Ο ΗΛΙΑΣ ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΑΜΠΟΥΡΑ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ

Δημοσιεύθηκε την 11 Νοεμβρίου 2021 από Anastasia Karra

«Νομίζω πως ο Μακρυγιάννης δεν εχρησιμοποίηοε την λέξη ταμπουράς στα απομνημονεύματά του. Ωστόσο έπαιζε ταμπουρά και τραγούδαγε υπέροχα. Η ωραιότερη σκηνή που αφηγήθηκε ο Μακρυγιάννης είναι η συμφιλίωση του με τον Γκούρα (το κάθαρμα που δολοφόνησε τον Δυσσέα) οπότε και τραγούδησε. Ο ταμπουράς του Μακρυγιάννη ήτο βιδωμένος στο μυαλό μου. Στο τέλος, υποψιάστηκα τις συλλογές του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, θεωρώ αυτό το μουσείο υψίστης σημασίας. Γι’ αυτό, όταν δούλευα στην «Μεσημβρινή» και στις «Εικόνες» είχα σκαρώσει κάποια σχετικά άρθρα. Έτσι γνώρισα τον στρατηγό Κωλοκοτρόνη, πρόεδρο του μουσείου (που ήτανε φτυστός ο Γέρος του Μοριά), καθώς και τον Μελετόπουλο, διευθυντή του ιδρύματος. Ο Μελετόπουλος λάτρευε τη δουλιά του και υπήρξε ο μοναδικός διευθυντής μουσείου που πλήρωσε, από την τσέπη του, πολλά εκατομμύρια για διάφορες εκδηλώσεις. Το 1966, λοιπόν, ξαναπήγα στο ’Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, για να ρωτήσω τί απόγινε ο ταμπουράς του Μακρυγιάννη. Και τότε άκουσα τον Μελετόπουλο να μου λέει: εμείς τον έχουμε. Η απάντηση του με ξάφνιασε, γιατί δεν είχα ιδεί ποτέ μου αυτόν τον ταμπουρά στις βιτρίνες του μουσείου. Ο Μελετόπουλος μου έλυσε την απορία. Με οδήγησε μπροστά σ’ ένα παλιό σεντούκι και το άνοιξε. Μέσα στο σεντούκι είδα, με συγκίνηση, τον ταμπουρά του Μακρυγιάννη. Στις 25.7.1967 είμασταν παρέα με τον ζωγράφο Γιώργο Δέρπαπα. Εκείνη τη μέρα είχε πεθάνει ο Παρθένης. Ο Δέρπαπας είχε μαζί του μια φωτογραφική μηχανή. Του πρότεινα να πάμε να φωτογραφίσουμε τον ταμπουρά του Μακρυγιάννη. Έτσι καταλήξαμε στο μουσείο, όπου ο ευγενέστατος (τότε νεαρός) υποδιευθυντής του μας παρουσίασε τον ταμπουρά. Ο Δέρπαπας τράβηξε δυό-τρεις πόζες και συγχρόνως με φωτογράφισε με τον ταμπουρά ανά χείρας. Τον ταμπουρά του Μακρυγιάννη τον παρουσίασα, το 1968. στα Ρεμπέτικα Τραγούδια. Πρόκειται για την πρώτη δημοσίευσή του.»
(Πηγή : https://anemourion.blogspot.com/)

Δημοσιεύθηκε στη Η μουσική, τα σινεμά και το ερασιτεχνικό θέατρο στην Άρτα | Σχολιάστε

Ο ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΟΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΓΑΙΛΑΣ

Δημοσιεύθηκε την 11 Νοεμβρίου 2021 από Anastasia Karra

Ο Tαμπουράς του Ιωάννη Μακρυγιάννη, κατασκευάστηκε από τον οργανοποιό Λεωνίδα Γάϊλα το 1835. Στο σχέδιο του Μ. Ρέερμπυ ο λαϊκός δημιουργός, τον οποίο ο σχεδιαστής χαρακτηρίζει κατασκευαστή μπουζουκιών, καθισμένος μπροστά στον πάγκο του, είναι προσηλωμένος στην κατασκευή μιας κιθάρας. Πίσω του ακριβώς διακρίνουμε και άλλα έγχορδα όπως μπουζούκι, λύρα, ταμπουρά, βιολί, μπαγλαμά. Τα εργαλεία του σκορπισμένα στον πάγκο. Στον τοίχο κρεμασμένα σακούλια και άλλα εργαλεία. Ο ταμπουράς του Ι. Μακρυγιάννη που βρίσκεται στην έκθεση του Μουσείου φέρει επάνω τα αρχικά του κατασκευαστή του, “Λ. Γ.”, και αποτελεί ίσως το μοναδικό μουσικό όργανο του Λεωνίδα Γάιλα που έχει διασωθεί ως τις μέρες μας. Η κατασκευή μουσικών οργάνων ήταν ιδιαίτερα αναπτυγμένη κατά την προεπαναστατική περίοδο. Ο Ιταλός περιηγητής Pommardi αναφέρει ότι στο χωριό Δαύλεια στον Παρνασσό είχε αναπτυχθεί βιοτεχνία μουσικών οργάνων. Κατασκεύαζαν λύρες με τρεις χορδές…..
(Πηγή : Όψεις της καθημερινής ζωής των Ελλήνων, 18ος – 19ος αι. – Εθνικό Ιστορικό Μουσείο)

Στη φωτογραφία «Κατασκευαστής λαϊκών οργάνων Λεων. Γάιλας», Αθήνα 1835.
Σχέδιο Μ. Ρέερμπυ, Αριστέα Παπανικολάου-Κρίστενσεν, Αθήνα 1818-1853. Έργα Δανών καλλιτεχνών, Πνευματικό κέντρο Δήμου Αθηναίων, 1985 

Δημοσιεύθηκε στη Η μουσική, τα σινεμά και το ερασιτεχνικό θέατρο στην Άρτα | Σχολιάστε

Ο ΤΑΜΠΟΥΡΑΣ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ

Δημοσιεύθηκε την 11 Νοεμβρίου 2021 από Anastasia Karra

«Τότε ἔκατζε ὁ Γκούρας καὶ οἱ ἄλλοι καὶ φάγαμεν ψωμί· τραγουδήσαμεν κ᾿ ἐγλεντήσαμεν. Μὲ περικάλεσε ὁ Γκούρας κι᾿ ὁ Παπακώστας νὰ τραγουδήσω· ὅτ᾿ εἴχαμεν τόσον καιρὸν ὁποῦ δὲν εἴχαμεν τραγουδήση – τόσον καιρόν, ὁποῦ μας ἔβαλαν οἱ ῾διοτελεῖς καὶ γγιχτήκαμεν διὰ νὰ κάνουν τοὺς κακούς τους σκοπούς. Τραγουδούσα καλά. Τότε λέγω ένα τραγούδι……
Ὁ Ἥλιος ἐβασίλεψε,
Ἕλληνά μου, βασίλεψε
καὶ τὸ Φεγγάρι ἐχάθη
κι᾿ ὁ καθαρὸς Αὐγερινὸς
ποὺ πάει κοντὰ τὴν Πούλια,
τὰ τέσσερα κουβέντιαζαν
καὶ κρυφοκουβεντιάζουν.
Γυρίζει ὁ Ἥλιος καὶ τοὺς λέει,
γυρίζει καὶ τοὺς κρένει·
«Ἐψὲς ὁποῦ βασίλεψα
πίσου ἀπὸ μία ραχούλα,
ἄκ᾿σα γυναίκεια κλάματα
κι᾿ ἀντρῶν τὰ μυργιολόγια
γι᾿ αὐτὰ τὰ ῾ρωικά κορμιὰ
῾στὸν κάμπο ξαπλωμένα,
καὶ μέσ᾿ τὸ αἷμα τὸ πολὺ
εἶν᾿ ὅλα βουτημένα.
Γιὰ τὴν πατρίδα πήγανε
῾στὸν Ἅδη, τὰ καϊμένα.*
Ὁ μαῦρος ὁ Γκούρας ἀναστέναξε καὶ μοῦ λέγει: «Ἀδελφὲ Μακρυγιάννη, σὲ καλὸ νὰ τὸ κάμῃ ὁ Θεός, ἄλλη φορὰ δὲν τραγούδησες τόσο παραπονεμένα. Αὐτὸ τὸ τραγούδι σὲ καλὸ νὰ μᾶς βγῇ. – Εἶχα κέφι, τοῦ εἶπα, ὁποῦ δὲν τραγουδήσαμεν τόσον καιρόν». Ὅτι εἰς ταρδιὰ πάντοτες γλεντούσαμεν….(Πηγή : Στρατηγού Μακρυγιάννη. Απομνημονεύματα)

Στο ζωγραφικό σχέδιο της Μαρίζας Δεβούρου «Ο ταμπουράς του Μακρυγιάννη» που εκτίθεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο (Πηγή : Όψεις της καθημερινής ζωής των Ελλήνων, 18ος – 19ος αι. – Εθνικό Ιστορικό Μουσείο)

Ο Δημήτρης Σταθακόπουλος παίζει σε πιστό αντίγραφο του ταμπουρά του Μακρυγιάννη….

Δημοσιεύθηκε στη Η μουσική, τα σινεμά και το ερασιτεχνικό θέατρο στην Άρτα | Σχολιάστε

ΤΟ ΚΑΠΝΟΠΩΛΕΙΟ ΤΟΥ Ν. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ*

Δημοσιεύθηκε την 11 Νοεμβρίου 2021 από Anastasia Karra

———————–
Στην τοπική εφημερίδα «Άρτα», διαφημίζεται το καπνοπωλείο του Ν. Οικονόμου, το 1882 στο οποίο «πωλούνται εκλεκτά Καπνά εκ διαφόρων μερών, πρώτης ποιότητος και καλής γεύσεως, συνάμα δε και μυρωδάτα άριστα, πούρα βερτζίνια και τσιγάρα έτοιμα. Οι βουλόμενοι προσελθέτωσαν και θέλουσι μένει λίαν ευχαριστημένοι». Ένα χρόνο μετά τη διαφήμιση στην εφημερίδα «Άρτα», το 1883, η κυβέρνηση Τρικούπη, επιβάλλει φορολογία στον καπνό, για να ελεγχθεί και το λαθρεμπόριο, ενώ απαγορεύεται η μέχρι τότε ελεύθερη πώληση σιγαρόχαρτου.
(Πηγή Εφημερίδα «ΑΡΤΑ», Άρτα, 18-6-1882)

*Το καπνοπωλείο του Ν. Οικονόμου καταγράφεται και στον Επαγγελματικό Οδηγό Άρτης του 1881 (https://www.facebook.com/…/a.1307287823…/250554703680647) 

Δημοσιεύθηκε στη Το εμπόριο στην Άρτα | Σχολιάστε

Ο ΔΙΩΓΜΟΣ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΤΟ ΝΟΕΜΒΡΙΟ ΤΟΥ 1821

Δημοσιεύθηκε την 10 Νοεμβρίου 2021 από Anastasia Karra

————————
Η διάλυση της συμφωνίας του Πέτα είχε δυσάρεστα επακόλουθα για τους Σουλιώτες καθώς οδήγησε στην αποχώρησή τους από την Άρτα τον Δεκέμβριο του 1821, την οποία είχαν καταλάβει τα ελληνοαλβανικά σώματα από το Νοέμβριο του 1821.
Τα επακόλουθα όμως για τους κατοίκους της περιοχής ήταν ακόμη πιο τρομακτικά. Οι Αλβανοί αγάδες παρέδωσαν την Άρτα στις τουρκικές δυνάμεις του Ομέρ Βρυώνη και του Κιουταχή. Είναι απερίγραπτα τα δεινοπαθήματα των αμάχων της Άρτας από τους τουρκικούς βανδαλισμούς. Ο Μακρυγιάννης μας δίνει μια πολύ γλαφυρή περιγραφή : «Τότε πήγα εις την Αγιά οπούχα τα ειδίσματά μου στείλει κι εκεί ηύρα τους δυστυχείς Αρτηνούς που έρχονταν ξυπόλητοι και γυμνοί και νηστικοί. Και μόπεσαν όλοι εις τον λαιμόν μου να τους δώσω. Ήταν όλοι οι σημαντικοί της Άρτας εκεί και γυναικόπαιδα πλήθος περίπου πεντακόσιες φαμίλιες. Τους πήρα……και τους πήγα απογάλια και τους έβγαλα σ’ένα μέρος οπούταν νερό, εις την άκρη εις το Μακρυνόρον. Και τους συνάξαμεν ξύλα και τους περιποιηθήκαμεν……Και συνάξαμεν τους ανθρώπους και στεγνώσαμεν εις τις φωτιές, οπού ‘ταν χειμώνας, και την αυγή τους πήρα και τους πέρασα από το Μακρυνόρον.
Κι εκεί μέσα, εις το Μακρυνόρον, έβλεπες άλλον πεσμένον, άλλον μπαιλντισμένον από την πείνα και την ξυπολησιά κι’ αμάθεια, δεν ήξεραν οι δυστυχείς να βγούνε πολλοί έξω από τα σπίτια τους, κι εκεί ήταν ντιπ κάμποσοι ξυπόλητοι, με μπαλώματα τύλιγαν τα ποδάρια τους, τα ‘κοβαν από τα φορέματά τους.
Μια γυναίκα είχε τέσσερα παιδιά κι ανήλικα, το τρανύτερον ήταν εφτά χρονών και πέταξε τα δυο και τα λυπήθηκα. Και τα ‘δεσα και τα πήρα εις το νώμο μου και τα ‘σωσα………»
Ωστόσο η παράδοξη συμφωνία του Πέτα ωφέλησε αρκετά τον αγώνα. Χάρη στη συμμαχία αυτή συγκροτήθηκε ισχυρή πολεμική δύναμη, η οποία επί ένα χρόνο απασχολούσε συνέχεια στην Ήπειρο τις πλεονάζουσες από την πολιορκία του Κάστρου των Ιωαννίνων δυνάμεις του Χουρσίτ και έτσι δόθηκε η ευκαιρία στους Αιτωλοακαρνάνες, αντί να αμυνθούν στα εδάφη τους, να μεταφέρουν τον αγώνα στη νότια Ήπειρο και να έλθουν σε επαφή με τους Σουλιώτες….
(Πηγές 1) ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ, Βιβλίον Α’ 1797-1827, 2) Η ΗΠΕΙΡΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821, Α. Δέμος, Ηπειρωτική Εταιρεία, τχ.266, 2001)

Στη φωτογραφία «Πίνακας που απεικονίζει το βασανιστήριο του ραβδισμού που εφάρμοζαν οι Οθωμανοί».
(Πίνακας στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Βιέννης, Πανόραμα Ελληνικής Επαναστάσεως/ Συλλογικό έργο, Αθήνα, 1995)

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην Τουρκοκρατία | Σχολιάστε

Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΣΤΟ ΠΕΤΑ ΤΗΝ 1η ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1821

Δημοσιεύθηκε την 10 Νοεμβρίου 2021 από Anastasia Karra

———————–
Τον Αύγουστο του 1821, ο Αλή Πασάς ζητούσε πιεστικά από τους Σουλιώτες και τους Αλβανούς, σε συνεργασία με τους οπλαρχηγούς της Ακαρνανίας, να αρχίσουν επιχειρήσεις εναντίον του Χουρσίτ για να διευκολυνθεί η έξοδός του από το φρούριο των Ιωαννίνων. Για το σκοπό αυτό υπογράφτηκε την 1η Σεπτεμβρίου στο Πέτα Άρτας ένορκη συμφωνία μεταξύ των Σουλιωτών, των καπεταναίων της Ακαρνανίας και των Αλβανών αγάδων.
Τότε ο Μαυροκορδάτος, με τη βοήθεια του Μάρκου Μπότσαρη και του Αλέξη Νούτσου, επιχείρησε με τέχνη να παρασύρει το σώμα των Τουρκαλβανών υπέρ της Ελληνικής Επανάστασης καθώς διέβλεπε ότι η απελευθέρωση και η δραστηριοποίηση εκ νέου του Αλή Πασά θα αποτελούσε πλήγμα κατά της Επανάστασης των Ελλήνων.
Για το σκοπό αυτό έστειλε στα μέσα Οκτωβρίου τον έμπιστο γραμματέα τους Γ. Πραΐδη σε ειδική αποστολή με ρητές οδηγίες στους παράγοντες της Συνέλευσης του Πέτα : Να προσποιηθεί ότι συμφωνούν με την έξοδο του Αλή Πασά και να τους διαβεβαιώσει ότι ο Μαυροκορδάτος είναι πρόθυμος να τους εξυπηρετήσει σε ορισμένα αιτήματα. Να ζητήσει επίσης να στείλουν εκπροσώπους τόσο στο Συνέδριο της Βερόνας της Ιταλίας όπου συνεδρίαζαν οι εκπρόσωποι της Ιεράς Συμμαχίας, όσο και στην Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου που θα γινόταν τον Δεκέμβριο του 1821.
Αποτέλεσμα των ενεργειών του Πραΐδη ήταν το βαρυσήμαντο έγγραφο που συνέταξε η Συνέλευση του Πέτα προς τον Μαυροκορδάτο. Σ’ αυτό τονίζουν τη σημασία της συμμαχίας που υπέγραψαν με «ισχυρόν όρκον», αναφέρουν τα ονόματα των Ελλήνων και Τουρκαλβανών αντιπροσώπων που στέλνουν προς αυτόν για να δηλώσουν επισήμως την αφοσίωσή τους στο πρόσωπό του και ζητούν εφόδια από μπαρούτι και βόλια.
Παράλληλα ο Μαυροκορδάτος έστειλε με τον εκπρόσωπό του Αλή Πασά Κώστα Μάκο επιστολή με συνθηματική γραφή, ενθαρρύνοντάς τον και συμβουλεύοντάς τον να μείνει ανυποχώρητος στην αντίστασή του, υποσχόμενος «ταχείαν απελευθέρωσιν….».
Ο Τουρκαλβανός Ταχήρ Αμτίαζης, επικεφαλής της αντιπροσωπείας θέλησε να συναντηθεί με τον Μαυροκορδάτο. Εκεί διαπίστωσε ότι η Ελληνική Επανάσταση είχε χαρακτήρα εθνικό, ελληνικό και βαθύτατα χριστιανικό και οι επαναστάτες κατέστρεφαν τα μωαμεθανικά τεμένη. Γι’ αυτό επέστρεψε στο Πέτα και έπεισε τους Τουρκαλβανούς να διαλύσουν τη συμφωνία με τους Σουλιώτες και τους άλλους Έλληνες…….
(Πηγές : 1) Ιστορικό Αρχείο Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, 2) ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ, Ν. Σπηλιάδου, τόμος Α’, Αθήνα, 1851, 3) Η ΗΠΕΙΡΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821, Α. Δέμος, Ηπειρωτική Εταιρεία, τχ.266, 2001)

Στη φωτογραφία «Αλβανός Αξιωματικός με πολυτελή ενδυμασία», Α. Παπασταύρου, Τα Γιάννενα τον 19ο αιώνα, Πανόραμα Ελληνικής Επαναστάσεως/ Συλλογικό έργο, Αθήνα, 1995

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην Τουρκοκρατία | Σχολιάστε

ΠΑΛΙΑ ΣΦΑΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΔΟ ΑΡΑΧΘΟΥ

Δημοσιεύθηκε την 10 Νοεμβρίου 2021 από Anastasia Karra

————————-
Στην Άρτα της εποχής του Αντωνόπουλου, μετά την απελευθέρωση το 1881, οι χασάπηδες της πόλης έσφαζαν ελεύθερα όπου ήθελαν, ακόμα και μέσα στον Ρωμιοπάζαρο, με αποτέλεσμα οι πιο πολλοί δρόμοι της πόλης να είναι γεμάτοι αίματα και μύγες. Έτσι ένα από τα βασικά έργα του επόμενου δήμαρχου Ευάγγελου Π. Γαρουφαλιά ήταν να τα μεταφέρει εκεί όπου υπήρχαν μέχρι σχετικά πρόσφατα, επί της οδού Αράχθου.( Πηγή : ΑΡΤΙΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ, Γ. Τσούτσινος, Άρτα, 2001)

Στη φωτογραφία, έξω από τα σφαγεία οι Γιώργος Δημοθόδωρος, ( ή Κουμπούρας, καθιστός), Δημήτρης Σαλαμούρας, Γιάννης Δράκος, Νίκος Ζάχος και Κώστας Φέκας.
(Πηγή φωτογραφίας ARTA City – Ancient Amvrakia)

——————–
Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 τα παλιά σφαγεία γκρεμίστηκαν μετά από αίτημα των περιοίκων και μετά από απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου.
(Φωτογραφία Β. Γκανιάτσας)

Δημοσιεύθηκε στη Το εμπόριο στην Άρτα | Σχολιάστε

“ΑΕΤΟΣ”, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1958

Δημοσιεύθηκε την 9 Νοεμβρίου 2021 από Anastasia Karra

————————

Ο Διαιτητής Μουνδρέας με τους παίκτες του ΑΕΤΟΥ δεξιά και του ΠΑΝΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ αριστερά.
Όρθιοι : Ν. Έξαρχος, Α. Ζάχος, Μ. Τσαντούκλας, Ν. Μυλωνάς, Δ. Μπέκας, Κ. Αμβράζης, Θ. Κώνστας, Κ. Παπαδημητρίου, Ν. Μαστρογιάννης, Β. Ρέντζος, Α. Κεφάλς, Ν. Μητσιάνης, Χ. Κεφάλας, Α. Ευταξίας.
Κάτω δεξιά : Κ. Τζαχρήστας, Β. Μπαρτζώκας, Α. Χριστοδούλου, Ν. Πριόβολος και ο Σ. Νάνος.
(Φωτο από αρχείο Ν.Κ. Έξαρχου, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)

Δημοσιεύθηκε στη Η ομάδα του Αετού | Σχολιάστε

ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΟΥ ΚΑΛΑΤΖΗ ή ΓΑΝΩΤΖΗ ή ΓΑΝΩΤΗ (2)

Δημοσιεύθηκε την 9 Νοεμβρίου 2021 από Anastasia Karra

———————–
“Η καλατζίδικη τέχνη είναι σκληρή και βάναυση. Τόσο, που μικρά παιδιά σαν είμαστε, οι πατεράδες μας θέλοντας να μας απειλήσουν για τη νωχέλεια ή την παιδική μας τεμπελιά μας έλεγαν « Μωρέ θα σε κάνω καλατζή έξη μήνες, για να γενείς άνθρωπος». Που «καλατζής» θα πει ραγιάς θεληματικός και πειθαρχημένος, της πιο σκληρής και βρώμικης εργασίας και της πιο φτωχής και καθυστερημένης ζωής. Μένει ανεξήγητο τί ήταν εκείνο που τους έκανε να υποβάλλονται σε τόσο δύσκολη, κακορίζικη και τραχεία δουλειά ενώ ασκούσαν ένα επάγγελμα επιτακτικής ανάγκης. Ξεκινούσαν, ιδία κατά την άνοιξη, σε ομάδες ανά 3-4, μεταξύ των οποίων απαραιτήτως και ο μαθητευόμενος. Ο δρόμος του μαρτυρίου άρχιζε από την Ήπειρο. Ποδεμένοι, κάπως, οι μάστοροι και ξυπόλητοι κατά κανόνα οι μαθητευόμενοι, που έφεραν στην πλάτη τους και το μεγαλύτερο φόρτωμα των εργαλείων, διέσχιζον όλη την Ελλάδα………………………..
Η εργασία δεν ήταν στάσιμη. Μόλις ετελείωναν από το ένα χωριό ξεκινούσαν για το γειτονικό. Σαν έφταναν, η πρώτη τους δουλειά ήταν η αναζήτηση εργασίας και ψωμιού. Αυτό ήταν έργο του «Μαχαλατζή». Αν στη γύρα που ‘φερνε μάθαινε πως δεν πέρασαν άλλα μπουλούκια και υπήρχαν χαλκώματα για γάνωμα, ειδοποιούσε το μαθητευόμενο «Γιαλαξή» να βρει στερνάρι για το τρίψιμο και τον αρχιμάστορα «Ντεζακτιάρη» να δώσει εντολή να στηθεί το συνεργείο σε καμιά αχυροκαλύβα ή σε κανένα ακατοίκητο παληόσπιτο που χρησιμοποιούσαν για εργαστήρι και για ύπνο. Αν δεν υπήρχαν χαλκώματα, προχωρούσαν. Μόλις ζύγωνε ο Άι Δημήτρης, ξαναγύριζαν στον τόπο τους…..”(Πηγή : ΤΣΑΓΚΑΡΗΔΕΣ – ΡΑΦΤΕΣ – ΚΑΛΑΤΖΗΔΕΣ – ΜΑΡΑΓΚΟΙ ΤΗΣ ΠΛΑΤΑΡΙΑΣ, Χ. Ευαγγέλου, Αθήνα, 2009)

Στη φωτογραφία «Καλατζής των Αγνάντων της Άρτας». (Πηγή : ΑΓΝΑΝΤΑ ΑΡΤΑΣ, ΤΑΞΙΔΙ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΣΥΛΛΕΚΤΙΚΟ ΛΕΥΚΩΜΑ, Γιάννης Λ. Φίλος, Αθήνα, 2003)

Δημοσιεύθηκε στη Λαογραφικά και άλλα | Σχολιάστε

ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΟΥ ΚΑΛΑΤΖΗ ή ΓΑΝΩΤΖΗ ή ΓΑΝΩΤΗ (1)

Δημοσιεύθηκε την 9 Νοεμβρίου 2021 από Anastasia Karra

——————–
«Κασσερωταί ή καλατζήδες ή γανωτές ή συνθηματικά στη γλώσσα τους Αλειφιάδες, λέγονται εκείνοι που με την τέχνη τους επικολλάν στα οξειδωμένα χαλκώματα κασσίτερον (κλάι) κι έτσι τα κάνουν κατάλληλα για οικιακή χρήσι ωρισμένου χρόνου κι ακίνδυνα σε δηλητηριάσεις των φαγητών. Χωρίς κασσιτέρωση τα χάλκινα σκεύη είναι άχρηστα και επικίνδυνα».
«Γάνωμα» κατά την ελληνική, σημαίνει «επικαλύπτω με κασσίτερο» κοινώς «καλάι» τα χάλκινα μαγειρικά σκεύη, όταν είναι «αγάνωτα».
Στην αρχαία ελληνική γλώσσα υπήρχε το ρήμα «γανόω-ω» με τη σημασία του λαμπρύνω, στιλβώνω. Εκ του ρήματος αυτού προέκυψαν ο γανωτής ή γανωτζής, ή γανωματής και εκ του κασσιτέρου ή καλάι, ο κασσιτερωτής ή καλατζής.
Το καλάι είναι μέταλλο στιλπνό, γνωστό από τους ιστορικούς χρόνους, τήκεται στους 180 βαθμούς. Είναι μίγμα 68% καλάι και 32% μολύβι.
Κατά το γάνωμα, το καλάι λιώνει στη φωτιά και ο γανωτής ρίχνει σε όλη της επιφάνεια του χαλκώματος χλωριούχο αμμώνιο, κοινώς νισαντήρι, που έχει την ιδιότητα να ανοίγει το καλάι.…..”
(Πηγή : ΤΣΑΓΚΑΡΗΔΕΣ – ΡΑΦΤΕΣ – ΚΑΛΑΤΖΗΔΕΣ – ΜΑΡΑΓΚΟΙ ΤΗΣ ΠΛΑΤΑΡΙΑΣ, Χ. Ευαγγέλου, Αθήνα, 2009)

Στη φωτογραφία «Καλατζής του Βουργαρελίου σε γύρισμα της εκπομπής Κυριακή στο χωριό της ΕΤ3″. Πρόκειται για τον Μήτσο Καπρούτσο από την Ροδαυγή που εδώ δείχνει την εργασία του Γιαλακτζή, το γιαλάκι. Τα σύνεργα του Γυαλακιού είναι μια γούρνα στρογγυλή, ένα μέτρο περίπου, ανοιγμένη στο δάπεδο. Και μέσα σ’αυτή τη γούρνα έβαζε το χάλκωμα, έριχνε στην επιφάνειά του τριμμένο στουρνάρι κι ανάλογο νερό, έβαζε επάνω απ’ αυτά το “τσουφρίμι”, ένα μεγάλο τομάρι, ανέβαινε επάνω, έπιανε τα χέρια του στα “πιαστήρια” που ήταν τοποθετημένα στον τοίχο κι άρχιζε να τρίβει το ταψί, στρέφοντας τα ποδάρια του πέρα -δώθε. Δίπλα του ήτανε ένα μεγάλο καζάνι γιομάτο νερό, κι έριχνε μέσα τα αγγειά του τριμμένα. Κι όταν τα τέλειωνε όλα, τα ξανάπλενε, τα στέγνωνε στον ήλιο και τα πήγαινε στο μάστορα για γάνωμα…….

Δημοσιεύθηκε στη Λαογραφικά και άλλα | Σχολιάστε