Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

—————

1916 : “Συνοικία Αγίου Μηνά στα Ψαροπλιά. Το παλαιό τουρκικό κτίριο στο οποίο στεγάστηκε το 2ο Δημοτικό Σχολείο Άρτας απέναντι από το 1ο Δημοτικό (ενθύμηση Νικολάου Οικονόμου, Αρεοπαγίτη). Το 1897 μετεβλήθη και αυτό σε πρόχειρο στρατώνα και αργότερα εγκαταστάθηκε εκεί πάλι το 2ο Δημοτικό. Το 1922 εγκαταστάθηκαν οι πρόσφυγες οι οποίοι το κατερείπωσαν και το 1929 κατέρρευσε.”

Μερική άποψη του “Σχολείου του Πριόβολου”, ενός από τα σχολικά κτίρια που βρίσκονταν στην πλατεία του Αη-Μηνά, στη θέση των σημερινών “μαρκάτων”, των δημοτικών δηλαδή ιχθυοπωλείων και κρεοπωλείων. Μια ακόμη φωτογραφία του έχει δημοσιευθεί από τον Α. Ορλάνδο.Το από παλιά κατεδαφισμένο Σχολείο ήταν κτισμένο στην μια πλευρά ευρύχωρης αυλής, απέναντι από ένα άλλο κτίσμα, πιθανώς την “Ελληνική Σχολή”, η κυκλική σε κάτοψη κλίμακα του οποίου διακρίνεται στη φωτογραφία του Ορλάνδου.Το κτίριο παρουσίαζε όλα τα χαρακτηριστικά των παλαιών Αρτινών αστικών σπιτιών: είχε σε κάτοψη το σχήμα ορθογωνίου παραλληλόγραμμου και διέθετε ισόγειο και όροφο. Οι χώροι του ισογείου ήταν διατεταγμένοι κατά μήκος ενός ημι-υπαίθριου χώρου, η προς την αυλή πλευρά του οποίου ήταν μια τοξοστοιχία με πέντε τόξα. Η προσπέλαση στον όροφο γινόταν από την αυλή μέσω λίθινης κλίμακας με δύο συμμετρικούς βραχίονες που φέρονταν από τρία τόξα. Οι χώροι του ορόφου ήταν σε αντιστοιχία με εκείνους του ισογείου, διατεταγμένοι κατά μήκος μιας φαρδιάς υαλόφρακτης “κρεββάτας”.(Περιγραφή του καθηγητή Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Πατρών, Σταύρου Μαμαλούκου)

(Φωτο από Αρχείο Αριστοτέλη Ζάχου και το σχόλιο που την συνόδευε από το βιβλίο του Κ. Τσιλιγιαννη για την Εκπαίδευση στην Άρτα)

Ήδη στην Άρτα όπως το 1873 έτσι και μετά την απελευθέρωση το 1881 υπήρχε α) το “Αλληλοδιδακτικό Σχολείο” με 300 μαθητές, β) το “Παρθεναγωγείο” με 70 μαθήτριες και γ) το “Ελληνικό Σχολείο” με 5 καθηγητές και πάνω από 50 μαθητές που λάβαιναν και μαθήματα γυμνασίου ενώ τυπικά δεν υπήρχε Γυμνάσιο στην Άρτα πριν την απελευθέρωση.
Η εκπαίδευση στην Άρτα την περίοδο 1881-1920 είχε τρία στάδια και σχολεία α) το Δημοτικό που ήταν τετρατάξιο, β) το Ελληνικό Σχολείο ή Σχολαρχείο που ήταν τριτάξιο και γ) το Γυμνάσιο που ήταν τετρατάξιο. Το Αλληλοδιδακτικό Σχολείο ανήκε στην πρώτη βαθμίδα της εκπαίδευσης και περιελάμβανε μόνο άρρενες μαθητές ενώ το κορίτσια φοιτούσαν αντίστοιχα στο Παρθεναγωγείο.
Το 1917 διαμορφώνονται δύο Δημοτικά Σχολεία Αρρένων, το 1ο και 2ο , τα οποία ήταν ανεξάρτητα σε ξεχωριστά κτίρια το ένα απέναντι στο άλλο, στο χώρο που σήμερα το λέμε “Ψαροπλιά”. Το 1ο ήταν ισόγειο και το 2ο στο ανώγειο του απέναντι κτιρίου.

Στη φωτογραφία σκίτσο του Α’ Δημοτικού Σχολείου του Παναγιώτη Τζελέπη, δημοσιευμένο στο βιβλίο “Λαϊκή Ελληνική Αρχιτεκτονική” που εξέδωσε ο Οίκος Αλμπέρ Μορανσέ στο Παρίσι το 1952. Είναι το παλαιό τούρκικο κτίριο του Μπέη της Άρτας στη συνοικία του Αγίου Μηνά στις αρχές του 19ου αιώνα όπου στεγάστηκε το 1ο Δημοτικό Σχολείο . Μετά το 1897, έγιναν εκεί στρατώνες. Ξαναστεγάστηκε το δημοτικό σχολείο και τέλος το 1922 στεγάστηκαν εκεί οι πρόσφυγες. Το κτίριο κατερειπώθηκε και κατέρρευσε το 1928. (Από το βιβλίο Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ , Κ. Τσιλιγιάννης, Αθήνα, 2013)