Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Πολύς λόγος έγινε τελευταία, με την ανάρτηση του κτηματολογίου, για τις δασικές εκτάσεις οπότε έχει ενδιαφέρον να υπενθυμίσουμε πως το κράτος κατακράτησε, μόλις απελευθερώθηκε η Ήπειρος, τα κοινοτικά δάση και πως τα ανέκτησαν οι Κοινότητες κατόπιν, μετά μια 15ετία,ώστε να τα αξιοποιούν ελεύθερα. Σύμφωνα με το άρθρο 1 του Οθωμανικού νόμου περί δασών της 1ης Ιανουαρίου 1285 (έτος 1867), τα δάση διακρίνονταν σε τέσσερις κατηγορίες:
α. Τα δάση που ανήκαν απευθείας στο κράτος.
β. Τα δάση τα προσαρτώμενα στα βακούφια.
γ. Τα δάση που ανήκαν στις κωμοπόλεις (μπαλταλίκια).
δ. Τα δάση που ανήκαν στους ιδιώτες.
Όσον αφορά την πρώτη κατηγορία, των κρατικών δασών, καθοριζόταν πότε επιτρεπόταν η υλοτομία, η συγκομιδή των καρπών και άλλων προϊόντων τους και για ποιους από τους πολίτες. Η δεύτερη κατηγορία, η οποία αφορούσε τα βακουφικά δάση, παρέπεμπε στο νόμο Περί Γαιών και ανέφερε την αναλογική ισχύ του νόμου και για τα δάση. Η τρίτη κατηγορία, τα λεγόμενα μπαλταλίκ, αφορούσε τα δάση κωμοπόλεων ή χωριών, των οποίων ο προορισμός ήταν αποκλειστικά η εξυπηρέτηση των αναγκών και η εκμετάλλευση των καρπών τους από τους κατοίκους τους. Οι εκτάσεις αυτές δεν επιτρεπόταν να εξουσιάζονται από ιδιώτες, αλλά παρέμεναν για πάντα κοινής ωφέλειας, για τους κατοίκους των κωμοπόλεων ή χωριών στα οποία ανήκαν. Τέλος, στην τέταρτη κατηγορία, η οποία περιελάμβανε τα «ιδιωτικά» δάση, είχε εφαρμογή ο νόμος Περί Γαιών, σύμφωνα με τον οποίο ο ιδιώτης δεν είχε πλήρη κυριότητα.
Στη φωτο και στα σχόλια που ακολουθούν παραθέτουμε το ιστορικό της αναγνωρίσεως των κοινοτικών δασών της Ηπείρου καθώς και των ιδιωτικών δασοτεμαχίων όπως καταγράφηκε στο άρθρο “Οι Ορεινοί Πληθυσμοί” του Αλέξ. Μυλωνά, πρώην υπουργού και Διοικητή της Α.Τ.Ε. στο περιοδικό ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ, (τχ 40-41, 1955 – Αποθετήριον “ΟΛΥΜΠΙΑΣ”, Παν. Ιωαννίνων) :”………Οι σκέψεις μου αυτές δια την δασική μεταρρύθμιση σχηματίστηκαν και ωρίμασαν μετά επιτόπιο αντίληψη κατά τις συχνές περιοδείες και φυσιολατρικές περιηγήσεις μου στην ύπαιθρον της Ηπείρου και τις ορειβασίες στα θαυμάσια βουνά της. Την 20 Ιανουαρίου 1927 κατέθεσα εις την Βουλήν και υπεστήριξα πρότασιν νόμου περί αναγνωρίσεως κοινοτικών των δασών εν Ηπείρω και αλλαχού, ως και τροποποιήσεως δασικών τινών διατάξεων, η αιτιολογική έκεθεση της οποίας ανέφερε τα ακόλουθα κατά λέξη….( Η συνέχεια του άρθρου στη φωτο και στα σχόλια)*

*Σημείωση : Σε επόμενες δημοσιεύσεις θα αναφερθούμε στο δασικό καθεστώς σε συγκεκριμένες κοινότητες της περιοχής μας για τις οποίες έχουμε βρει σχετική βιβλιογραφία.

Οι Ελληνοράφτες έραβαν την πολύπλοκη και δύσκολη φορεσιά που τη συνέθεταν η φουστανέλλα, η σκούφια, τα τσιπούνια, τα ζουνάρια, οι κάλτσες και τόσα άλλα εξαρτήματα. Οι πρώτοι ραφτάδες ράβανε με τα χέρια ή με μηχανές ΟΛΓΑ ή ΣΙΓΓΕΡ που κουβαλούσαν στην πλάτη από χωριό σε χωριό. Το κύριο ύφασμα ήταν το “σκουτί”, δηλαδή μάλλινο , πυκνοϋφασμένο ρούχο το οποίο είχε περάσει από το “μαντάμι” για να πήξει η ύφανση κι έτσι να γίνει λίγο αδιάβροχο και προπαντός ζεστό…. Από τα Τζουμέρκα ονομαστοί ήταν οι χρυσοκεντητάδες των Καλαρρυτών, γνωστοί με το όνομα τερζήδες. Οι τερζήδες γυρνούσαν από περιοχή σε περιοχή και ανήκαν σε συντεχνίες. Υπήρχε ιεραρχία, όπου διακρίνονταν οι αρχιτεχνίτες (τερζήδες), από τους απλούς τεχνίτες (καλφάδες) και τους βοηθούς (τσιράκια). Οι καλφάδες σύμφωνα με τις οδηγίες των αφεντικών τους κεντούσαν με χρυσονήματα πάνω στα ρούχα των πλούσιων πελατών τους και γέμιζαν όσο το δυνατό περισσότερο τη βάση του υφάσματος με πλουμιστά σχέδια. “Στα τέλη του προηγούμενου αιώνα, ο νεαρός τότε Χρήστος Μπακαγιάννης (Χρήστο Βαγγέλης) από τους Καλαρρύτες, πήγε στο φημισμένο παζάρι της Πέμπτης του οικονομικά τότε εύρωστου Μαργαριταρίου στη Θεσπρωτία. Εντυπωσιάστηκε από την κίνηση. “Θα ανοίξω μαγαζί στο Μαργαρίτι πατέρα” είπε….”Τι λες παιδί μου;Τι δουλειά έχεις εσύ να ανοίξεις μαγαζί στο Τσάμικο;”. Πήρε το μερτικό του από την κασέλα και άνοιξε το πρώτο μαγαζί και σιγά – σιγά έφτιαξε την ονομαστή από Αλβανία μέχρι Πρέβεζα βιοτεχνία του Χρήστου Βαγγέλη. Κάθετη εκμετάλλευση του μαλλιού : μαλλί-γνέμα-ύφασμα-ρούχο…Και στο Μαργαρίτι καθισμένοι, στην αρχή σταυροπόδι, πάνω στον πάγκο οι Καλαρρυτινοί τεχνίτες τάραβαν και τα πλούμιζαν με οτράδες και σιρίτια κι έφτιαχναν φορεσιές αγάδων και μπέηδων αλλά και του κοσμάκη τα ρούχα, και τα γυναικεία σιγκούνια αλλά και κάπες και καπότα από τράγιο και ταλαγάνια από πρόβιο μάλλινο ύφασμα, συνήθως κεντημένο γύρα-γύρα.”(Πηγή: ΤΣΑΓΚΑΡΗΔΕΣ, ΡΑΦΤΕΣ, ΚΑΛΑΤΖΗΔΕΣ, ΜΑΡΑΓΚΟΙ, Χ. Ευαγγέλου, Αθήνα, 2009)

Στη φωτογραφία “Οι Καλαρρύτες στα 1930 με θέα τα Τζουμέρκα” από το αρχείο του Ernst Nowack (1891-1946) τσέχικης καταγωγής, γεωλόγου και γεωγράφου ο οποίος περιηγήθηκε αρκετές φορές την Ήπειρο και την Αλβανία για επιστημονικούς (γεωλογικούς, αρχαιολογικούς) και όχι μόνο, λόγους στην διάρκεια του μεσοπολέμου (1920-1939). Εργάστηκε για εταιρείες της Γερμανίας που αναζητούσαν νέα κοιτάσματα για μέταλλα και πρώτες ύλες για τον επερχόμενο πόλεμο. (Πηγή : http://www.deutschefotothek.de/ )