς τα πάνω στο ρεύμα του ποταμού, ο ποταμός διατρέχει  μια πολύ πλατιά αμμώδη κοίτη και διαχωρίζεται σε πολλά μέρη. Η γραμμή  ακολουθεί το πιο μεγάλο ρεύμα. Έχοντας περάσει από τη Γέφυρα, η οροθετική γραμμή στρέφεται γύρω από την πόλη της Άρτας προς τα δυτικά και βόρεια. Αυτή η πόλη πέφτει στη Ελλάδα. Κατόπιν περνά από τα δυτικά της Μονής του Θεοτοκιού, που βρίσκεται σε ένα ύψωμα και δεσπόζει της αριστερής όχθης του ποταμού και το οποίο πέφτει στην Ελλάδα. Περνάει στα δυτικά των χωριών Καλεντίνη, Κουκούλιστα, της Μονής Μουχουστίου, τα οποία πέφτουν στην Ελλάδα και στα ανατολικά των χωριών Νεζερίστα, Αβαρίτσα, Ζάβατο, Νισίστα, Πολύτσενα, Βροντό τα οποία παραμένουν στην Τουρκία. Φτάνει στη στενή Γέφυρα της Πλάκας στην οποία καθορίζεται από το ίχνος του κάθετου επιπέδου που κόβει την Γέφυρα εγκάρσια και περνάει από το μέσον της μεγάλης αψίδας. Συνεχίζοντας ακολουθεί τη γραμμή της κοίτης του ποταμού, η οποία, αφήνοντας τη Γέφυρα της Πλάκας περνάει μέσα από μια στενωπό που περιβάλλεται από κάθετους βράχους σε κάθε πλευρά, περνάει από το μέσον της μεγάλης αψίδας της Γέφυρας της Πολιτσάς, περνάει στα δυτικά του χωριού με το αυτό όνομα το οποίο πέφτει στην Ελλάδα και τελικά φτάνει στη διασταύρωση του χειμάρρου των Καλαρρυτών, έναν παραπόταμο στα αριστερά του ποταμού Άρτα. Το σημείο όπου ο χείμαρρος πέφτει στον ποταμό ονομάζεται Σμίξη. Το μήκος της οροθετικής γραμμής από το στόμιο του ποταμού Άρτα μέχρι τη διασταύρωση με το χείμαρρο των Καλαρρυτών είναι 93 χιλιόμετρα, λαμβάνοντας υπ’ όψη τις ελικοειδείς   ροές του ποταμού.

Άρθρο 2. Φθάνοντας στη διασταύρωση με τον χείμαρρο των Καλαρρυτών, η συνοριακή γραμμή αφήνει τη γραμμή κοίτης του ποταμού Άρτα και ακολουθεί την κοίτη του χειμάρρου του οποίου η γενική κατεύθυνση είναι βόρειο-ανατολικά. Περνάει από τα νότια του χωριού Μιχαλίτσι, το οποίο παραμένει στην Τουρκία. Περνάει από το μέσον δυο μικρών γεφυρών από τις οποίες ο πιο απομακρυσμένος χείμαρρος ονομάζεται Σινγούνι, πάνω από τις οποίες περνά ο δρόμος από Πράμαντα προς Καλαρρύτες. Από τη Γέφυρα του Σινγούνι στρέφεται προς τα βόρεια, περνά από το κέντρο δυο μικρών γεφυριών κατά μήκος του χειμάρρου, αφήνει στα ανατολικά το χωριό Καλαρρύτες που πέφτει στην Ελλάδα και αφήνει στα δυτικά το χωριό Συρράκο που παραμένει στην Τουρκία. Φτάνει στο σημείο απ’ όπου ξεκινά ο χείμαρρος Καλαρρύτης, ο οποίος ξεκινά την πορεία του λίγο πιο χαμηλά από την κορυφή του Περιστερίου ή Ντζουκαρέλα. Η επιτροπή έχει καταδείξει με ένα σημάδι το σημείο όπου ο χείμαρρος, που είναι ακόμη ένα μικρό ρυάκι συνήθως χωρίς νερό φτάνει στο βοσκοτόπι στους πρόποδες της Ντζουκαρέλα. Από το σημείο όπου αρχίζει το ρυάκι, η οροθετική γραμμή ανεβαίνει κατακόρυφα σε ευθεία γραμμή στην κορυφή του Περιστερίου….” (Πηγή : Sir Edward Hertslet,  (1891) ‘The map of Europe by treaty London-Volume  IV, 1875 to 1891, σε μετάφραση Α. Καρρά)

Στη φωτογραφία το εξώφυλλο του βιβλίου του   Sir Edward Hertslet,  (1891) ‘The map of Europe by treaty London-Volume  IV, 1875 to 1891, που σήμερα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο.