“Αι γυναίκες των Συρρακιωτών υπείκουσαι εις προαιωνίους απαραβάτους νόμους κατά της πολυτελείας ώφειλον να φορώσιν ενδύματα άτινα αυταί, ιδίαις χερσίν, εις τους αργαλειούς των κατεσκεύζον” – Κώστας Κρυστάλλης
“‘Αρτα, 1930 – Η Συρρακιώτισα Βασιλική Σκαμνέλου με την επίσημη παραδοσιακή της φορεσία” (Πηγή : ΣΥΡΡΑΚΟ, ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ, Ιωσήφ Ζιώγας, Ιωάννινα, 2006)
Οι Καλαρρυτιώτες νομάδες Θανάσης Μπακαγιάννης, Χρήστος Α. Φασούλας, Γιώργης Μπακαγιάννης, Χρήστος Κ. Φασούλας στου κοπαδιού το άρμεγμα στο Νέγρι Ανθούσας Τρικάλων – Μάιος 1972. (Φωτο του Τάκη Τλούπα όπως δημοσιεύτηκε στην ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, τχ. 188, 1992)
“Ένα εξαίρετον ποτόν είναι και το οξύγαλα (ξυνόγαλο) του οποίου η παρασκευή είναι και ευκολωτέρα των ανωτέρω ομοίας προς τας χρησιμοποιουμένας ποτών και δύναται να γίνεται εξ αποβουτυρωμένου γάλακτος μετά προηγουμένην παστερίωσιν αυτού…….
Θα είναι διττή η ωφέλεια εκ της διαδόσεως του προϊόντος τούτου, διότι αφ’ ενός μεν θα χρησιμοποιείται προς παρασκευήν αυτού το αποβουτυρωμένον γάλα, όπερ, ως επί το πλείστον, σήμερον χρησιμεύει προς νώθευσιν του νωπού γάλακτος του χρησιμοποιούμενου προς κατανάλωσιν εις φυσικήν κατάστασην και προς την κατασκευήν τυρών, αφ’ ετέρου δε η διάδοσή του θέλει εξυπηρετήσει μεγάλως την κοινωνίαν διότι, πλην των ασθενών, θα δύνανται και οι υγιείς να κάμνωσι χρήσιν του τόσου ωφελίμου, ευχαρίστου εις την γεύσιν και δροσιστικού τούτου ποτού όταν, εισαγόμενον εις φιάλας ομοίας προς τας χρησιμοποιουμένας διά την λεμονάδαν (γκαζόζαν)και διατηρούμενον εις ψυγείον, θα σερβίρεται εις τους πελάτας των γαλακτοπωλείων, καφενείων, ζαχαροπλαστείων, εστιατορίων κτλ., αντί άλλων ποτών ανθυγιεινών ή τοιούτων παρασκευαζομένων με υλικά υπόπτου ποιότητος και προελεύσεως τα οποία προσφέρονται σήμερον εις το κοινόν.” (ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΖΥΓΟΥΡΗΣ, Γεωπόνος & Διευθυντής της Γαλακτοκομικής Σχολής Ιωαννίνων, Ιωάννινα, 5/8/1953)
Στη φωτογραφία η Βαγγελή Κοντού προσπαθεί να “βαρέσει” γάλα στη γαλόκα, υπό την επίβλεψη της Λευκοθέας Κοντού. (Πηγή : ΤΟ ΔΙΣΤΡΑΤΟ ΠΟΥ ΑΓΑΠΗΣΑΜΕ, Χ. Ντάλας, Αθήνα,2008)
Αριστερά ο Γεώργιος Χ. Καλοκαίρης, Κληρωτός – Λοχίας Π/Ζ.
(Φωτο από αρχείο Αθανάσιου Καλοκαίρη, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
Οι νικητές των 4χ100. Αριστερά Χρ. Βάρδιας(Κομπότι, Αστυνομικός, Παναμβρακικός), Ορέστης Παπαθανάσης (Προιστάμενος ΟΤΕ), Νίκος Θ. Βαδιβούλης (Γεωπόνος) και Νίκος Παπαγεωργίου (Θεσπρωτικό, Παναμβρακικός , Αναγέννηση) (Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
“…..Στην Πρέβεζα βρέθηκαν μερικά στρωματάκια, κάποια μαξιλάρια, ίσα-ίσα για τους δύσκολους. Με τη βοήθεια του φαρμακοποιού πήρα και κάποια φάρμακα για μια στιγμή ανάγκης.
Στη Βουβάλα, μόλις φτάνουμε, κάνουν διάλειμμα για να φάνε τους κεφτέδες όσο γίνεται ζεστούς, γιατί αργότερα θα ήταν κατάλληλοι για πετροπόλεμο. Από την πρώτη μέρα γυρίσματος ο Δημόπουλος είναι ευχαριστημένος. Επιστροφή στην έδρα μας κι εγώ συνεχίζω με το καίκι για την Πρέβεζα. Συνεννοούμαι με το ΚΤΕΛ για τις αποστολές του νεγκατίφ, τηλεφωνώ στη Φίνος, πώς, από πού κι από ποιόν θα παραλάβουν τα νεγκατίφ και πως να στέλνουν την απάντηση μαζί με αναλυτική επιστολή και με τον ίδιο τρόπο , αφού η τηλεφωνική επικοινωνία δεν είναι δυνατή. Συνεννοούμαι με τον καϊκτσή για τις 6 το πρωί. Και μόνος σε μια ξένη πόλη, περιδιαβαίνω τα δρομάκια της να την γνωρίσω………
Στην Κορωνησία όλοι έχουν βολευτεί, οι διαμαρτυρίες, οι γκρίνιες έχουν σταματήσει, ο εστιάτορας με την κυρία Μαρία έχουν οργανωθεί. Στη Βουβάλα το γύρισμα της ταινίας προχωράει, ο Δημόπουλος αποδίδει όλη την ευαισθησία του στις σκηνές, το συνεργείο ακούραστο εκτελεί κάθε επιθυμία του, ο Καβουκίδης ζωγραφίζει με το φακό της μηχανής του κάθε εικόνα, από το εργαστήριο οι απαντήσεις έρχονται ενθουσιώδεις. ‘Έχουμε μπει στις πρώτες μέρες του Αυγούστου κι εγώ έπρεπε να βρίσκομαι στην Αθήνα…….
Όσο γυρίζονται τα εσωτερικά του «Κάτι να καίει», κάνω ένα ταξίδι αστραπή στη Βουβάλα, τους λέω τα νέα της Αθήνας κι ότι είδα μια φανταστική κόπια εργασίας. Ενθουσιάζονται, φιλάνε τον Δημόπουλο, τον Καβουκίδη. Μου λένε τα δικά τους για το πως περνάνε, ο Δημόπουλος μου περιγράφει τη σκηνή του θαψίματος της Τριανταφύλλου, βλέπω τσιρότα στον ώμο της Ζέτας, ρωτάω τι έγινε και μαθαίνω ότι την δάγκωσε ο Μπισλάνης ένα πρωί στο καΐκι πηγαίνοντας στο γύρισμα.
-“Γιατί αυτό ρε Δημήτρη; Τί σου έκανε το κορίτσι;”
-“Τον πειράξανε οι φουσκοδεντριές” λέει η Ζέτα γελώντας. “Τι να ; Άμα έχουμε σερνικά σαν τον Δημήτρη, να περιμένουμε τα χειρότερα”. Το απόγευμα, μετά το γύρισμα παίρνω τα αρνητικά και πίσω στην Αθήνα……
Το «Κάτι να καίει» και το «Αμόκ» τελειώνουν, μαζί και το 1963. Εδώ για όσους δεν ξέρουν ή δεν θυμούνται, μια πληροφορία : το «Αμόκ», αυτή η ομολογουμένως εξαιρετική ταινία τέχνης, στο ελληνικό κοινό δεν είχε καμιά εμπορική επιτυχία. Ο Φίνος για να την ξεφορτωθεί την πούλησε σε ευτελές ποσό σε κάποιον ξένο πράκτορα, και απ’ ότι μάθαμε, παιζόταν στην Ιαπωνία επί δύο συνεχή χρόνια.” (Πηγή : Finos Film 1939 – 1977, Μάρκος Ζέρβας, Γιάννης Ζέρβας, Αθήνα, 2003)
Στη φωτογραφία “Σκηνή από την ταινία”.
Φωτοκάρτα από οίκο δημοπρασιών.
Ο ζωγράφος και χαράκτης Λυκούργος Κογεβίνας θεωρείται ως ένας από τους πρωτοπόρους Έλληνες στην τέχνη της χαλκογραφίας. Γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1887. Από το 1903 έως το 1908 σπούδασε ζωγραφική στην Ακαδημία του Παρισιού. Το 1908 γύρισε στην Ελλάδα για το στρατιωτικό του και το 1909 παρουσίασε έκθεση του σε αίθουσα του Ζαππείου. Μετά από μια διετή περιπλάνηση σε Μόναχο και Παρίσι, ο Κογεβίνας επέστρεψε για να πολεμήσει ως έφεδρος υπολοχαγός, στους Βαλκανικούς Πολέμους. Χωρίς να χάσει την επαφή του με την Κέρκυρα, από το 1915 έως το 1819 δημοσίευσε χαρακτικά του στο περιοδικό Κερκυραϊκή Ανθολογία που εξέδιδαν ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης και ο κύκλος του. Το 1916 παρουσίασε στην αίθουσα Παρνασσός μια μεγάλη ατομική έκθεση και ένα χρόνο αργότερα συμμετείχε ως εθελοντής στις πολεμικές επιχειρήσεις στη Βόρειο Ήπειρο φιλοτεχνώντας αρκετά έργα με πολεμικά θέματα. Το 1919 έφυγε ξανά για το Παρίσι με την δεύτερη γυναίκα του, Μικέττα Αβέρωφ. Έως το 1931 εργάστηκε ως εικονογράφος βιβλίων και αρκετών λευκωμάτων. Από εκείνη την χρονιά και έως και το θάνατό του (1940) διέμενε μόνιμα στην Αθήνα. Παρουσίασε έργα του σε αρκετές εκθέσεις, ατομικές και συλλογικές. Την περίοδο του Μεσοπολέμου δημιούργησε αρκετά λευκώματα υψηλής τεχνικής και αισθητικής.
Η χαλκογραφία σε πιο λεπτομερές πλάνο από το Λεύκωμα του Λ. Κογεβίνα “La Grèce byzantine et franque (ελληνικός τίτλος: Βυζαντινή και Φράγκικη Ελλάδα“, Paris: L’Art Grec, 1927
“…….Μέσα Ιουνίου φορτώνω ηθοποιούς για Κορωνησία, Φλωρέττα Ζάνα, Ζώρα Τσάπελη, Λευτέρη Βουρνά, Τάκη Εμμανουήλ, Σπύρο Καλογήρου, Δημήτρη Μπισλάνη, Άννα Βενέτη, Νίκη Τριανταφύλλου, Ζέτα Αποστόλου και καμιά δεκαριά κορίτσια, συνεργείο με διευθυντή φωτογραφίας τον Νίκο Καβουκίδη, μηχανές εικόνας – ήχου, γεννήτρια, φωτιστικά σώματα. Αφήνω αντικαταστάτη μου τον Παντελή Βούλγαρη. Πάω μαζί με το συνεργείο, τους εγκαθιστώ σε κάτι ετοιμόρροπα κρεββάτια με στρώματα από τζίβα και με τις σανίδες από κάτω να σου τρυπάνε τα πλευρά. Το πρωί στη γνωστή μας ταβέρνα για πρωινό, όλοι παραπονιούνται για την άσχημη νύχτα που περάσανε. Φωνάζουν όλοι μαζί κι εγώ κλείνω τα αυτιά μου, γιατί ξέρω τι λένε. Κι εγώ το ίδιο κοιμήθηκα, όπως κι αυτοί, ή και χειρότερα. Η σωστή λέξη είναι ξαγρύπνησα.
-“Παιδιά άδικα φωνάζετε. Οι πρώτες μια-δυο νύχτες είναι δύσκολες”.
Ο Τσαπέλης πετάγεται.
-“Μετά θα πάμε σε ξενοδοχείο;”
-“Όχι, θα συνηθίσετε”.
Όλοι πέφτουν απάνω μου και με καρπαζώνουν.
-“Σιγά, ρε παιδιά, δεν φταίω εγώ, ο Δημόπουλος”.
-“Ο Δημόπουλος;” Όλοι αφήνουν εμένα και γυρίζουν στον Ντίνο.
-“Ντινάκο”, λέει η Φλωρέττα, “έτσι είπαμε;”
-“Όχι, δεν είπαμε έτσι παιδιά. Εγώ σας υποσχέθηκα ότι θα σας κάνω ταινία τέχνης, δεν είπα που θα κοιμηθούμε. Εγώ μόνο σκη-νο-θέ-της είμαι. Αν δεν κάνω στο αποτέλεσμα ότι υποσχέθηκα, τότε βαράτε. Για όλα τ’ άλλα, η παραγωγή”. Και δείχνει εμένα.
-“Μάρκο, δεν μπορούμε να μένουμε στην Πρέβεζα;”
-“Όχι παιδιά, γιατί το πηγαινέλα στη Βουβάλα θέλει περισσότερο από δύο ώρες, και άμα θέλουμε τρεις με τέσσερις ώρες διαδρομές και φαγητό, θα μας βρει ο χειμώνας. Τώρα, ας μη χάνουμε καιρό. Μπείτε στο καΐκι να πάμε στον τόπο του γυρίσματος, κι εγώ θα δω τί θα κάνω με τα κρεββάτια σας”.
-“Ναι ρε φίλε. Κάν’το σε παρακαλούμε, γιατί αν δεν ξεκουραζόμαστε τη νύχτα στον ύπνο, τη μέρα στο γύρισμα θα είμαστε όχι λιώμα, αλλά λιωμένα σκατά”, λέει ο Λευτέρης ο Βουρνάς με βαμμένο κατάξανθο κεφάλι. Έτσι φαντάστηκε δεν ξέρω ποιος, τους Γερμανούς. Εγώ έφαγα μια κατοχή με το κουτάλι, που λένε, κι έναν Γερμανό τόσο ξανθό δεν είδα.
-“Το υπόσχομαι”. Λέω στον καϊκτσή να γυρίσει να με πάρει και ζητάω να κάνω ένα τηλεφώνημα στην Αθήνα. Ο ταβερνιάρης μου λέει ότι κατευθείαν Αθήνα από ‘δω δεν μπορούμε να πάρουμε.
-“Μη μου πεις”.
-“Σου λέω”.
-“Και δηλαδή, αυτό το καβουρντιστήρι εδώ τί το θέλετε;”
-“Μ’ αυτό παίρνουμε στην Πατουλιά το τηλεφωνικό κέντρο κι αυτοί παίρνουν Αθήνα και λένε την παραγγελία που θέλουμε. Μιλάνε με Αθήνα, μας παίρνουνε από το κέντρο και μας λένε τι είπε η Αθήνα”.
-“Μη μου πεις;”
– “Τόση ώρα τι κάνω, σου λέω, δεν σου λέω;”
-“Δηλαδή μιλάμε με ενδιάμεσο;”
-“Ναιιιι”.
-“Για να δούμε, για πάρε Πατουλιά”.
Σηκώνει το ακουστικό, γυρίζει τη μανιβέλα του μανιατό και αρχίζει να φωνάζει:
-“Έλα, έλα Πατουλιά, Πατουλιά, έλα ρε, που πήγατε, για καφέ ρε κωλόπαιδα; Έλα, έλα Πατουλιά, εδώ Κορωνησία ρε. Ρεεεε, που είσαστε ρεεεεε;” Κλείνει θυμωμένος.
-‘Τίποτα. Την κοπανήσανε τα γομάρια, θα τους ξανακαλέσω αργότερα και θα τ’ ακούσουνε απ’ την καλή, γαμώ το σπίτι τους”.
Κατάλαβα. Εξοριστήκαμε για τα καλά. Βγαίνω έξω, το καΐκι ούτε που φαίνεται και η ώρα είναι δέκα. Ρωτάω :
-“Τί θα τους ταΐσουμε το μεσημέρι;”
-“Ψάρια” ακούω.
-“Άσε τα ψάρια. Κιμά έχεις;”
-“Μαρίαααα, έχουμε κιμά για τριάντα ανθρώπους;”
-“Έχουμε”, ακούγεται από το βάθος.
-“Έχουμε”.
-“Κάντε κεφτέδες. Τυρί, ψωμί, ντομάτες έχετε;”
-“Μαρίαααα τυρί, ψωμί, ντομάτες έχουμε;”
-“Θα βρω”, ξανακούγεται η Μαρία.
-“Θα βρει”.
-“Ωραία. Εγώ θα πεταχτώ ως την Πρέβεζα, και στη μία και μισή το μεσημέρι επιστρέφω και παίρνω το φαγητό. Εντάξει;”
-“Όπως το ‘πε η Μαρία”….” (συνεχίζεται….) (Πηγή : Finos Film 1939 – 1977, Μάρκος Ζέρβας, Γιάννης Ζέρβας, Αθήνα, 2003)
Μπορείτε να δείτε περισσότερες φωτογραφίες από την ταινία στο λινκ της imdb
Από αριστερά : Χριστόφορος Δημόπουλος (Άλμα εις μήκος),Γ. Αναστασόπουλος ( Εμπορική Τράπεζα, Σφαίρα), Γ. Μήλιος (Ιατρός), Χρ. Κωσταντής (Επαγγελματίας, Άλμα επί κοντώ), Βασιλ. Λάκκας, Λάκης Τζουρμανάς, Ευάγγελος Γεωργούλας (ο θρυλικός ΤΡΟΥΜΑΝ), Ιωάννης Τάτσης (Τριπλούν)
Κάτω : Κώστας Τσακανίκας (Σχολή Ευελπίδων), Χρ. Στρεβίνας (Α.Σ.Ο.Ε.Ε.), Φώτης Ευσταθίου (από Γλυκόριζο, Σκόρερ Αναγέννησης), Κων/νος Καραμήτσος (Στρατηγός Π/Β), Ιωάννης Κ. Βασιλείου (Δάσκαλος, Διευθυντής Α/θμιας)
(Φωτο από αρχείο Ι. Βασιλείου, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
