Το Λεύκωμα που παρουσιάζει την Ελλάδα κατά την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων, περιλαμβάνει τρεις φωτογραφίες εκκλησιών, μία εξ αυτών η φωτογραφία της “Παρηγορήτισσας”. Δεν δίνονται περαιτέρω πληροφορίες για την προέλευση της φωτογραφίας.
(Πηγή : Körner & Dietrich – K. Maissner & N. Kargadouris , ed. (1896) Η Ελλάς κατά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896, Αθήνα : Εκ του Τυπογραφείου της Εστίας)
….και το εξώφυλλο του Λευκώματος του 1896.
Η ατμοβάρις Άκτιον Ι ήταν σκάφος του Ελληνικού Βασιλικού Ναυτικού που έδρασε στο τέλος του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Ναυπηγήθηκε το 1881 στα ναυπηγεία Thames Ironworks του Ηνωμένου Βασιλείου μαζί με το ομοίου τύπου σκάφος Αμβρακία ΙΙ ειδικά για επιχειρήσεις στον Αμβρακικό Κόλπο.
Ήταν κανονιοφόρος τύπου Rendel και διέθετε ένα σταθερό πυροβόλο Krupp 10,2in/30, η σκόπευση του οποίου γίνονταν με στροφή του πλοίου. Τον οπλισμό συμπλήρωναν ένα πυροβόλο 5,9in/30 και δύο ταχυβόλα πυροβόλα της 1 λίβρας.
Εντάχθηκε στο δυναμικό του Στόλου με την ονομασία Σπέτσαι ΙΙ αλλά μετονομάσθηκε σε «Άκτιον Ι» το 1889.
Έλαβε μέρος σε επιχειρήσεις στο Ιόνιο κατά τους πολέμους του 1897 με κυβερνήτη τον Πλωτάρχη Ε. Τομπάζη. και του 1912-13 με τον Στόλο Ιονίου και κυβερνήτη τον Πλωτάρχη Ε. Λαμπαδάριο, καθώς και στον Α. Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (1919-20) παροπλίστηκε. (Πηγή : https://hellasarmy.gr/)
Στη φωτογραφία “Η Ατμοβάρις Σπέτσαι ΙΙ, μετέπειτα Άκτιον Ι”.
(Πηγή : Körner & Dietrich – K. Maissner & N. Kargadouris , ed. (1896) Η Ελλάς κατά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896, Αθήνα : Εκ του Τυπογραφείου της Εστίας)
Πρόκειται για την επίσκεψη του Bernhard III, Duke of Saxe-Meiningen, ο οποίος επισκέφτηκε την Άρτα, ερχόμενος από τα Γιάννενα… Στο φύλλο της εφημερίδας ΑΡΤΑ διαβάζουμε το σχετικό ρεπορτάζ :
“Η Α.Υ. ο Πρίγκηψ του Σαξ Μαίνιγκεν*, προερχόμενος εξ Ιωαννίνων αφίκετο εις την πόλιν μας την παρελθούσαν Παρασκευήν 25 λέγοντος μηνός, περί την 7ην ώραν Μ.Μ. συνοδευόμενος και υπό του Κυρίου Λικονέλ, Εφόρου της Βιβλιοθήκης της εν Αθήναις Γερμανικής Σχολής.
Μίαν ώραν προ της αφίξεώς του είχον μεταβή προς υποδοχήν, παρά την Γέφυραν του Αράχθου άπασαι σχεδόν αι ενταύθα Πολιτικαί και Στρατιωτικαί Αρχαί και άπειρον πλήθος πολιτών, άμα δε τη ελεύσει του εδεξιώθησαν Αυτόν οι Κ.Κ. Νομάρχης, Δήμαρχος και Φρούραρχος, οίτινες επιβάντες μετά της αυτού υψηλότητος εφ’ αμαξών διηυθύνθησαν παρακολουθούντων και των πολιτών εν ζητωκραυγαίς εις την οικίαν του Δημάρχου μας Κυρίου Καραπάνου, ένθα μετά βραχείαν ανάπαυσιν παρετέθη Αυτώ πολυτελές δείπνον εις ο παρεκάθησαν και οι κ.κ. Νομάρχης και Φρούραρχος. Την επιούσαν επεσκέφθησαν την Α.Υ. εν σώματι άπαντες οι κ.κ. αξιωματικοί της ενταύθα Φρουράς και οι εγκριτότεροι εκ των συμπολιτών μας. Κατά δε την 10ην πρωινήν ώραν ο Πρίγκηψ συνοδευόμενος υπό του Δημάρχου και του περί τα αρχαιολογικά ανέκαθεν ασχολουμένου δημοτικού Συμβούλου και Φαρμακοποιού κ. Ιωάννου Μητσογιάννη επεσκέφθη τον ενταύθα αρχαίον Ναόν της Παρηγορίτσης, τα κυκλώπεια τείχη και τας λοιπάς αρχαιότητας του τόπου, μεθ’ ο επανελθών οίκαδε και προαριστήσας ανεχώρησες εφ’ αμάξηςπερί την 2 ώραν Μ.Μ. συνοδευθείς και υπό των κ.κ. Νομάρχου, του Δημάρχου, του Φρουράρχου και του Μοιράρχου μέχρι Μενιδίου, ένθα επεβιβάσθη εις το επί τούτω αναμένον πολεμικόν ατμόπλοιον αι « Σπέτσαι». Καθ’ όλην δε την από Άρτης μέχρι Μενιδίου οδόν και από διαστήματος εις διάστημα ήσαν παρατεταγμένοι τη προνοία και διαταγή του κ. Μοιράρχου Άρτης 30-40 χωροφύλακες κατ’ αντιζυγίαν στιχηδόν ως τιμητική Φρουρά. Η Α. Υ. ο Πρίγκηψ κατά την βραχείαν εν Άρτη διαμονήν του έμεινε λίαν ευχαριστημένος εκ της γενομένης Αυτώ υποδοχής και φιλοξενίας αποκομίσας ευαρέστους εντυπώσεις διά τον εγκάρδιον ενθουσιασμόν μεθ΄ου υπεδέξατο Αυτόν η πόλις της Άρτης, εξέφρασε δε επί τούτω τας ευχαριστίας του προς τε τον κ. Νομάρχην και τον κ. Δήμαρχον.
Ο επισκεφθείς την πόλιν μας επιφανής ξένος είναι νεώτατος την ηλικίαν 30-32 ετών, ευγενής και μειλίχιος τους τρόπους, είναι δε γαμβρός επί θυγατρί του διαδόχου του Γερμανικού Θρόνου, ένεκεν δε του προς την Ελληνικήν αρχαιολογίαν φλογερού έρωτός του τρίτην ήδη φοράν επισκέπτεται την Ελλάδα και προ πολλού επεδόθη εις την εκμάθησιν της ελληνικής γλώσσης την οποίαν και λαλεί νυν μετρίως”. (Πηγή : Εφημερίδα ΑΡΤΑ, τχ. 27, 29 Μαΐου 1884)
*Σύμφωνα με την έρευνά μας, πρόκειται για τον Bernhard III, Δούκα του Saxe-Meiningen, γεννηθέντα το 1851 και συζύγου της πριγκίπισσας Σαρλόττας της Πρωσίας, δεύτερης ξαδέλφης του, κόρης του Φρειδερίκου Γ’, Γερμανού αυτοκράτορα και εγγονής της Βασίλισσας Βικτώριας. Παρά τη στρατιωτική του καριέρα, έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον και για τις τέχνες. Δραστηριοποιήθηκε ως συνθέτης, ποιητής και μεταφραστής. Ήταν ιδιαίτερα γνωστός ως ειδικός στα νέα ελληνικά και ήταν γνωστός για τη μετάφραση γερμανικής λογοτεχνίας στα ελληνικά. Για τις ιστορικές του σπουδές, για τις οποίες ταξίδεψε επανειλημμένα στην Ελλάδα και τη Μικρά Ασία (σήμερα Τουρκία), το Πανεπιστήμιο του Μπρεσλάου του απένειμε επίτιμο διδάκτορα. (Μπορείτε να διαβάσετε σχετικά στο λινκ https://en.wikipedia.org/wiki/Bernhard_III,_Duke_of_Saxe-Meiningen)
Στη φωτογραφία, μεταξύ 1915-1920, διακρίνονται (από αριστερά προς τα δεξιά): Η Πριγκίπισσα Σοφία της Πρωσίας (1870-1932), Βασίλισσα των Ελλήνων και σύζυγος του Βασιλιά Κωνσταντίνου Α’., ο Διάδοχος Γεώργιος της Ελλάδας (1890-1947) (αργότερα Γεώργιος Β’), ο Πρίγκιπας Waldemar της Πρωσίας (1889-1945), ο Κωνσταντίνος Α΄ (1868-1923), Βασιλιάς της Ελλάδας και ο Bernhard III, δούκας του Saxe-Meiningen (1851-1928). (Πηγή: Flickr Commons project, 2013)
Αρχές του 1943, μπροστά στο Γυμνάσιο Αγνάντων. Όρθιοι οι Αγναντίτες Αχιλλέας Φράγκος & Σωτήρης Κεφάλας (έπεσε στο Νεστόριο Καστοριάς το 1949)
Κάτω δεξιά : Βασίλειος Γ. Κουτσούμπας & Αθανάσιος Γ. Τρομπούκης (Ο Δάσκαλος, Σκοτώθηκε τον Απρίλιο του 1948)
(Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
Ερώτηση : Που τα πέρασες Τάκη τα πρώτα χρόνια της Κατοχής
Το καλοκαίρι του ’41 το πέρασα στην Άγναντα. Τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου πήγα στην Παιδαγωγική Ακαδημία Ιωαννίνων, για να συνεχίσω τη φοίτησή μου. Είχα εγγραφεί στο Β’ έτος σπουδών το έτος 1940-41, αλλά δεν κατόρθωσα να φοιτήσω εξ αιτίας του πολέμου. Εδώ θα πρέπει να ανοίξω μια παρένθεση, γιατί οι σπουδές μου στην Π. Α. είναι μια ολόκληρη ιστορία, που με λίγα λόγια έχει ως εξής:
(Πηγή : ΑΓΝΑΝΤΑ ΑΡΤΑΣ, Σ. Φίλος, Αθήνα, 1989)
1-10-42
ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΟΝ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟΝ ΔΕΝ ΗΛΘΕ.ΤΗΝ 14΄ ΩΡΑΝ ΕΓΩ ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΧΗΓΟΝ ΠΗΓΑΜΕ ΕΙΣ ΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΒΡΥΣΗ ΤΟΥ ΛΕΙΒΑΔΙΟΥ ΟΠΟΥ ΣΥΝΑΝΤΗΣΑΜΕ ΤΟΝ Δ. ΑΡΒΑΝΙΤΗΝ. ΕΝ ΤΩ ΜΕΤΑΞΥ ΗΛΘΑΝ Ο ΑΛΕΞ.ΖΕΡΒΑΣ ΚΑΙ ΔΗΜ.ΜΑΓΓΑΝΟΣ. ΔΙΕΞΗΧΘΗ ΣΥΖΗΤΗΣΙΣ ΣΧΕΤΙΚΩΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΔΟΣΙΑΝ ΤΟΥ ΔΗΜ.ΙΣΚΟΥ ΚΛΠ ΠΡΟΔΟΤΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ. ΔΕΙΠΝΗΣΑΜΕ ΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓ. ΒΡΑΖΟΥ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΕΠΑΝΕΛΗΦΘΗ Η ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΜΟΥ ΣΤΙΣ ΦΩΤΙΕΣ._
2-10-42
ΤΗΝ 11,10΄ ΓΙΝΕΤΑΙ Η ΟΡΚΟΜΩΣΙΑ ΩΣ ΜΕΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡ. ΑΡΒΑΝΙΤΗ ΚΑΙ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟ ΣΕΡΑΦΕΙΜ.ΤΗΝ 11,50΄ΠΗΓΑΙΝΟΜΕΝ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΛΛΥΠΗΘΩΜΕΝ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΝ ΣΤΑΜΟΥΛΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟΝ ΤΟΥ ΣΩΤ. ΣΤΑΜΟΥΛΗ.ΤΗΝ 22αν ΩΡΑΝ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑΣ ΑΘΗΝΑΣ ΟΙ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ, Λ/ΓΟΣ ΙΩΑΝ.ΛΑΓΟΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓ.ΛΑΛΑΚΟΣ ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑΝ.ΕΠΙΣΗΣ ΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΝ ΟΤΙ ΤΟ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟΝ ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΕΛΘΗ ΕΩΣ ΤΗΝ 6-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ.ΑΜΕΣΩΣ ΕΙΔΟΠΟΙΩ ΤΑ ΦΥΛΑΚΙΑ ΝΑ ΔΙΑΛΥΘΟΥΝ ΑΝΑΒΛΗΘΕΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΦΙΞΕΩΣ ΤΟΥ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟΥ ΜΕΧΡΙ ΝΕΩΤΕΡΑΣ ΔΙΑΤΑΓΗΣ.
3-10-42
ΤΗΝ 3ην ΩΡΑΝ ΕΡΧΕΤΑΙ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΚΟΣΣΥΒΑΚΗ ΦΕΡΩΝ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΔΙΑ ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ ΑΝΕΦΕΡΕ ΟΤΙ ΟΙ ΙΤΑΛΟΙ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΜΕΓΑΛΟΧΑΡΗΝ ΚΑΙ ΖΗΤΟΥΣΕ ΔΙΑΤΑΓΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΣΙΝ. ΑΜΕΣΩΣ Ο ΑΡΧΗΓΟΣ ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ ΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΥΠΟ ΤΟΝ ΑΛΕΚΟΝ ΖΕΡΒΑΝ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΩΑΝΝΗΝ ΠΑΠΑΔΑΚΗΝ ΝΑ ΚΙΝΗΘΟΥΝ ΠΡΟΣ ΓΙΑΤΑΓΑΝΑ ΚΑΙ ΕΚΕΙ ΝΑ ΚΤΥΠΗΣΗ ΤΟΥΣ ΙΤΑΛΟΥΣ ΕΠΙΣΗΣ ΕΙΔΟΠΟΙΗΘΗ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΤΟΥ Λ/ΓΟΥ ΜΥΡΙΔΑΚΗ ΕΙΣ ΜΥΓΟΣΤ ΟΠΩΣ ΕΛΘΗ ΠΡΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΙΝ ΜΑΣ ΤΟ ΤΑΧΥΤΕΡΟΝ. ΕΠΙΣΗΣ ΤΗΝ ΕΞ 7 ΑΝΔΡΩΝ ΟΜΑΔΑ ΚΛΕΙΔΙΟΥ ΚΟΛΟΝΙΚΗ. -ΠΕΡΙ ΤΑ ΧΑΡΑΜΑΤΑ ΕΙΧΟΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΘΗ ΟΛΟΙ. Η ΟΜΑΣ ΚΛΕΙΔΙΟΥ ΑΠΕΣΤΑΛΗ ΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙ ΔΙΑ ΝΑ ΚΤΥΠΗΣΗ ΑΠΟ ΚΕΙ ΕΠΙΣΗΣ ΕΛΗΦΘΗΣΑΝ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΕΚΤΑΚΤΑ ΜΕΤΡΑ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΝ ΤΟΥ ΣΥΝΤΕΚΝΟΥ ΜΕ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΤΟΝ ΚΩΝ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΝ.ΤΗΝ 13,30΄ ΩΡΑΝ ΑΝΑΧΩΡΟΥΜΕΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΕΙΒΑΔΙ ΜΕ ΔΥΝΑΜΙΝ 25 ΑΝΔΡΩΝ ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ 3 ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΩΝ ΔΙΑ ΜΕΓΑΛΟΧΑΡΗ. ΚΑΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ΚΑΘ ΟΔΟΝ ΟΙ ΙΤΑΛΟΙ ΑΝΕΒΑΛΟΝ ΤΗΝ ΑΝΟΔΟΝ ΤΩΝ ΚΑΙ ΟΤΙ ΕΠΑΝΗΛΘΟΝ ΕΙΣ ΤΑΣ ΒΑΣΕΙΣ ΤΩΝ. ΤΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ ΑΥΤΑ ΠΡΟΗΡΧΟΝΤΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΛΕΞ. ΖΕΡΒΑΝ,ΝΙΚΗΦ.ΚΟΣΣΥΒΑΚΗΝ ΚΑΙ ΚΩΝ.ΣΤΟΥΜΠΟΥ ΕΚ ΣΚΟΥΛΗΚΑΡΙΑΣ. ΑΠΟΣΟΒΗΘΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΑΜΕΣΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΑΘΜΕΥΟΜΕΝ ΕΙΣ ΤΑ ΚΑΝΑΛΙΑ ΓΑΒΡΟΒΟΥ.ΛΥΠΗΘΗΚΑΜΕ ΔΙΟΤΙ ΔΕΝ ΑΝΕΒΗΚΑΝ ΓΙΑ ΝΑ ΔΟΚΙΜΑΣΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΙΝ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΝ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ,ΕΣΤΩ ΚΑΙ ΟΛΙΓΟΙ ΠΟΥ ΕΙΜΕΘΑ._
4-10-42
ΤΗΝ 8,30΄ ΕΡΧΕΤΑΙ Ο ΚΩΝ/ΝΟΣ ΣΤΟΥΜΠΟΣ ΜΕΤΑ ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Ο ΑΡΧΗΓΟΣ ΣΥΝΩΜΙΛΗΣΕ ΕΠ ΑΡΚΕΤΟΝ. ΤΗΝ 17,20΄ ΕΡΧΕΤΑΙ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΠΥΡΟΝ ΚΟΛΟΝΙΚΗΝ ΚΑΙ Θ. ΤΣΑΦΗΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΝ ΟΤΙ ΟΙ ΙΤΑΛΟΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΟΝΤΑΙ ΠΡΟΣ ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ.Ο ΑΡΧΗΓΟΣ ΑΜΕΣΩΣ ΔΙΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΟΣ ΓΡΑΜΜΕΝΟΥ ΣΤΟ ΓΟΝΑΤΟ ΕΔΩΣΕ ΤΑΣ ΔΕΟΥΣΑΣ ΔΙΑΤΑΓΑΣ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΩΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΝ ΤΩΝ ΧΩΡΙΚΩΝ.ΤΟΥΣ ΕΓΡΑΦΕ ΟΤΙ ΕΙΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΙΝ ΟΙ ΙΤΑΛΟΙ ΗΘΕΛΟΝ ΔΙΑΠΡΑΞΗ ΒΙΑΙΟΠΡΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΛΛΗΨΕΙΣ ΝΑ ΤΟΥΣ ΚΤΥΠΗΣΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ ΝΩΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΛΑΓΙΑ.ΕΜΕΙΣ ΠΑΡΑΜΕΙΝΑΜΕΝ ΕΙΣ ΚΑΝΑΛΙΑ ΕΝ ΕΠΙΦΥΛΑΚΗ ΑΝΑΜΕΝΟΝΤΕΣ ΝΕΩΤΕΡΑΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΧΩΜΕΝ ΚΑΘ ΟΛΗΝ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑΝ ΤΟΙΑΥΤΑΣ.
5-10-42
ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΟΝ ΚΑΜΜΙΑΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΝ ΠΕΡΙ ΚΙΝΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΕΧΘΡΟΥ.ΚΑΘΗΣΑΜΕΝ ΕΙΣ ΚΑΝΑΛΙΑ ΕΩΣ ΤΗΝ 15,30΄ ΩΡΑΝ ΟΠΟΤΕ ΜΕ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΠΑΝΤΟΤΕ ΤΟΝ ΑΡΧΗΓΟΝ ΑΝΑΧΩΡΗΣΑΜΕΝ ΔΙΑ ΛΕΙΒΑΔΙ ΣΥΝΤΕΚΝΟΥ ΟΠΟΥ ΘΑ ΕΓΙΝΕΤΟ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ Η ΟΡΓΑΝΩΣΙΣ ΤΩΝ ΠΥΡΩΝ ΔΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΙΝ ΤΟΥ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟΥ.ΜΕΤΑ 3 ΩΡΟΝ ΦΘΑΣΑΜΕΝ ΤΗΝ 17,50΄ ΕΙΣ ΛΕΙΒΑΔΙ ΣΤΟ ΚΑΛΥΒΙ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΡΑΖΟΥ ΟΠΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΑΜΕΝ._
6-10-42
ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΙ ΑΡΧΙΣΑΝ ΝΑ ΚΑΤΑΦΘΑΝΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ ΓΥΡΩ ΧΩΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΟΙ ΕΘΕΛΟΝΤΑΙ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΜΕ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΤΟΝ ΕΝΩΜΑΤΑΡΧΗΝ ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΥΛΗΝ,ΥΠΕΝΩΜΑΤΑΡΧΗΝ ΚΟΣΣΥΒΑΚΗΝ ΓΕΩΡ.ΚΑΙ ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ ΥΠΕΝΩΜΑΤΑΡΧΗΝ, Ο ΙΑΤΡΟΣ ΚΟΣΜΑΣ ΘΕΟΦ., ΙΕΡΕΥΣ ΖΑΦΕΙΡΗΣ ΚΩΝ. ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΗΓΕΣ, ΚΩΝ.ΣΤΟΥΜΠΟΣ ΚΑΙ ΣΠΥΡΟΣ ΚΟΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ.. ΟΛΟΙ ΚΑΤΕΝΕΜΗΘΗΣΑΝ ΣΕ ΠΕΡΙΠΟΛΟΥΣ ΚΑΙ ΦΥΛΑΚΙΑ.ΕΓΩ ΕΙΧΑ ΤΗΝ ΕΝΤΟΛΗΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΦΩΤΙΕΣ ΟΠΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΑ ΠΛΗΝ ΟΜΩΣ ΤΟ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟΝ ΔΕΝ ΗΛΘΕΝ. ΕΙΣ ΤΟ ΠΕΔΙΟΝ ΡΙΨΕΩΣ ΔΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΝ ΚΑΙ Ο ΑΡΧΗΓΟΣ._
7-10-42
ΕΠΑΝΕΡΧΟΜΕΘΑ ΤΗΝ 3,30΄ ΩΡΑΝ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΛΥΒΙ ΤΟΥ ΓΕΩΡ. ΒΡΑΖΟΥ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΑΠΑΥΘΟΥΜΕ. ΟΛΗΝ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑΝ Ο ΑΡΧΗΓΟΣ ΕΙΧΕ ΔΙΑΦΟΡΟΥΣ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑΣ ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΟΥΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΟΠΟΙΩΝ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΔΗΜΑΡΧΟΝ ΣΑΚΑΡΕΤΣΙΟΥ ΙΩΑΝ.ΖΟΥΛΑΝ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΟΡΚΙΖΕΤΑΙ ΕΙΣ ΤΟΝ ΣΥΝΔΕΣΜΟΝ.ΤΟ ΒΡΑΔΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΤΑΚΤΟΠΟΙΗΣΙΝ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΙΩΝ ΕΓΩ ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΧΗΓΟΝ ΕΠΑΝΕΡΧΟΜΕΘΑ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΛΥΒΙ.ΕΧΟΜΕΝ ΤΗΝ ΠΡΟΑΙΣΘΗΣΙΝ ΟΤΙ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΟΝ ΔΕΝ ΘΑ ΕΛΘΗ ΤΟ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟΝ._
8-10-42
ΔΙΑΦΟΡΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΑΙ. ΑΦΙΞΙΣ ΤΟΥ ΥΠ/ΓΟΥ ΠΥΡ/ΚΟΥ ΡΑΙΟΥ ΧΡΗΣΤΟΥ.ΠΑΡΑΜΕΙΝΑΜΕ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΟΝ ΣΤΟΥΣ ΒΡΑΖΑΙΟΥΣ.ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟΝ ΔΕΝ ΕΡΧΕΤΑΙ._
9-10-42
ΑΓΑΝΑΚΤΗΣΙΣ ΚΑΙ ΣΤΕΝΟΧΩΡΙΑ ΤΟΣΟΝ ΣΤΟΝ ΑΡΧΗΓΟΝ ΟΣΟΝ ΚΑΙ ΣΕ ΜΑΣ. ΟΛΟΥΣ ΔΙΑ ΤΟΝ ΕΜΠΑΙΓΜΟΝ ΑΥΤΟΝ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ.Ο ΑΡΧΗΓΟΣ ΕΤΟΙΜΑΖΕΙ ΔΙΑΦΟΡΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΑΣ ΑΘΗΝΑΣ ΜΕ ΕΝΤΟΛΑΣ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΣΤΕΛΝΕΙ ΜΕ ΤΟΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΝ.ΕΠΙΣΗΣ ΜΑΖΥ ΑΝΑΧΩΡΕΙ ΚΑΙ Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΑΓΟΓΙΑΝΝΗΣ. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΖΟΜΕΘΑ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΑΧΩΡΗΣΩΜΕΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΕΙΒΑΔΙ. ΠΛΗΡΩΝΟΜΕΝ ΤΟΥΣ ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΘΕΝΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ 14,30΄ΑΝΑΧΩΡΟΥΜΕΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΑΛΤΟΝ ΔΙΑ ΔΕΥΤΕΡΑΝ ΦΟΡΑΝ ΠΛΗΝ ΟΜΩΣ ΑΥΤΗΝ ΜΕ ΚΑΛΥΤΕΡΑΣ ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ.ΜΕΤΑ ΚΟΠΙΩΔΗ ΠΟΡΕΙΑΝ,3,30 ΩΡΩΝ ΦΘΑΝΟΜΕΝ ΕΙΣ ΚΑΝΑΛΙΑ ΟΠΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΟΜΕΝ._
Στη φωτογραφία “Ο Ναπολέων Ζέρβας στα Βρουβιανά Βάλτου με στενούς του συνεργάτες “(Πηγή : ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΖΕΡΒΑΣ, Δ. Μπερερής, Αθήνα, 2007)
Μια πανέμορφη φωτογραφία με μια παρέα από όμορφες, νεαρές Αρτινιές, ντυμένες με τη στολή της Αμαλίας, που ποζάρουν γελαστές μπροστά στην εκκλησία της Αγίας Θεοδώρας σε κάποια εθνική επέτειο, στα μέσα της δεκαετίας του ’50.
Διακρίνονται από αριστερά : Ζίνα Στρατή – Σαλωνίτη, Λόλα Σκορδή – Ταμπρατζή, Λόλα Μπάτση – Σακκά, Μπέμπα Αλίβερτη – Γιαννοπούλου, Λέλα Τσόλκα, Τούλα Μανακανάτα – Παπάκου και Δώρα Βάγια – Τσάκαλου. (Φωτο από αρχείο Μπέμπας Αλίβερτη Γιαννοπούλου)
Η αψίδα κάτω από την οποία περνάει κάποιος για να μπει στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας της Αγίας Θεοδώρας. Η σπάνια αυτή φωτογραφία στα τέλη της δεκαετίας του ’50, σε αντίθεση με πολλές άλλες που έχουν τραβηχτεί από την μπροστινή πλευρά της αψίδας, είναι τραβηγμένη από την πίσω πλευρά, έτσι μπορεί κάποιος να δει μια πλευρά του δρόμου που σήμερα έχει αλλάξει μορφή, με τη γιαγιά να κάθεται στο κατώφλι του σπιτιού της.
Η φωτογραφία είναι του Ολλανδού φωτογράφου Cas Oorthuys. (Πηγή : https://www.nederlandsfotomuseum.nl/)
“……Την Κυριακή με τον Δημόπουλο, δρόμο για την Κόπρενα. Εδώ δεν είναι και πολύ άσχημα τα πράγματα. Υπάρχει ένα ξενοδοχειάκι ύπνου, υπάρχει εστιατόριο, υπάρχουν καφενεία. Οι άνθρωποι, ως επί το πλείστον ψαράδες, είναι πρόσχαροι και εξυπηρετικοί. Παίρνουμε τον δρόμο ως την άκρη, όπου είναι ο Φάρος.
“Εδώ θέλω να μου φτιάξεις έναν τοίχο, μια σκαλωσιά, κάτι που να έχει επάνω ένα μεγάλο ντεπόζιτο με νερό. Αυτή η πόρτα να έχει παραθυράκι με κάγκελα και να κλείνει απέξω, και να σου δείξω που θέλω να υπάρχει ένας βάλτος, που θα πέσει μέσα το αεροπλάνο”.
“Ρε Δημόπουλε, το σενάριο με το Μοντανάρη εδώ το γράψατε;”
Γελάει…
“Γιατί δεν σ’ αρέσει το μέρος;”
“Αντίθετα. Είναι πολύ πρόσφορο για την ταινία και μαζεμένο. Είναι μακριά βέβαια απ’ την Αθήνα, αλλά τουλάχιστον δεν έχουμε κουβάλα, φόρτωνε, τρέχα στου διαόλου τη μάνα, ξεφόρτωνε, κάνε γύρισμα, ξαναφόρτωνε, ξανατρέχα και χάνε ώρες. Εδώ είναι όλα μαζεμένα”.
Η ώρα έχει περάσει, μπαίνουμε στο εστιατόριο
“Καλώς τα παιδιά”.
“Πεινάμε, τί θα μας ταΐσετε;”
“Όλα τα καλά. Γαρίδες, καραβίδες ψητές-τηγανιτές-σαγανάκι, φρέσκο ψωμί σπιτικό, σαλάτα”.
“Άλλο;”
“Τί άλλο; Γαρίδες, καραβίδες φρέσκιες, μυρίζουν θάλασσα”.
“Εκσκαφέας υπάρχει;” ρωτάω.
“Όχι, που να μας πέφτει κάνας αστακός!”
“Ο εκσκαφέας δεν είναι θαλασσινό, δεν τρώγεται. Είναι μηχάνημα που ανοίγει λάκκους”.
“Α, τέτοιο; Όταν χρειάζεται, σπάνια, το φέρνουμε απ’ την Άρτα”.
“Από την Άρτα; Τόσο μακριά;”
“Δεν είναι μακριά. Εμείς, για να ξέρεις, άμα θέλουμε καμιά….ξέρεις τι εννοώ, εκεί πάμε”.
Κάνω έναν πρόχειρο κατάλογο ανθρώπων, ηθοποιών, συνεργείου για να ξέρω πόσα κρεβάτια θα χρειαστώ για τους δυο μήνες παραγωγής, μια και η ταινία θα γυριστεί όλη εκεί και μιλάω με τον ξενοδόχο.
“Έτσι κι έτσι. Θα κάνουμε μια δουλειά εδώ, αυτούς τους μήνες και θα χρειαστούμε τόσα περίπου κρεβάτια. Τί λες, θα μας βολέψεις;”
Σκέφτεται, μετράει στα δάχτυλα, ξανασκέφτεται, πάλι μέτρημα στα δάχτυλα και αποφασίζει…
“Θα τα καταφέρουμε. Μερικά δωμάτια είναι μεγάλα και χωράει και τρίτο κρεβάτι. Ελάτε εσείς με το καλό, και όλα θα γίνουν”.
“Πες πως ήρθαμε”.
“Από τώρα;”
“Από τότε που σου είπα, αλλά θέλω να είμαι σίγουρος”.
“Να είσαι”.
……………………………
Το καλοκαίρι, ο Βάλτος παρά τις δυσκολίες προχωράει καλά, κυρίως λόγω καλής προετοιμασίας. Έχουμε ένα πολύ μεγάλο συνεργείο, με πολλούς μπογιατζήδες, έρχεται εκσκαφέας από την Άρτα και ανοίγει λάκκο όπου θα κατασκευαστεί ο βάλτος. Τον γεμίζουμε νερό από τη θάλασσα με μια μηχανή άντλησης που έχουμε φέρει από την Αθήνα. Το εσωτερικό του φάρου γίνεται σκηνικό στην Αθήνα και τα εσωτερικά γυρίσματα μένουν τελευταία. Επινοούμε χίλιες δυο κατασκευαστικές ευρεσιτεχνίες, το αεροπλάνο ανατινάζεται, τα λεφτά πέφτουν στη θάλασσα, όλα γίνονται όπως πρέπει. Ο Δημόπουλος, πολύ ικανοποιημένος, τελειώνει νωρίτερα το πρόγραμμά του και φεύγουμε, αφού η Μπενσουάν, έτσι κι αλλιώς, έχει καταναλώσει πλέον όλο το ούζο της Κόπρενας.
Εκεί κάτω στην απομόνωσή μας δεν έχουμε πάρει χαμπάρι ότι ο Παπαδόπουλος έχει γίνει Πρόεδρος της Δημοκρατίας και Πρωθυπουργός ο Μαρκεζίνης. (Πηγή : Finos Film 1939 – 1977, Μάρκος Ζέρβας, Γιάννης Ζέρβας, Αθήνα, 2003)
Στις φωτογραφίες διάφορα στιγμιότυπα από την κατασκευή του ψεύτικου αεροπλάνου που χρειάστηκε για τις ανάγκες της ταινίας από το ίδιο βιβλίο.
“…….Οι σκηνοθέτες φέρνουν κατάλογο με τους τόπους των γυρισμάτων, εκτός από τον Δημόπουλο, ο οποίος μου λέει προφορικά πως ο τόπος που επέλεξε είναι ένα ψαροχώρι που λέγεται Κόπρενα. Ένας λαιμός γης γύρω στα 500 μέτρα που μπαίνει στον Αμβρακικό κόλπο και στην άκρη του έχει έναν εγκαταλελειμμένο φάρο. Είναι, λέει, το ιδεώδες μέρος για να γυριστεί ο Βάλτος.
“Ρε Ντινάκο, πάλι Αμβρακικό, πάλι καΐκια για το πηγαινέλα, πάλι πρόβλημα ύπνου;”
Γελάει μ’ εκείνο το αφοπλιστικό γέλιο του.
“Όχι, μην τρομάζεις, είναι στην ξηρά, καμιά εικοσαριά χιλιόμετρα πριν την Άρτα. Κι όσο για ύπνο, έχει ένα ξενοδοχειάκι. Όμως, πρέπει να σε πάω να το δεις, γιατί έχει κάποια άλλα προβληματάκια”.
“Δηλαδή;”
“Κοίτα. Υπάρχει ο φάρος, όμως θέλει κάποιες πρόσθετες κατασκευές για τις ανάγκες του έργου, που σημαίνει μαραγκούς και μπογιατζήδες. Όχι σπουδαία, εύκολα πράγματα. Εκείνο που ίσως δυσκολέψει λίγο είναι ο βάλτος που, δυστυχώς, δεν έχει αυτός ο τόπος και πρέπει να τον φτιάξουμε. Όμως, μ’ εσένα μαζί δεν ανησυχώ”.
“Ποιος βάλτος ρε Ντίνο; Τί να τον κάνουμε τον βάλτο;”
“Είναι απαραίτητο στοιχείο για την ταινία. Εκεί θα ρίξουμε το αεροπλάνο”.
“Ποιο αεροπλάνο θα ρίξουμε στο βάλτο;”
“Αυτό που θα φτιάξεις σε φυσικό μέγεθος και πρέπει να έχουμε κι ένα αντίγραφό του, τηλεκατευθυνόμενο, που θα εκραγεί. Τα λεφτά που έχουν κλέψει οι απατεώνες θα σκορπιστούν στον αέρα και θα πέσουν στη θάλασσα”.
“Τρελαθήκαμε, μου φαίνεται. Τι αεροπλάνο μου λες θα φτιάξεις; Ντεκόρ από παπιέ μασέ;”
“Όχι, κανονικό, από λαμαρίνα με ρόδες. Αντίγραφο ενός μικρού ιδιωτικού αεροπλάνου που θα το βγάλουμε από τον βάλτο και θα ξαναπετάξει, υποτίθεται, κι εδώ είναι που χρειάζομαι το τηλεκατευθυνόμενο”.
“Πολλά προβλήματα, βρε Ντίνο μου. Δεν γίνεται να μην την κάνουμε αυτή την ταινία;”
“Α, όσο γι’ αυτό δεν θα σου απαντήσω εγώ. Ο Φίνος. Κουβέντιασ’ τα μαζί του, και πες μου και μένα, να μην κάθομαι να δουλεύω το σενάριο”.
“Τώρα κιόλας, περίμενε….”
Κατεβαίνω στο Φίνο, του εξηγώ τα προβλήματα, κατασκευή αεροπλάνου, κατασκευή βάλτου, τηλεκατευθυνόμενο αεροπλάνο, κατασκευές στον υπάρχοντα φάρο, ξενοδοχεία, μεγαλύτερο συνεργείο, κόστος εκτός έδρας.
“Ε, και τι μου τα λες;”
“Σας ενημερώνω αναφέροντας τα προβλήματα και το κόστος, μήπως, λέω…”
“Να μη λες. Αν δεν την είχα εγκρίνει, δεν θα σου είχα δώσει το σενάριο.”
“Μάλιστα”.
Ανεβαίνω στο γραφείο και ο Δημόπουλος με βλέπει και γελάει……..
“Στη διανομή που σου έδωσα, όλοι οι ηθοποιοί είναι ελεύθεροι. Πες μόνο πότε θέλεις να πάμε ως εκεί” μου λέει.
“Σήμερα είναι Τρίτη. Να πούμε την Κυριακή;”
“Ωραία. Την Κυριακή λοιπόν”.
Τώρα το μυαλό μου τρέχει ποιος θα κατασκευάσει αυτό το αεροπλάνο και ξαφνικά θυμάμαι τον Γιώργο Μεταξά. Έναν λαμαρινατζή που έχει μια μάντρα στα Θυμαράκια της οδού Λιοσίων που επισκευάζει στραπατσαρισμένα αυτοκίνητα. Με μια φωτογραφική μηχανή, πάω στο αεροδρόμιο. Λέω το πρόβλημα και ζητάω να μου επιτρέψουν να δω ιδιωτικό αεροπλάνο. Ένας συνοδός με πάει σ’ ένα υπόστεγοo, όπου υπάρχει ό,τι ζητάω. Ένα από αυτά το φωτογραφίζω απ’ όλες τις πλευρές, παίρνω μέτρα, σημειώνω. Κάνω φωτοτυπίες, βάζω τα μέτρα, το δείχνω στον Μεταξά.
“Τι λες, ρε Γιώργο; Μπορούμε να το φτιάξουμε;”
“Έλα ρε, τι δουλειά κάνουμε; Λαμαρίνες, οξυγονοκολλήσεις, πάνω σε σκαρί από λάμες, πλεξιγκλάς αντί για τζάμια και ρόδες που να τσουλάνε, το σκαρώνουμε, το βάφουμε κι έτοιμο. Αν θες, σου βάζω και μια μηχανή αυτοκινήτου”.
Ετοιμάζομαι να φύγω και σκέφτομαι τη μεταφορά.
“Για πες μου κάτι ακόμα. Θα βρούμε μέσον να το μεταφέρουμε κάπου κοντά στην Άρτα;”
“Ε, εκεί όλο και κάποιον γερανό θα βρεις…”
Τώρα το τηλεκατευθυνόμενο. Ρωτάω και μου λένε “ο Σύλλογος Αερομοντελιστών”. Απευθύνομαι σ’ αυτούς, αλλά κανείς δεν δέχεται να το ανατινάξουμε. Μου λένε όμως, ότι τα παραγγέλνουν στην Αγγλία. Μου δίνουν στοιχεία του αεροπλάνου που ζητάω και κάποιες διευθύνσεις. Το παραγγέλνουμε κι έρχεται πακεταρισμένο σε κομμάτια που πρέπει να μοντάρεις μόνος σου, βάσει κάποιου σχεδίου γραμμένου στα αγγλικά. Άντε πάλι στους αερομοντελιστές και κάποιος να το μοντάρει και να έρθει στο γύρισμα όταν έρθει η ώρα της σκηνής της πτήσης και της ανατίναξης. Συμφωνούμε να του τηλεφωνήσω δυο μέρες πριν, την ώρα που χρειάζεται και λύνεται κι αυτό το πρόβλημα. Τις υπόλοιπες μέρες της εβδομάδας μιλάω με ηθοποιούς, συνεργεία, στον Νίκο τον Κουρλιάφτη για τα πρώτα ντεκόρ και του εξηγώ τις λεπτομέρειες πάνω στα σχέδια που του δίνω.
Την Κυριακή με τον Δημόπουλο, δρόμο για την Κόπραινα.” (συνεχίζεται…)
(Πηγή : Finos Film 1939 – 1977, Μάρκος Ζέρβας, Γιάννης Ζέρβας, Αθήνα, 2003)
Στη φωτογραφία “Ο Βάλτος, 1973” από το ίδιο βιβλίο. Ο Μ. Ζέρβας με τον σκηνοθέτη Ντίνο Δημόπουλο καθοδηγούν τους τεχνικούς για το στήσιμο του σκηνικού στην Κόπραινα. Πίσω ο μακιγιέρ Ν. Ξεπαπαδάκος βάφει τον Νότη Περγιάλη και η Ρίτα Μπενσουάν αυτοσυγκεντρώνεται στην καρέκλα της.
