Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Το μάζεμα των λουλουδιών για το στόλισμα του επιτάφιου, άρχιζε από την Κυριακή των Βαΐων και συνεχιζόταν μέχρι το πρωί τής Μεγάλης Παρασκευής. Κατά κανόνα τα λουλούδια έπρεπε να είναι φυσικά. Σε περιπτώσεις όμως πού για διάφορους λόγους, χρησιμοποιούνταν τεχνητά λουλούδια, ο επιτάφιος υποβιβαζόταν σέ δεύτερης κατηγορίας επιτάφιο. Τα λουλούδια αναζητιούνταν στους κήπους και στις βεράντες των σπιτιών της ενορίας. Αν όμως το Πάσχα ήταν πρώιμο ή η Άνοιξη όψιμη, τότε τα λουλούδια δεν ήταν πολλά κι’ ήταν ανάγκη ν’ «αρπαχτούν» από σπίτια άλλων, αντίπαλων ενοριών, των οποίων ο επιτάφιος θα γινόταν λιγότερο ανταγωνιστικός. Φτάνουμε έτσι στο άρπαγμα—κλέψιμο των λουλουδιών. Τα λουλούδια για τα οποία γίνονταν πραγματικές βραδινές επιχειρήσεις, ήταν κυρίως ζουμπουϊές (ροζ—μωβ—άσπρες), χιόνια και τριαντάφυλλα. Το κλέψιμο των λουλουδιών είχε υιοθετηθεί απ’ όλους και ολόκληρες ομάδες αγοριών κυρίως, έπαιρναν ενεργό μέρος.

Χρονολογικά το επεισόδιο που θα αφηγηθώ τοποθετείται στα 1930-34, όταν  ήμουνα μαθητής του 2ου Δημοτικού (στο Ρολόϊ). Τότε η οικογένειά μου έμενε στην πλατεία Μονοπλιού (εκεί πού σήμερα είναι το παντοπωλείο Κ. Μπανταλούκα). Στο ισόγειο ήταν ο φούρνος του πατέρα μου κι’ από πάνω το σπίτι μας. Έτσι, λόγω θέσεως, υπαγόμασταν στην ενορία του Αγίου Γεωργίου. Μαζί με αρκετούς συνομηλίκους μου είχα λάβει μέρος σε πολλές νυκτερινές επιχειρήσεις «κλεψίματος» λουλουδιών. Απ’ τους πιο δραστήριους θυμάμαι τους Κ. Λογοθέτη, Π. Λαλαγιάννη, Θ. και Σ. Αγόρο, Ι. Γαλανό, Κ. Παναγιώτου, Κ. Λιβέρη, Κ. Σιώκο, X. Σίτα, Β. Καράλη, Γ. Μπλέτσο, Γκόγκο κ.ά. Το γενικό σχεδίασμα των επιχειρήσεων είχε ο Χαρίλ. Χουλιάρας. Θ’ αναφερθώ λοιπόν σε μια απ’ τις εξορμήσεις. Είχαμε επισημάνει το σπίτι της κυρά Χαρίκλειας της Συρεπίσιενας, μητέρας του καθηγητή  Ηρακλή Συρεπίσιου. Σε μια μικρή ταράτσα με αλτάνες, έδιναν κι’ έπαιρναν οι ζουμπουϊές. Το σπίτι αυτό υπαγόταν στην Ενορία της Αγιά – Σοφιάς κι’ ήταν ακριβώς απέναντι απ’ την Κασσοπίτρα. Μια βραδιά της Μεγ. Εβδομάδας, κανονίσαμε για την επιχείρηση, που κρατιούνταν μυστική. Η ταράτσα είχε ύψος τέσσερα περίπου μέτρα. Έπρεπε λοιπόν νάχουμε σκάλα. Μετά τα μεσάνυχτα μαζευτήκαμε κάπου δέκα παιδιά. Είχαμε μαζί μας σκάλα, και βαρελότα. Στην παρέα προστέθηκε την τελευταία στιγμή κι’ ο Γιώργος Χαρ. Μπανταλούκας. Αξίωσε μάλιστα να ανεβεί αυτός στην ταράτσα να κόψει τις ζουμπουϊές. Ίσως ήθελε να μας πείσει πώς ήταν κι’ αυτός δραστήριος κι’ άξιος γι’ αυτές τις δουλειές, γιατί θεωρούνταν παιδί του σπιτιού κι’ όχι «σπόρος», όπως εμείς οι άλλοι. Βάλαμε λοιπόν τη σκάλα, πιάσαμε τσίλιες κι’ ο Γιώργος ανέβηκε στην ταράτσα. Όμως η κυρά-Χαρίκλεια αγρυπνούσε. Άκουσε θόρυβο, κατάλαβε τι γινόταν κι’ έβαλε τις φωνές. Κάποιος από μας τους κάτω, πέταξε βαρελότο. Η κυρά Χαρίκλεια λιποθύμησε. Αλλά κι’ εμείς, σε χρόνο μηδέν, αρπάξαμε τη σκάλα και το βάλαμε στα πόδια. Ο φουκαράς ο Γιώργος έμεινε αμανάτι πάνω στην ταράτσα. Τρέξαμε λοιπόν στην Εκκλησία, οπού μεταφέραμε την είδηση και κρυφτήκαμε στο ταβάνι. Ευτυχώς η κυρά—Συρεπίσιενα δεν έπαθε τίποτε. Την άλλη μέρα κινητοποιήθηκαν οι Επίτροποι της Εκκλησίας, ακόμη κι’ ο τότε δεσπότης Σπυρίδων Γκινάκας κι’ ο Γιώργος αφέθηκε ελεύθερος. Δεν θυμάμαι αν ξαναπήρε μέρος σε άλλη τέτοια εξόρμηση ο Γιώργος, που δίκαια μας κατηγορούσε ότι τον εγκαταλείψαμε…” (Πηγή : Άρθρο του Παύλου Έξαρχου στο Περιοδικό ΣΚΟΥΦΑΣ, τχ. 54-55, 1980)­

“……..H εκκλησία στις «αγρυπνίες» γινόταν ολόφωτη από τα κεριά και τις λαμπάδες του πυκνού εκκλησιάσματος. Κι ήταν αυτό που ενίσχυε την πίστη, την αίσθηση και την μυστικοπάθεια των πιστών. Μια ατμόσφαιρα γεμάτη έκσταση και κατάνυξη.

Μέσα σ’ αυτή την κατανυκτική ατμόσφαιρα αναπέμπονταν οι δεήσεις με τους ωραιότατους ψαλμούς και ύμνους ….Και η μελωδική φωνή του παπα- Αλέξη σε τόνους βυζαντινούς, δονούσε σ’ όλον τον ιερό χώρο και σκέπαζε πατρικά το εκκλησίασμα. Ο αείμνηστος Παπαλέξης, εφημέριος του ιερού ναού Αγίου Γεωργίου Θεοδωριάνων ήταν φιλόδοξος για την προκοπή και το καλό του χωριού. Βοηθούμενος κι απ’ τον υπέργηρο Παπαχρήστο, σεβάσμιες μορφές αμφότεροι…..

Την Μ. Πέμπτη ξαμολιόμασταν εμείς τα παιδιά από το πρωί στις εξοχές, για να μαζέψουμε λουλούδια, που θα στολίζαμε την άλλη μέρα τον Επιτάφιο. Στις πράσινες λακούλες και τις χέρσες ακόμα χωραφιές μαζεύαμε άσπρες μαργαρίτες και κάτι μικρά κίτρινα λουλούδια που τα κάναμε στεφάνια. Τις πασχαλίτσες (που στην Κατοχή με τη μεγάλη πείνα τις τρώγαμε ωμές! Τα ίτσια με το ψηλόλεπτο κοτσιάνι και το γυρτό κεφαλάκι, που έντονα μοσχοβολούσαν κιόλας, τ’ αναζητούσαμε στα όχτια και τις παραβόλες των χωραφιών κάτω από τα αγκαθωτά βάτα. Εμείς τα σχολοπαίδια ασχολούμασταν μερικά με την ψαλτική. Τους περισσότερους στίχους των Χαιρετισμών και του Επιταφίου τους είχαμε μάθει απ’ έξω.  Το βραδάκι της Μ. Παρασκευής κατάμεστη η εκκλησία από πιστούς θα’ ταν και ξενιτεμένοι χωριανοί, που θα’ ρχονταν να γιορτάσουν το Πάσχα με τους δικούς τους. Σχηματίζαμε μικρά γκρουπ και ψάλλαμε και συναγωνιζόμασταν μάλιστα πιο γκρουπ θα βγει το καλύτερο…….” (Πηγή : Άρθρο του Πέτρου Θ. Σκουτέλα , ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, τχ. 273, 2002)

Στη φωτογραφία “Το στόλισμα του Επιταφίου την Μεγάλη Παρασκευή στην Αγία Τριάδα στο Δίστρατο. Όρθιοι από αριστερά : Δημητρούλα Τσαρακλή, Τάκης Τζαμάκος, Αργυρώ Σιαφαρίκα. Καθιστοί : Ματθία Τζαμάκου και Λουκία Φλώρου”. (Πηγή : ΤΟ ΔΙΣΤΡΑΤΟ ΠΟΥ ΑΓΑΠΗΣΑΜΕ, Χ.  Β. Ντάλας, Αθήνα, 2008) )

———————

“Θυμάμαι σαν τώρα, πως και πως περιμέναμε να έρθει το Πάσχα. Και περισσότερο δε εμείς που νηστεύαμε όλη τη μεγάλη Σαρακοστή. Άλλοι χωριανοί νήστευαν μόνο την πρώτη και τελευταία εβδομάδα της Σαρακοστής. Έτσι τη βγάζαμε 49 ολόκληρες μέρες με σαρακοστιανά φαγητά (ελιές, χαλβά, φακές, φασόλια με λιασμένα κορόμηλα, κουρκούτι ξηροκαμμένη, μαντζιόνα (αλεύρι καλαμποκίσιο βρασμένο με νερό), ζεματούρα κ.α.)

Μόλις περνούσαν, λοιπόν, οι Απόκριες, με τα ξηροκαμμένα αρνιά στη γάστρα κι οι λογιαστές πίτες ( τυρόπιτες, τραχανόπιτες, κρεατόπιτες…..) έδιναν τη θέση τους στην Καθαρά Δευτέρα με τα σκορδάκια, τα κρεμμυδάκια, με τουρσιά ταραμάδες κι αντί για πιταστή τη ροκίσια κουλούρα και μ’ όλα τα υπαίθρια ξεφαντώματα του γλεντιού με χορούς και τραγούδια, αλλά και του αποχαιρετισμού της γαστρικής ευωχίας…! Την άλλη μέρα άρχιζε η Σαρακοστή με τη νηστεία και την προσευχή. Κι όλοι οι κάτοικοι του χωριού στις καθημερινές τους ασχολίες, που αποσκοπούσαν οι περισσότερες και στη μεγάλη γιορτή της ΛΑΜΠΡΗΣ….

Οι νοικοκυρές θ’ αποδύονταν στο μάζεμα των αυγών μια και δεν υπήρχε οικιακή κατανάλωση, λόγω Σαρακοστής. Έπαιρναν τ’ αυγά απ’ τις φωλιές στην ποδιά και τα εναποθήκευαν στο κατώι, σ΄ ένα καλάθι. Τα βάζαν κατά σειρές κι ανάμεσά τους για προστασία τοποθετούσαν ξηρά χορτάρια (ψιλά άχυρα, ροκόφυλλα κ.α.). Απ’ αυτά θα μας έδιναν και σε μας τα παιδιά για ν’ αγοράσουμε κανένα τετράδιο απ’ το μαγαζί για το σχολείο μια και οι παράδες ήταν λιγοστές εκείνα τα χρόνια. Απ’ αυτά τα αυγά θα φιλεύονταν τα παιδούρια, που λέγαν τα κάλαντα στις γιορτές του Ευαγγελισμού, του Λαζάρου και της Μεγάλης Παρασκευής. Άλλα θα δίνονταν σ’ επισκέπτες κι άλλα θα βάφονταν τη Μ. Πέμπτη………….

Εμείς τα παιδιά, εκτός απ’ το σχολείο και τα παιγνίδια, φροντίζαμε και τα μανάρια για βοσκή. Καρτερούσαμε τις γιορτές Ευαγγελισμού, Λαζάρου και Μ. Παρασκευής, που με το στολισμένο καλαθάκι και παρεούλες δυο-δυο, θα γυρίζαμε όλα τα σπίτια για να πούμε τα κάλαντα…………….

Το Μεγαλοβδόμαδο ήταν πολύ κουραστικό. Από την αρχή της εβδομάδας θ’ άρχιζε η γενική καθαριότητα του σπιτιού, θα μετατοπίζονταν από τη θέση τους όλα τα σέια (διάφορα συγύρια) του σπιτιού για μια απαστράπτουσα καθαριότητα. Κασέλες, μπαούλα, μπουφέδες, καρέκλες κι όλα τα συγύρια θα μεταφέρονταν άλλα μέσα κι άλλα έξω απ’ το σπίτι, για ν’ ασβεστωθούν οι τοίχοι σ’ όλα τα δωμάτια. Και τα πολύχρωμα χοντροσκούτια που αποτελούσαν το γοίκο θα ξεδιπλώνονταν και θ’ απλώνονταν για να τα βαρέσει λίγο ήλιος και για ν’αεριστούν. Και σε δυο τρεις μέρες τελείωνε το ασβέστωμα και παντού κυριαρχούσε ασπρίλα.

Οι τοίχοι, τα σκαλοπάτια, τα πέτρινα πεζούλια, οι πλάκες της αυλής  μέχρι που θα ζωγραφίζονταν και οι αρμοί με τη βούρτσα στο χέρι, καθώς και οι γλάστρες των λουλουδιών και η εξώπορτα. Κι όλα μύριζαν ασβέστη και καθαριότητα. Ήταν όμορφα τη Μεγάλη Εβδομάδα στο χωριό!!! Όταν χτύπαγε, κατά το σούρουπο η καμπάνα στις αγρυπνίες ή νυχτιές  (στην Ήπειρο τις λένε “καλονυχτιές”), όλα τα δρομάκια γέμιζαν απ’ ανθρώπινες σιλουέτες κι όλα οδηγούσαν στο μεσοχώρι, στην κεντρική μας εκκλησία που είναι τ’ Άι- Γιώργη.  Κι οι δρόμοι φωτίζονταν από τα ψυχοκέρια και τα έγχρωμα χάρτινα φαναράκια που τα κρατούσαμε περίχαρα εμείς τα παιδιά.  Τα φαναράκια δεν πουλιόνταν στα μαγαζιά του χωριού και παιδευόμασταν μόνοι μας για μέρες να τα συνταιριάξουμε. Κόβαμε, θυμάμαι με το ψαλίδι κόλλες από τετράδια, χαρτόνια, μπογιές και ζυμάρι για να τα κολλήσουμε……….” (συνεχίζεται…)

(Πηγή : Άρθρο του Πέτρου Θ. Σκουτέλα , ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, τχ. 273, 2002)

————————————

Απρίλιος 1966, Σάββατο του Λαζάρου. Ο δάσκαλός μας από την προηγούμενη, όπως κάθε χρόνο, μας είχε χωρίσει τους μαθητές του δημοτικού σχολείου Γραβιά, σε ομάδες 7-8 μαθητών – χώρια τα αγόρια, χώρια τα κορίτσια – για να πάμε την επομένη στο Λάζαρο.

Η ομάδα μου, αφού γυρίσαμε όλο το Γραβιά – Καρβούνι και Σιόπετα – είχαμε κάνει καλή μπάζα. Το  καλάθι μας, στολισμένο με λουλούδια απ’ τις ανθισμένες κερασιές και γκορτσιές και με λίγα κρίνα, γεμάτο με αυγά και από μετρητά μπόλικα – ο γέρος ο Τζίκερας μας είχε δώσει ολόκληρο δεκάρικο – εντάξει ήταν και κάποιοι (ελάχιστοι) που μόλις άκουγαν το χτύπημα στην πόρτα και το απαιτητικό μας «να τα πούμε», κλειδαμπαρώνονταν μέσα στο σπίτι και τσιμουδιά. Που να μας ξεφύγουν όμως, κάναμε πως φεύγαμε, γυρίζαμε πίσω αιφνιδίως  και τους ξετρυπώναμε, έδιναν κι αυτοί τον οβολό τους, πενταροδεκάρες βέβαια, αλλά δεν την γλύτωναν – τα παιδιά είναι δίκαια.

Σταματάμε πάνω από το σπίτι του Μήτσου Βέτση, εκεί στο πλάι με τις κερασιές, για να κάνουμε τη διανομή. Πως κάνει ο Φώτης Π., που κρατούσε το καλάθι, πως περδικλώνεται σε μια ρίζα του διαόλ’, αναποδογυρίζει το καλάθι πάνω σε μια πέτρα, σπάνε 2-3 αυγά. «Φώτη δεν θα πάρεις αυγά, αφού το μερίδιό σου τόσπασες», του πετάει ένας απ’ την ομάδα, τσατίζεται ο Φώτης, αρπάζει ένα γερό αυγό απ’ το καλάθι, του το κοπανάει στο κεφάλι, η σύρραξη γενικεύεται, δεν έμεινε αυγό στο καλάθι, μόνο κάτι τσόφλια κολλημένα με το κίτρινο του κρόκου στα μούτρα μας, και τ’ ασπράδια να κατεβαίνουν βλεννοειδώς κάτω προς το λαιμό για να θυμίζουν τη μάχη που είχε προηγηθεί.

Ηρεμήσαμε, μοιράσαμε τα λεφτά, καλό μερίδιο, θα μοσχοπερνάγαμε το Μεγαλοβδόμαδο, ανανεώσαμε το ραντεβού μας για την Μεγάλη Παρασκευή, με το καλάθι τυλιγμένο γύρω- γύρω το μαύρο μαντήλι, πένθος για τον πάχοντα Χριστό μας….Καλή Ανάσταση. (Πηγή : …μνήμες….Χ. Καραβασίλης, Άρτα, 2021).