Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

“Οί τσοπάνηδες τών Τζουμέρκων, καθώς καί εκείνοι πού φυλάνε τά κοπάδια τους γύρω άπό τά Γιάννινα παίζουν αυλό, (στα ελληνικά φλογέρα, στά άλβανικά fuol) πού μοιάζει μέ εκείνον πού περιγράφει ό Θεόκριτος στο ότι έχει έννιά τρύπες άπ’ τή μία μεριά και είναι κλεισμένος λίγο και άπό τις δυό άκρες μέ κερί. Άλλά μερικές από τις φλογέρες πού χρησιμοποιούν τώρα στην ’Ήπειρο έχουν μια άσυνήθιστη κατασκευή πού δέν έχει παρατηρηθή άπό κανένα συγγραφέα: γίνονται άπό τά κόκκαλα των ποδιών όρνιου ή άετού πού είναι μεγάλης αντοχής και μεγέθους και μπορεί νά μετατραπούν σέ τσοπάνικη φλογέρα. Τό ύλικό αυτό μπορεί νά είναι περισσότερο κοινό τώρα παρά στούς άρχαίους καιρούς διότι τό μπαρούτι έχει δώσει στούς άνθρώπους την δύναμη νά σκοτώνουν τέτοια πτηνά εύκολώτερα άπ’ ότι θά τά σκότωναν τότε μέ τά βέλη. Στα όρεινά λιβάδια, σέ κάθε μέρος τής Ελλάδος μπορεί κανείς νά άκούση τόν μελωδικό τόνο τής φλογέρας των τσοπάνηδων, όπως ό ίδιος ό ποιητής περιγράφει, άνάμεικτο μέ τό μουρμούρισμα των νερών και τό ψιθυρισμό των ανέμων άνάμεσα άπό τά δένδρα. Ό Θεόκριτος, άναφερόμενος ειδικά στο πεύκο, λέγει ότι παράγει αυτόν τόν ήχο. Καί τό πεύκο είναι, χωρίς άμφιβολία, τό πιο ψιθυριστικό δέντρο. Είναι όμως άπορίας άξιον ότι ό Θεόκριτος δέν παρατήρησε επίσης καί τήν άρωματική μυρωδιά πού βγάζει τό πεύκο τό καλοκαίρι……” (Πηγή William Martin Leake, Travels in Northern Greece, I-IV, Λονδίνο 1835, σε μετάφραση του Π. Καραγιώργου όπως δημοσιεύτηκε στην Ηπειρωτική Εστία , τχ. 237-238, 1972)

Στη φωτογραφία του Dmitri Kessel “ 1944, Παιδί και βοσκός παίζοντας φλογέρα“ (Πηγή : Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ)- Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) )

“Στη συντηρητική και κλειστή κοινωνία των χωριών το γλέντι ήταν από εκείνες τις κοινωνικές εκδηλώσεις, όπου οι κάτοικοι είχαν την ευκαιρία να ανταμώσουν, να τραγουδήσουν και να χορέψουν. Μέσα απ’ αυτά τα γλέντια ξεπήδησαν πολλοί πρακτικοί οργανοπαίκτες που άλλοτε συνόδευαν με τα όργανά τους το τραγούδι της παρέας και άλλοτε τραγουδούσαν οι ίδιοι. Οι ντόπιοι αυτοί λαϊκοί οργανοπαίκτες δεν διέθεταν καμιά ιδιαίτερη μουσική παιδεία, κι όλοι τους μάθαιναν κάποιο όργανο από μεράκι, κοντά στον πατέρα ή στον αδελφό ή σε κάποιον μάστορα, ενώ υπήρχαν και οργανοπαίκτες που ήταν αυτοδίδακτοι.
Το επάγγελμα του λαϊκού οργανοπαίχτη αρχικά το εξασκούσαν κυρίως αυτοί που η οικονομική τους κατάσταση δεν ήταν καλή. Ως επάγγελμα δεν είχε την κοινωνική αποδοχή, εθεωρείτο αναξιοπρεπές και καταφρονημένο, οι δε οργανοπαίχτες αποκαλούνταν « γύφτοι». Γύφτους τους αποκαλούσε και η αστική κοινωνία της Άρτας, παρόλο που τους καλούσε στα γλέντια της και δεν επέτρεπε στα παιδιά της να μάθουν κανένα παραδοσιακό όργανο. Μέχρι τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια γύριζαν από χωριό σε χωριό παίζοντας σε γάμους και πανηγύρια για να εξοικονομήσουν λίγα χρήματα. Υπήρχαν μάλιστα και περιπτώσεις που κάποιος μουσικός έπαιζε, παίρνοντας ως αμοιβή δυο τηγανίτες (περίπτωση του κλαρινίστα Αριστείδη Κολιοφούκα από την Πλατανούσα). Παράλληλα ασχολούνταν και με άλλες ασχολίες αν και οι περισσότεροι απ’ αυτούς είχαν ως κύρια ασχολία τους την κατεργασία σιδήρου……”(Πηγή : ΤΟ ΑΡΤΙΝΟ ΛΑΙΚΟ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙ, Γ. Κομζιάς, Αθήνα, 2021)

Στη φωτογραφία “Κομπανία του Διστράτου σε πανηγύρι” Κλαρίνο – Νίκος Δοσούλας, Βιολί – Κώστας Βάσιος, Λαούτο – Δημ. Γιώτης. Πίσω στο χορό : Σταύρος και Αφροδίτη Φώτη, Νάσιος Ντάλας, Χριστ. Ζέρβας (Πηγή : ΤΟ ΔΙΣΤΡΑΤΟ ΠΟΥ ΑΓΑΠΗΣΑΜΕ, Χ. Ντάλας, Αθήνα, 2008)