Αριστερά δύο παίκτες του Παναμβρακικού, ο Βίκτωρ Σακκάς (Αρχηγός) & ο Γεώργιος Μπόλας (Λέτσος), δύο παίκτες του Αετού οι αδελφοί Χριστόδουλος &Κώστας Κεφάλας, ο παίκτης του Ολυμπιακού Χριστόφορος Βασιλείου, τρεις παίκτες του Παναμβρακικού, οι Μάριος Τσαντούκλας, Βελησσάρης Βασιλείου &Θεόφιλος (Λάκης) Καραβασίλης, τρεις παίκτες του Αετού, οι Κώστας Κεφάλας (ο Ναύτης), Γεώργιος Ιωάννου και…. άγνωστος.
(Φωτο από αρχείο Λάκη Καραβασίλη, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
Μια μεγάλη παρέα Αρτινών γύρω από το γιορτινό τραπέζι, σε κτήμα δίπλα στο ποτάμι. Δυστυχώς δε υπάρχουν άλλα στοιχεία για την εν λόγω φωτογραφία, ωστόσο μας δίνει μια εικόνα της ζωής στην Άρτα την εποχή του Μεσοπολέμου. (Φωτο από αρχείο Τάκη Ζαρκαλή)
Στις 8 Μαΐου 1883, ημέρα Κυριακή, είχε συνταχθεί στην πλατεία του χωριού το Συμβόλαιο αγοραπωλησίας του Κομποτίου μεταξύ των Κομποταίων και Κ. Καραπάνου κι έτσι είχε επέλθει η ολοκληρωτική απελευθέρωση του Κομποτίου. «Διά της προς κατοίκους πωλήσεως των χωρίων Κομποτίου και Πέτα, του μεν αντί είκοσι χιλιάδων λιρών, αποδοθησομένων αυτώ εν διαστήματι δέκα ετών εντόκως προς 8%, του δε χιλιάδων εξ και επτακοσσίων πεντήκοντα, υπό τους αυτούς όρους αυτώ αποδοθησομένων……..».
Να πως περιγράφει τη σχετική επέτειο, ένα χρόνο αργότερα η ακραιφνώς Καραπανική εφημερίδα ΑΡΤΑ :
“Η 8 Μαΐου εν Κομποτίω
Αληθώς μεγαλοπρεπής και εγκάρδιος και σχεδόν βασιλική εγένετο υπό των αδελφών χωρικών η εν Κομποτίω υποδοχή του αληθούς τέκνου της Πατρίδος και αξιότιμου βουλευτού αυτής, του κ. Κωσταντίνου Καραπάνου. Και τούτο, διότι η μεγάλη εκείνη ψυχή συμπαθούσα και συγκαταβαίνουσα προς τον διακαή πόθον τοσούτων αδελφών ήρχετο προσκομίζουσα αυτοίς την εντελή ελευθερίαν και απαλλαγήν, και καθιστώσα αυτούς ιδιοκτήτας γαιών ουκ ευκαταφρονήτων αντί τιμήματος μηδαμώς ανταποκρινομένου προς τα αποκτηθέντα.
Και διά τούτο, εις το άκουσμα της ελεύσεως του ελευθερωτού απειροπληθείς πανταχόθεν συνέρρευσαν προς υποδοχήν αυτού οι χωρικοί.
Από πρωίας της Κυριακής ηδύνατο τις να παρατηρήση την συρροήν αυτήν. Έξω του χωρίου Σελλάδων είχον παραταχθή οι του Σχολείου χωρικοί Μαθηταί ότε ο κ. Καραπάνος μετά της υπ’ αυτού και των χωρικών ορισθίσης επιτροπής προς διαπραγμάτευσιν των συμφωνιών, συνισταμένη εξ εντίμων και ακεραιοτάτου χαρακτήρος πολιτών Αρταίων, διήρχετο εκείθεν, ήτο αδύνατον να μη δακρύση τις ακούων τας αφελείς εκείνας διαδηλώσεις και ζητωκραυγάς παίδων αθώων ζητοκραυγαζόντων τον ελευθερωτήν των Κομποταίων, και τεινόντων τας χείρας και παρακαλούντων εν παιδική απλότητι ίνα και περί του χωρίου αυτών τα αυτά προνοήσει. Μετ’ ολίγον εφάνη μυρμηκιά ανθρώπων λευχειμονούτων επί κεφαλής εχόντων τους ιερείς αυτών. Ήσαν οι Σελλαδίται, στοιχηδόν παρατεταγμένοι, οίτινες ζητωκραυγάζοντες και πυροβολούντες ήλθον πάντες και υπεδέξαντο τον κ. Καραπάνον. Ηδύνατο δε πας τις να παρατηρήση, πόσον έπαλλον αι καρδίαι των αδελφών χωρικών, τα δε πρόσωπα αυτών, αφελή και ειλικρινή, εμαρτύρουν, αφ’ ενός μεν μεταμέλειαν διότι ακουσίως αυτών εγένοντο όργανα πολιτικών κερδοσκόπων και Ιταλών επιδρομέων, αφ’ ετέρου δε αγάπην και αφοσίωσιν εις τον ευεργέτην της Πατρίδος κ. Καραπάνον. Πάντες δ’ ομού ζητωκραυγάζοντες και πολυειδώς εκδηλούντες την χαράν αυτών και ευγνωμοσύνην επί τη ελεύσει αυτού, συνώδευσαν αυτόν και την Αρταίαν επιτροπήν μέχρι Κομποτίου, όπου ετέρα διαδήλωσις και υποδοχή, κατά πολύ την πρώτην υπερτερούσα και ούσααληθώς αξία περιγραφής.
Και εδώ μεν γραίαι σεβάσμιαι ογδοηκοντούτιδες δακρύουσαι εκ χαράς διότι ηξιώθησαν εν ταις ημέραις αυτών να ίδωσι το χωρίον των ελεύθερον, και τα τέκνα αυτών ιδιοκτήτας, προσερχόμεναι ήπτοντο της δεξιάς του κ. Καραπάνου, προσφωνούσαι αυτώ μετ’ ευγνωμοσύνης το «Καλώς ορίσατε!». Εκεί δε άνδρες και γυναίκες και παίδες υψούντες τας χείρας προς τον Ουρανόν ηύχοντο υπέρ του ελευθερωτού αυτών, ζητωκραυγάζοντες και πυροβολούντες πάντες ηκολούθησαν τον κ. Καραπάνον και την επιτροπήν μέχρι της Πλατείας του Κομποτίου, ένθα οι φιλόκαλοι χωρικοί είχον κατασκευάσει δύο δροσερωτάτας σκιάδας εκ χλοαζόντων φύλλων, και εκεί προσεφέρθησαν υπό των χωρικών αναψυκτικά και ποτά. Εκεί ο Συμβολαιογράφος κ. Βάλλας συντάξας το Συμβόλαιον ανέγνω αυτό δις εις επήκοον πάντων των χωρικών, εξηγών και ερμηνεύων αυτό προς αυτούς, λέξιν προς λέξιν, και φράσιν προς φράσιν, μεθ’ ο οι χωρικοί πάλιν ζητωκραυγάσαντες υπέρ του κ. Καραπάνου, προσήρχοντο κατά σειράν, οι εγγράμματοι αυτών, υπογράφοντες αυτό. Είτα παρετέθει γεύμα ελληνικώτατον, κολούρες χωρικαί και αμνοί οπτοί, και εν αδελφική αγάπη και ισότητι ότε ο κ. Καραπάνος και οι χωρικοί πάντες φαγόντες ήρξαντο τα περιπαθή και ηρωικά κλέφτικα τραγούδια τραγωδούντες, τα ημέραι δόξης πολεμικής και ευκλείας των ηρώων προγόνων μας αναμιμνείσκοντα………………Και τούτου ένεκα οι χωρικοί εν Κομποτίω εξέφρασαν την επιθυμίαν, ίνα η 8 Μαΐου εορτάζεται κατ’ έτος ως ημέρα χαράς και εορτής πολιτών και χωρικών, διότι κατ’ αυτήν εγένετο η ευτυχής συνένωσις και συμφιλίωσις αυτών.
Επιστρέφοντα τον κ. Καραπάνον μετά της επιτροπής εκ Κομποτίου πλήθος πολιτών εκτός της πόλεως μετά ζητωκραυγών υπεδέχθησαν αυτόν και διά της αγοράς συνοδεύοντες ηκολούθησαν μέχρι της οικίας του.
Ούτος έληξεν η αξιομνημόνευτος ημέρα της 8ης Μαίου…” (Πηγή : Εφημερίδα ΑΡΤΑ, Έτος Β’, τχ. 77, 12 Μαΐου 1883)
Στη φωτογραφία “Ο Κωσταντίνος Καραπάνος, Έλληνας πολιτικός, τραπεζίτης, γαιοκτήμονας και αρχαιολόγος του 19ου αιώνα”. (Πηγή : Ημερολόγιον Σκόκου, 1891)
“Το Κομπότιον ήτο προ της ελληνικής επαναστάσεως ιδιοκτησία (τσιφτλίκη) του Μουχτάρ πασσά, υιού του διαβόητου Αλή πασσά, και έχαιρεν ως τοιούτον προστασίας τινός, αν δύναται τις να ονομάση προστασίαν την μη καταπίεσιν μεν υπό κακοποιών, αλλά την μέχρις οστέων απογύμνωσιν των κατοίκων διά διαφόρων φορολογιών, εισπραττομένων υπέρ αυτού του ιδιοκτήτου. Το Κομπότιον τότε έδιδεν , ως και άπαντα τα τσιφτλίκια του Μουχτάρ πασσά, εις τον ιδιοκτήτην, πλην των άλλων εκτάκτων δαπανημάτων και τριάκοντα τρία και εν τρίτον τοις εκατόν ως τακτικόν και νόμιμον φόρον εκ του ακαθαρίστου εισοδήματος των γεωργικών προιόντων. Σήμερον δε άπαντα τα τότε τσιφτλίκια δίδουσι νομίζομεν εις τον Σουλτάνον σμικρόν τι πλειότερον τούτου, τεσσαράκοντα τέσσαρα τοις εκατόν. Αλλά το Κομπότιον, καίτοι ούτω φορολογούμενον, διά την τεραστίαν όμως ενεργητικότητα των κατοίκων του, ήτο τότε εν ανθηρά τινί καταστάσει. Και ναόν αξιοπρεπή είχε, και σχολείον τι διετήρει και τριακοσίας περίπου οικογενείας ηρίθμει, απάσας κατοικούσας ουχί φύρδην μίγδην μετά των ζώων, ώσπερ αλλαχού, αλλ’ ανέτως εις οίκους λιθοκτίστους, και εκ πολλών δωματίων συγκειμένους. Βάσκανος όμως δαίμων εφθόνησεν την ευημερίαν ταύτην του Κομποτίου, και κατέστρεψεν αυτό σμικρόν προ του ελληνικού αγώνος ο εκείθεν διαβάς προς πολιόρκησιν του Αλή πασσά, Μπαμπά πασσά ή Πεχλιβάν πασσάς.
Ο θηριώδης ούτος σατράπης διετάγη, ως γνωστόν, να στρατολογήση από της Θράκης, Μακεδονίας και Θεσσαλίας και να εκστρατεύση κατά του Αλή πασσά. Ευρών δε κατειλημμένα υπό των στρατών αυτού ή μάλλον ειπείν υπό των αρματωλών ελλήνων τα στενά του Πίνδου, εστράφη προς την Φθιώτιδα, διήλθε αμαχητί τας Θερμοπύλας, και εστάθμευσεν ημέρας τινάς εις Λεβαδείαν. Εκείθεν δ’ εστράφη έπειτα προς την Φωκίδα, και εισήλθεν εις την Ήπειρον διά της Ακαρνανίας. Πανταχού δε της διαβάσεώς του, και ιδίως ένθα είκαζε συμπάθειάν τινα υπέρ του Αλή πασσά, διέσπειρε τον τρόμον και την ερήμωσιν. Εν τινι χωρίω του Ζυγού, Παπαδάταις λεγομένω, οι στρατιώται του σατράπου τούτου απήγαγον και ίσως εξεβίασαν την σύζυγον χωρικού τινός. Παραπονεθέντος δ’ αυτού επί τούτω εις τον αρχιστράτηγον, «Πόσα έτη είχες την σύζυγον ταύτην; ηρώτησεν ούτος, ενώπιον του προεστού Μαγγίνα. «Είκοσιν» απήντησεν ο παθών. «Και δεν σοι αρκεί τοσαύτη συμβίωσις; Άπελθε!». Αύτη ήτο η μόνη ικανοποίησις, ην έδωκε τω παθόντι ο πασσάς. Τότε λοιπόν κατεστράφη καθ’ ολοκληρίαν και το Κομπότιον, διασωθειθεισών μόνον των ασβεστοκτίστων οικιών αυτού. Αλλ’ εν τω ατυχεί τούτω χωρίω έμελλον να διαδραματισθώσι και βραδύτερον σπουδαιότεραι και τραγικώτεραι σκηναί…..….”.(Πηγή : ΒΙΟΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΙ, Αναστασίου Γούδα, Αθήναι, 1872)
Οι μαθητές του Γυμνασίου Αρρένων Άρτης μπροστά στην Εθνική Τράπεζα στην πλατεία Κιλκίς, συνοδευόμενοι από τους καθηγητές Έξαρχο, Μάγγο, Θάνο, Ζαχαρή κ.α. Πίσω από την κυρία διακρίνεται ο γυμναστής Κούμπουλας και δίπλα του στα δεξιά ο κ. Βλαχοπάνος, μαθητής…Πιθανόν στο τέλος της δεκατίας του ’60….. (Φωτο απο αρχείο Τάκη Ζαρκαλή)
(Φωτο από αρχείο Τάκη Ζαρκαλή)
Πανοραμική άποψη της πλατείας “Κιλκίς” την δεκαετία του ’70, όταν ακόμη περνούσε δρόμος μπροστά από την Εθνική Τράπεζα που διακρίνεται στα δεξιά. Δίπλα ακριβώς, εκεί όπου είναι σήμερα το σουπερμάρκετ Μασούτης ήταν το Κ.Τ.Ε.Λ. Υπεραστικών λεωφορείων. Στο βάθος το κινηματοθέατρομ “ΡΕΞ”. Υπήρχαν τέσσερα περίπτερα στην πλατεία και σταθμός ταξί.
Περισσότερες πληροφορίες για την Πλατεία “Κιλκίς” στο λινκ https://doxesdespotatou.com/i-plateia-kilkis-stin-arta/
(Φωτο από αρχείο Τάκη Ζαρκαλή)
Το Λεύκωμα που παρουσιάζει την Ελλάδα κατά την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων, περιλαμβάνει τρεις φωτογραφίες εκκλησιών, μία εξ αυτών η φωτογραφία της “Παρηγορήτισσας”. Δεν δίνονται περαιτέρω πληροφορίες για την προέλευση της φωτογραφίας.
(Πηγή : Körner & Dietrich – K. Maissner & N. Kargadouris , ed. (1896) Η Ελλάς κατά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896, Αθήνα : Εκ του Τυπογραφείου της Εστίας)
….και το εξώφυλλο του Λευκώματος του 1896.
Η ατμοβάρις Άκτιον Ι ήταν σκάφος του Ελληνικού Βασιλικού Ναυτικού που έδρασε στο τέλος του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Ναυπηγήθηκε το 1881 στα ναυπηγεία Thames Ironworks του Ηνωμένου Βασιλείου μαζί με το ομοίου τύπου σκάφος Αμβρακία ΙΙ ειδικά για επιχειρήσεις στον Αμβρακικό Κόλπο.
Ήταν κανονιοφόρος τύπου Rendel και διέθετε ένα σταθερό πυροβόλο Krupp 10,2in/30, η σκόπευση του οποίου γίνονταν με στροφή του πλοίου. Τον οπλισμό συμπλήρωναν ένα πυροβόλο 5,9in/30 και δύο ταχυβόλα πυροβόλα της 1 λίβρας.
Εντάχθηκε στο δυναμικό του Στόλου με την ονομασία Σπέτσαι ΙΙ αλλά μετονομάσθηκε σε «Άκτιον Ι» το 1889.
Έλαβε μέρος σε επιχειρήσεις στο Ιόνιο κατά τους πολέμους του 1897 με κυβερνήτη τον Πλωτάρχη Ε. Τομπάζη. και του 1912-13 με τον Στόλο Ιονίου και κυβερνήτη τον Πλωτάρχη Ε. Λαμπαδάριο, καθώς και στον Α. Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (1919-20) παροπλίστηκε. (Πηγή : https://hellasarmy.gr/)
Στη φωτογραφία “Η Ατμοβάρις Σπέτσαι ΙΙ, μετέπειτα Άκτιον Ι”.
(Πηγή : Körner & Dietrich – K. Maissner & N. Kargadouris , ed. (1896) Η Ελλάς κατά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896, Αθήνα : Εκ του Τυπογραφείου της Εστίας)
Πρόκειται για την επίσκεψη του Bernhard III, Duke of Saxe-Meiningen, ο οποίος επισκέφτηκε την Άρτα, ερχόμενος από τα Γιάννενα… Στο φύλλο της εφημερίδας ΑΡΤΑ διαβάζουμε το σχετικό ρεπορτάζ :
“Η Α.Υ. ο Πρίγκηψ του Σαξ Μαίνιγκεν*, προερχόμενος εξ Ιωαννίνων αφίκετο εις την πόλιν μας την παρελθούσαν Παρασκευήν 25 λέγοντος μηνός, περί την 7ην ώραν Μ.Μ. συνοδευόμενος και υπό του Κυρίου Λικονέλ, Εφόρου της Βιβλιοθήκης της εν Αθήναις Γερμανικής Σχολής.
Μίαν ώραν προ της αφίξεώς του είχον μεταβή προς υποδοχήν, παρά την Γέφυραν του Αράχθου άπασαι σχεδόν αι ενταύθα Πολιτικαί και Στρατιωτικαί Αρχαί και άπειρον πλήθος πολιτών, άμα δε τη ελεύσει του εδεξιώθησαν Αυτόν οι Κ.Κ. Νομάρχης, Δήμαρχος και Φρούραρχος, οίτινες επιβάντες μετά της αυτού υψηλότητος εφ’ αμαξών διηυθύνθησαν παρακολουθούντων και των πολιτών εν ζητωκραυγαίς εις την οικίαν του Δημάρχου μας Κυρίου Καραπάνου, ένθα μετά βραχείαν ανάπαυσιν παρετέθη Αυτώ πολυτελές δείπνον εις ο παρεκάθησαν και οι κ.κ. Νομάρχης και Φρούραρχος. Την επιούσαν επεσκέφθησαν την Α.Υ. εν σώματι άπαντες οι κ.κ. αξιωματικοί της ενταύθα Φρουράς και οι εγκριτότεροι εκ των συμπολιτών μας. Κατά δε την 10ην πρωινήν ώραν ο Πρίγκηψ συνοδευόμενος υπό του Δημάρχου και του περί τα αρχαιολογικά ανέκαθεν ασχολουμένου δημοτικού Συμβούλου και Φαρμακοποιού κ. Ιωάννου Μητσογιάννη επεσκέφθη τον ενταύθα αρχαίον Ναόν της Παρηγορίτσης, τα κυκλώπεια τείχη και τας λοιπάς αρχαιότητας του τόπου, μεθ’ ο επανελθών οίκαδε και προαριστήσας ανεχώρησες εφ’ αμάξηςπερί την 2 ώραν Μ.Μ. συνοδευθείς και υπό των κ.κ. Νομάρχου, του Δημάρχου, του Φρουράρχου και του Μοιράρχου μέχρι Μενιδίου, ένθα επεβιβάσθη εις το επί τούτω αναμένον πολεμικόν ατμόπλοιον αι « Σπέτσαι». Καθ’ όλην δε την από Άρτης μέχρι Μενιδίου οδόν και από διαστήματος εις διάστημα ήσαν παρατεταγμένοι τη προνοία και διαταγή του κ. Μοιράρχου Άρτης 30-40 χωροφύλακες κατ’ αντιζυγίαν στιχηδόν ως τιμητική Φρουρά. Η Α. Υ. ο Πρίγκηψ κατά την βραχείαν εν Άρτη διαμονήν του έμεινε λίαν ευχαριστημένος εκ της γενομένης Αυτώ υποδοχής και φιλοξενίας αποκομίσας ευαρέστους εντυπώσεις διά τον εγκάρδιον ενθουσιασμόν μεθ΄ου υπεδέξατο Αυτόν η πόλις της Άρτης, εξέφρασε δε επί τούτω τας ευχαριστίας του προς τε τον κ. Νομάρχην και τον κ. Δήμαρχον.
Ο επισκεφθείς την πόλιν μας επιφανής ξένος είναι νεώτατος την ηλικίαν 30-32 ετών, ευγενής και μειλίχιος τους τρόπους, είναι δε γαμβρός επί θυγατρί του διαδόχου του Γερμανικού Θρόνου, ένεκεν δε του προς την Ελληνικήν αρχαιολογίαν φλογερού έρωτός του τρίτην ήδη φοράν επισκέπτεται την Ελλάδα και προ πολλού επεδόθη εις την εκμάθησιν της ελληνικής γλώσσης την οποίαν και λαλεί νυν μετρίως”. (Πηγή : Εφημερίδα ΑΡΤΑ, τχ. 27, 29 Μαΐου 1884)
*Σύμφωνα με την έρευνά μας, πρόκειται για τον Bernhard III, Δούκα του Saxe-Meiningen, γεννηθέντα το 1851 και συζύγου της πριγκίπισσας Σαρλόττας της Πρωσίας, δεύτερης ξαδέλφης του, κόρης του Φρειδερίκου Γ’, Γερμανού αυτοκράτορα και εγγονής της Βασίλισσας Βικτώριας. Παρά τη στρατιωτική του καριέρα, έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον και για τις τέχνες. Δραστηριοποιήθηκε ως συνθέτης, ποιητής και μεταφραστής. Ήταν ιδιαίτερα γνωστός ως ειδικός στα νέα ελληνικά και ήταν γνωστός για τη μετάφραση γερμανικής λογοτεχνίας στα ελληνικά. Για τις ιστορικές του σπουδές, για τις οποίες ταξίδεψε επανειλημμένα στην Ελλάδα και τη Μικρά Ασία (σήμερα Τουρκία), το Πανεπιστήμιο του Μπρεσλάου του απένειμε επίτιμο διδάκτορα. (Μπορείτε να διαβάσετε σχετικά στο λινκ https://en.wikipedia.org/wiki/Bernhard_III,_Duke_of_Saxe-Meiningen)
Στη φωτογραφία, μεταξύ 1915-1920, διακρίνονται (από αριστερά προς τα δεξιά): Η Πριγκίπισσα Σοφία της Πρωσίας (1870-1932), Βασίλισσα των Ελλήνων και σύζυγος του Βασιλιά Κωνσταντίνου Α’., ο Διάδοχος Γεώργιος της Ελλάδας (1890-1947) (αργότερα Γεώργιος Β’), ο Πρίγκιπας Waldemar της Πρωσίας (1889-1945), ο Κωνσταντίνος Α΄ (1868-1923), Βασιλιάς της Ελλάδας και ο Bernhard III, δούκας του Saxe-Meiningen (1851-1928). (Πηγή: Flickr Commons project, 2013)
