Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Σημαιοφόρος ο Λέανδρος Παπακίτσος, αριστερά Βαγγέλης (Λάκης) Συγγούνας, δεξιά Μποτσόλης. Πίσω στη μέση η Πηγή Παπαβασιλείου. Στο βάθος διακρίνεται ο Ντίνος Τσαντούκλας (Φωτο και έρευνα κ. Κ. Μπανιάς)

Το Γ’ Δημοτικό Σχολείο στην Αγία Σοφία μετατράπηκε σε νοσοκομείο Ιταλών αιχμαλώτων. Οι πιτσιρικάδες πετούσαν στους κρατούμενους Ιταλούς πορτοκάλια από τα παράθυρα και οι Ιταλοί τους το ανταπέδιδαν πετώντας τους Μαντόνες και αλβανικά νομίσματα “λεκ”, που βέβαια δεν είχαν καμιά αξία. Οι Ιταλοί αιχμάλωτοι περνούσαν ως λάφυρα πολέμου από πόλη σε πόλη στην πορεία τους προς την Αθήνα για να τονώσουν το αίσθημα του Ελληνικού λαού. Οι εικόνα της άθλιας εμφάνισής τους έμεινε καρφωμένη στο νου των Αρτινών, που για πολλά χρόνια μετά χρησιμοποιούσαν την έκφραση “σαν Ιταλός αιχμάλωτος”.
Όσο για τη θέα του Ελληνικού στρατού ο καθηγητής Β. Κουριάς γράφει : “Ο ενθουσιασμός του λαού ήταν μεγάλος στην περιοχή της Άρτας. Έξω από τα περιβόλια περίμεναν οι ιδιοκτήτες και πρόσφεραν άφθονα πορτοκάλια στους τραυματίες που μετεφέροντο από το μέτωπο και γέμιζαν κυριολεκτικά τα ασθενοφόρα αυτοκίνητα. Αυτό γινόταν σε όλο το διάστημα του πολέμου. Πάρα πολύ συγκινητικό ήταν το θέαμα των μεταφερόμενων στο Νοσοκομείο τραυματιών με πολλά πορτοκάλια δίπλα στο προσκέφαλό τους ή στην αγκαλιά τους. Μερικοί απ’ αυτούς, σε βαριά κατάσταση, προσπαθούσαν να συγκρατήσουν τα πορτοκάλια μη τυχόν τα χάσουν και δεν ήξεραν ότι το ίδιο βράδυ ή την επομένη θα τους εγίνετο ακρωτηριασμός και θα έχαναν το πόδι τους…..” .” (Από το βιβλίο ΑΓΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΧΑΡΕΣ – ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΕΝΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΥ, Β. Κουριάς, Αθήνα, 1977)

Στη φωτογραφία το κτίριο του Α’ Σχολαρχείου Άρτας το οποίο αργότερα έγινε Γ’ Δημοτικό Σχολείο και στον πόλεμο μετατράπηκε σε Νοσοκομείο Ιταλών αιχμαλώτων, στην οδό Κασσοπίτρας. Το κτίριο είχε κτισθεί με δωρεές και προσωπική εργασία των κατοίκων της περιοχής το 1884. Το σχολείο στεγαζόταν στον όροφο ενώ στο ισόγειο υπήρχε καφενείο-παντοπωλείο. Πίσω διακρίνεται το καμπαναριό της Αγίας Σοφίας. Το κτίριο βομβαρδίστηκε από τους Γερμανούς τον Απρίλιο του 1941 (Φωτο από το βιβλίο Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ 1881-1941, Κ. Τσιλιγιάννης, Αθήνα, 2013)

Ο γιατρός που έμεινε χαραγμένος στη μνήμη όλων των Αρτινών κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Αλβανία ήταν ο Βασίλης Κουριάς. Στα πρόχειρα νοσοκομεία του Ερυθρού Σταυρού και τα στρατιωτικά, με λίγους βοηθούς, ο γιατρός κυριολεκτικά έσωσε τη ζωή χιλιάδων στρατιωτών από τα τραύματά τους, αλλά και από τον μεγαλύτερο εχθρό του πολέμου : τα κρυοπαγήματα και την γάγγραινα. Δυστυχώς το τίμημα της ζωής το πλήρωσαν ακριβά οι στρατιώτες καθώς πολλούς αναγκάστηκαν οι γιατροί να τους ακρωτηριάσουν. Στοίβες τα κομμένα μέλη βρίσκονταν στα νοσοκομεία της Άρτας, θυμούνται όσοι έζησαν εκείνη την εποχή. Αλλά το ψυχολογικό κόστος το υπέστησαν και οι γιατροί και το προσωπικό που έπρεπε να προχωρήσουν άμεσα σε ακρωτηριασμούς για τη διάσωση των παγόπληκτων στρατιωτών. Γράφει ο Βασίλης Κουριάς : “Για αρκετά από αυτά τα άμοιρα παιδιά είχα σοβαρές αμφιβολίες αν θα επιζούσαν, τόσο η γενική μόλυνση είχε προχωρήσει. Πολλές φορές μου ήλθε ένα δάκρυ στα μάτια μου σε τέτοιες περιπτώσεις που συχνά τις αντιμετώπισα. Τις παραμονές των Χριστουγέννων του 1940, και συγκεκριμένα στις 18-20 Δεκεμβρίου, μας ήλθαν οι πρώτοι παγόπληκτοι. Με έκπληξη είδαμε αλλοιώσεις του δέρματος και των δακτύλων των ποδιών με τοπικό πρήξιμο και ερυθρότητα γύρω. Πρώτη φορά βλέπαμε τέτοιο νόσημα και στην αρχή δεν ξέραμε τις συνέπειες, γιατί οι πρώτοι ασθενείς είχαν ελαφρές και περιορισμένες αλλοιώσεις. Ήταν φανερό ότι επρόκειτο για κρυοπαγήματα, τα οποία όμως κανείς από τους Έλληνας χειρούργους και ιατρούς γενικά δεν τα εγνώριζε… Συναγερμός λοιπόν στο Νοσοκομείο και στο χειρουργείο το βράδυ των Χριστουγέννων. Όλη τη νύχτα χειρουργούσα μαζί με τους έμπειρους βοηθούς μου Κοκλανάκη και Λυμπερίου και εκτελέσαμε, αν θυμάμαι καλά, 12-14 ακρωτηριασμούς, ή ψηλά στο μηρό ή στις κνήμες. Εκτός από τρεις, οι άλλοι επέζησαν. Αυτό το δράμα εξηκολούθησε και τις επόμενες ημέρες, άλλοτε με μεγαλύτερη, άλλοτε με μικρότερη έξαρση.” (Από το βιβλίο ΑΓΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΧΑΡΕΣ – ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΕΝΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΥ, Β. Κουριάς, Αθήνα, 1977)

Στη φωτογραφία “Το Στρατιωτικό Νοσοκομείο στο 2ο Δημοτικό Σχολείο Άρτας στο ρολόι το 1940-41” (Φωτο από το βιβλίο του κ. Κ. Βάγια, Η ΑΡΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ Της ΚΑΤΟΧΗΣ, Έκδοση ΣΚΟΥΦΑΣ, Άρτα, 2004)