Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

—————————-
“Τα καραβάνια συνήθως αποτελούνταν από 10 μέχρι 40 ζώα, από τα οποία τα περισσότερα ήταν μουλάρια καθώς αυτά ήταν πιο ανθεκτικά από τα άλογα. Κάθε μεγάλο καραβάνι, κατά την πορεία και σύμφωνα με τους κανόνες του συναφιού, είχε το δικαίωμα να κρεμάσει στα ζώα κουδούνια, κατασκευασμένα από ορείχαλκο και αρμονισμένα στους ήχους.Τα κουδούνια τα κρεμούσαν στα διαλεχτά άλογα, τα «κουδουνάτα» ή τα « μπροστάρια», με δερμάτινο περιλαίμιο.
Συνήθως ο Κιρατζής συνόδευε το καραβάνι του καβάλα στο άλογο που ονομαζόταν «μπινέκικο» ( ή μπινέικο ή μπινέκι) και ποτέ δεν είχε βάρος περισσότερο από 7-8 οκάδες. Στο μπινέκικο άλογο ο Αρχικιρατζής φόρτωνε πολλές φορές και μικρά παιδιά ή πλούσιους ταξιδιώτες που πλήρωναν αυξημένο αγώι. Το βάρος του φορτίου ήταν ανάλογο με τα άλογα και τα μουλάρια αλλά ποτέ δεν ξεπερνούσε τις 80 οκάδες. Το κάθε κιρατζιλίκι ξεχώριζε από το οικόσημο του «φαλκαριού»( Φαλκάρι είναι το σύνολο συγγενικών πατριαρχικών οικογενειών, με όλα τα περιουσιακά τους στοιχεία, συμπεριλαμβανομένου και του ζωικού κεφαλαίου) που το είχαν υφασμένο με διάφορα χρώματα και σχέδια επάνω στα μάλλινα υφαντά τους όπως τα τάστρα ( Τάστρο εκ του τάγιστρο που σημαίνει σακκούλι για το τάισμα των ζώων). Για να μην πληγώνεται το υποζύγιο από το σαμάρι, καθώς πιεζόταν από το βάρος του φορτίου, του έστρωναν κατάσαρκα μάλλινο «σάισμα» (σκέπασμα ), ενώ πάνω στο σαμάρι, για προστασία από τη βροχή, έστρωναν σάισμα από γιδόμαλλο (τράγιο). Στα καπούλια του ζώου και συρραμμένη στο σαμάρι προσάρμοζαν την εμβληματική «câperδa», μια υφαντή μικρή κουβέρτα, που, ανάλογα με τον τόπο προέλευσης του ιδιοκτήτη, έφερνε και τον χρωματικό τύπο, κυρίως με τετραγωνάκια και λωρίδες. Αυτό γινόταν προκειμένου να ξεχωρίζουν τ’ αλογομούλαρα, π.χ. των Σαμαριναίων από εκείνα των Τζουμερκιωτών. Στο τελευταίο μουλάρι είχαν την καλιγοθήκη με τα σύνεργα για πετάλωμα, αν κάποιο ζώο έχανε το πέταλό του.” (Απόσπασμα από άρθρο της Α. Καρρά στο Περιοδικό της Αδελφότητας Μελισσουργιωτών Αθήνας “MΕΛΙΣΣΟΥΡΓΟΙ”, τχ. 103-104, 2021. Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο στο λινκ https://www.academia.edu/…/%CE%95%CF%80%CE%B1%CE%B3%CE…)

Στη φωτογραφία “Ο αγωγιάτης Νικόλαος Γεωργάρας από Μελισσουργούς” (Φωτο από αρχείο Φώτη Κατσαράμπη) 

—————————-
“Τα προπόδια ήταν κυρίως καθημερινά και εργατικά υποδήματα χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είχαν χρησιμοποιηθεί και ως επίσημα υποδήματα από το 1940 μέχρι και το 1943. Κατασκευάζονταν κατά τη διάρκεια της κατοχής είτε από τους τσαγκάρηδες του χωριού, είτε από τους ίδιους τους χωρικούς. Για την κατασκευή τους οι χωρικοί χρησιμοποιούσαν τα πλεχτά σοσόνια, στο πέλμα των οποίων τοποθετούσαν σαμπρέλα, η οποία αναδιπλώνονταν στο πάνω μέρος των σοσονιών, κοβόταν -σε σχήμα με μύτες- και στη συνέχεια ράβονταν πάνω στα σοσόνια. Η χρήση τους ως εργατικά υποδήματα συνεχίστηκε και για τα επόμενα χρόνια, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ‘50. Διαβάζουμε στις διάφορες συνεντεύξεις στη μεταπτυχιακή διατριβή της κ. Μαρίας Ράπτη : “Κοπέλες είχαμαν. Είχα και ένα ζευγάρι παντρεμένη. Να σου δείξω πως τα κόβαμε, βάναμε κάτω το λάστιχο σαμπρέλα. πάταγες το πόδι πάνω και έκοβες το σχήμα. Έβανες το μολύβι γύρα – γύρα και το ‘κοβες. Ήμουν κοπέλα ακόμα εγώ και αυτά μας τα ‘ραβε ο Παπαντώνης. Για να φαίνεται ωραίο το κάναμε μύτες ,γύρα γύρα. Έβαλα και λίγο παντρεμένη, κάμποσα χρόνια όχι ολοένα, τότε που πηγαίναμε για ξύλα, δε τα βάναμε στο χορό. Στα ξύλα ,στα πρόβατα, στα λιθάρια. Κοντά βγήκαν τα πατίκια, τα λαστιχένια τα παπούτσια που φοράν τώρα οι γριές. Τα πανένια τα παπούτσια αλλά τα λαστιχένια τα θέλαμε για τις δουλειές”.
“Προυπόδια, αυτά τα θμάμει τς μάνας μ’. Για πιο ελαφριά το καλοκαίρι για να πάν’ για ‘φτο τα ‘πλεγαν κι από κάτου κόλλαγαν μια σόλα πώς να σ’ πω, λαστιχένια. Αυτά τα έφτιαχναν οι ίδιοι. Τα ‘ραβαν οι ίδιοι. Τα ‘ραβαν παν’ στου πλεχτό. Ναι μόνοι τς τα έκαναν αυτά. Μ’ αυτά περπατούσαν οι γυναίκεις όλου τουν δρόμου. Κατ’ τα χειμαδιά μ’ αυτά. Σακατεύνταν. Ητούτα ιδώ τα ‘χει ου πατέρας μ’. Αυτό του μηρουκάματου έκανει ου πατέρας μ’. Τα ‘ραβει ιδώ κι μ’ αυτά πάαιναν οι γυναίκες στα πρόβατα, για ξύλα”.
“Φτιάναμαν κι φορούσαμαν άμα ήταν τα παπούτσια τρύπια. Τα ‘χαμαν για δλειές. Μη τ’ βηλόνα πλέμαν. Αχ, τι πάθαμαν τότι, όταν ήρθαν οι Γηρμανοί, δεν είχαμαν ημείς σαμπρέλα, οι άντρεις δεν τς ήταν ιδώ, έκουβει βηλέντζεις η μάνα μ’ κι μας έφτιανει ιδώ. Πάαιναμαν λίγου, όσου να κρυφτούμει κάτ’ τρύπαει. Μητά π’ ξανάρθαν πάλι οι Γηρμανοί ου παππούς μ’ απ’ τουν πατέρα μ’ πήρε σαμπρέλα απ’ αυτουκίντου κι μας το ‘στλει κι τα ‘φτιάσαμαν προυπόδια κι μας το ‘ραψει ου Βαγγέλη Καλουγιάννς μη τουν Αντών’ Παπαντών’ μη μύτεις ιδώ. Βγαίναμαν κι στου χουρό μη τούτα”.
“Φορούσαμει κι προυπόδια κι κάλτσεις απού τα πρόβατα φτιασμένα. Ικεία να τσουρέπια τα ‘λέμαν. Μη τ’ βιλόνα. Ναι, ναι κι σαμπρέλα απού κάτ’ ραμμέν’ κι μ΄αυτές περπατάμαν. Πιο πολύ περπατάμαν μ’ αυτά. Δεν είχαμαν παπούτσια. Ε, καλά ένα ζευγαράκι παπούτσια για του πανγύρ’ αλλά τα καθημηρνά ήταν τα προυπόδια. Η σαμπρέλα ραμμέν’ απού γύρα”. (Πηγή : Η ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΧΟΥΛΙΑΡΑΔΕΣ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ, Μ. Ράπτη, Ιωάννινα, 2017)

Στη φωτογραφία του Αιγυπτιώτη Δημήτρη Παπαδήμου “Επιδιορθωτής ελαστικών υποδημάτων – βουλκανιζατέρ” στην Κομοτηνή την δεκαετία του 60. Δυστυχώς δεν μπορέσαμε να βρούμε σχετική φωτογραφία από την περιοχή μας. (Πηγή : Ο ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΟΣ. Αφιέρωμα της Εφημερίδας ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ,14 /10/2001)