ΠΛΑΤΕΙΑ ΚΑΚΑΒΑ : Πίνακας σε λάδι του ζωγράφου Απόστολου Τσιρογιάννη που γεννήθηκε στους Χαλκιάδες Άρτας. Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για τον Α. Τσιρογιάννη στο λινκ https://paletaart.wordpress.com/…/%CF%84%CF%83%CE%B9…/ (Πηγή: ΑΡΤΙΝΟΙ ΖΩΓΡΑΦΟΙ ΚΑΙ Η ΑΡΤΑ, Άρτα,2005)
ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΧΩΡΙΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΚΑΜΠΟΥ (Τουρκιστί λεγομένου Χαζί οβασί – Τερπνή πεδιάς)
ΧΑΛΚΙΑΔΕΣ
—————-
“Χαλκιάδες, εκ του οικιστού, απόγονοι του Χαλκιά, του α’. ως δηλοί, οικιστού. Διαιρούμενον εις πέντε ενορίας, υπαγομένας εις μίαν εκκλησίαν των αγίων Κωσταντίνου και Ελένης, οίον, Κανισιά, Χαλκιάδες Μπέη, Χαλκιάδες Γκίνου, Σουλιογιωργουσού, και Σακελλαρίου, οικουμένας υπό 160 οικογενειών, ευλογουμένων υπό 2 ή τριών ιερέων. Ενταύθα, δηλ. εν τω χωρίω Χαλκιάδες, έκειτο ποτε η αρχαία Ελληνική πόλις Δεξαμεναί, ως δηλούται εκ των υπαρχόντων έτι ερειπίων φρουρίου.”(Πηγή ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΑΡΤΗΣ, Σεραφείμ Βυζάντιος, Αθήνα, 1884)
Στη φωτογραφία καρτ-ποστάλ με το καμπαναριό της εκκλησίας των Αγίων Κωσταντίνου και Ελένης Χαλκιάδων με ίδιο ακριβώς γραμματόσημο. Το γραμματόσημο προέρχεται από τη σειρά ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ που εκδόθηκε το 1981, επί Γενικού Διευθυντή των ΕΛΤΑ Δημητρίου Ρίζου.(Πηγή φωτογραφίας ebay)
ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΩΝ ΤΣΙΦΛΙΚΙΩΝ ΠΟΥ ΥΠΗΡΧΑΝ ΣΤΟΥΣ XΑΛΚΙΑΔΕΣ ΤΟ 1913 (Πηγή : Ευστράτιος Πατσαλιάς)
“Στα Πλάγια είχε συντελεστεί καταστροφή. Τεράστιοι ογκόλιθοι ξεριζώθηκαν. Μικρά και μεγάλα δένδρα καταστράφηκαν απ’ τα βράχια που κατακρημνιζόταν με πάταγο και μερικά ζώα, που έβοσκαν εκεί, σκοτώθηκαν. Το μοιραίο όμως, με ανθρώπινα θύματα, έγινε στο Σκαρπάρι και συγκεκριμένα στη Σκάλα Κουρλίγκα. Εκεί βρήκε πάνω από 25 Σκαρπαριώτες, που πήγαιναν να λειτουργηθούν στην εκκλησία του Αη-Γιώργη στα Κάψαλα. Όταν άρχισε να κουνιέται ο τόπος απ’ τον σεισμό, αυτοί ήταν αραδιασμένοι σαν ακροβάτες στο μονοπάτι προς τα Κάψαλα. Οι σκηνές που διαδραματίστηκαν ήταν απερίγραπτες. Τα βράχια άρχισαν να ξεκόβουν πάνω απ’ τα κεφάλια τους κι αυτοί, πάνω στο στενό μονοπάτι, δεν είχαν καμιά δυνατότητα να ξεφύγουν. Τέσσερις νεκροί ο απολογισμός……” (Από από το βιβλίο του Ρ.-Γ. Σκουτέλα ΤΑ ΘΕΟΔΩΡΙΑΝΑ, Αθήνα, 2006)
Στη φωτογραφία : Αυτοσχέδια σκηνή στο χωριό Άγναντα που εξυπηρετεί μια πολυπληθή οικογένεια (Φωτο από αρχείο Θανάση Νικολού – Αναδημοσίευση από εφημερίδα ΠΑΝΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ, τχ.5, Μάιος 2020)
————————
Οι δύο διαβάσεις που συνδέουν την κεντρική Ήπειρο με τον Αμβρακικό, αγνώστου δημιουργού, όπου διακρίνονται όλοι οι αρχαιολογικοί χώροι στην περιοχή του Ξηροβουνίου. (Πηγή : Σ. Δάκαρης, “Το Όρραον. Tο σπίτι στην αρχαία Ήπειρο”, 1986)
————————-
“Φθάσαμε στα Πέντε Πηγάδια καθώς έπεφτε γρήγορα γύρω μας η σκιά ενός κρύου και θυελλώδους δειλινού. Τα χαρακτηριστικά αυτού του τόπου δεν ήταν κατάλληλα για να εξαλείψουν οποιοδήποτε ίχνος ζοφερότητας που δημιουργούσε η εποχή του έτους και η θερμοκρασία της ατμόσφαιρας. Μια συστάδα χαμηλών και κακοφτιαγμένων κτιρίων, περικυκλωμένων από βράχους, σ’ ένα υψίπεδο ανάμεσα στα βουνά, αποτελούσε τη μόνη ένδειξη ανθρώπινης κατοίκησης στην περιοχή. Πρόκειται για ένα χάνι, που είναι χώρος δημόσιας διασκέδασης των ταξιδιωτών στην Τουρκία. Η πρώτη φορά που μπήκαμε σε χάνι ήταν σε αυτήν την άγρια και ζοφερή τοποθεσία των Πέντε Πηγαδιών. Η εντύπωση που σχηματίσαμε από την εξωτερική του όψη δεν ανακουφίστηκε όταν περάσαμε, από τις μεγάλες πύλες του, μέσα σε μια τετράγωνη αυλή. Οδηγηθήκαμε σε ένα μικρό παράπηγμα με γυμνούς λασπότοιχους, χωρίς παράθυρα, χωρίς φωτιά και για δάπεδο τίποτε παραπάνω από σκέτο χώμα. Υπήρχαν αναμφισβήτητα καλύτερα δωμάτια στο χάνι, αλλά αυτά, όπως μάθαμε, είχαν καταληφθεί από κάποιους Τούρκους που είχαν φθάσει εκεί πριν από μας. Δεν γνωρίζαμε τόσο καλά τις συνήθειες της χώρας ώστε να προλάβουμε οποιαδήποτε τυχόν αναστάτωση αυτού του είδους. Ο σινιόρ Ζαβός είχε την ίδια άγνοια με μας και όλα τα είχε αναλάβει ο Δημήτριος, ο οποίος, αφού προμηθεύτηκε με δυσκολία μερικά καυσόξυλα και μία μικρή ποσότητα αρνίσιου κρέατος, μάς ετοίμασε δείπνο στο άθλιο δωμά τιό μας. Βάλαμε τα κρεβάτια μας γύρω από τη θράκα της φωτιάς και πέσαμε για ύπνο παρά τα τραγούδια και τη δυνατή συζήτηση μερικών Αλβανών χωρικών, που διέμεναν σε ένα γειτονικό τμήμα του κτιρίου.
Τα Πέντε Πηγάδια, όπως αποκαλούν οι Έλληνες το μέρος, ονομάστηκε έτσι από πέντε στρογγυλά πηγάδια που υπάρχουν κοντά στο χάνι. Είναι το υψηλότερο σημείο του δρόμου μεταξύ Άρτας και Ιωαννίνων και απέχει σχεδόν ίση απόσταση από τις δύο αυτές πόλεις. Ένας Αλβανός αξιωματικός του βεζίρη με μερικούς στρατιώτες διαμένει σε αυτό το σημείο με σκοπό τη φύλαξη του περάσματος και την είσπραξη μηδαμινών διοδίων. Από κάποιες βαρομετρικές μετρήσεις που έκανα, έχω λόγους να πιστεύω ότι τα Πέντε Πηγάδια είναι σ’ ένα ύψος 1.500 ή 1.600 ποδών πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, αλλά το τοπίο ολόγυρα πλαισιώνεται σχεδόν από κάθε πλευρά με οροσειρές πολύ μεγαλύτερου ύψους. Απολαύσαμε μία υπέροχη, αν και τρομακτική, θέα αυτών των οροσειρών όταν εγκαταλείψαμε την τρώγλη μας το πρωινό της 31ης [Οκτωβρίου 1812]. Οι νυκτερινές καταιγίδες, συνοδευμένες από ένα ψυχρό ρεύμα που κατέβασε το θερμόμετρό μου στις οκτώ το πρωί στους 42ο, είχαν καλύψει όλα τα ψηλότερα βουνά με χιόνι. Έτσι, βλέπαμε τώρα το σχήμα τους και το περίγραμμά τους, κάτω από έναν ανέφελο και παγωμένο ουρανό, με μία εντυπωσιακή ευκρίνεια. Στα βορειοδυτικά ήταν η κορυφή της ψηλής οροσειράς που ονομάζεται Ολίτσικα. Στα βορειοανατολικά και πιο κοντά σε μας βρίσκεται μια μεγάλη ορεινή μάζα, που μας είπαν ότι λέγεται Σκλίβανι. Μεταξύ αυτής και της απόκρημνης οροσειράς των Τζουμέρκων, ο ποταμός της Άρτας ακολουθεί το ρου του νότια προς τα πεδινά.” {Πηγή : Ο ΑΓΓΛΟΣ ΓΙΑΤΡΟΣ HENRY HOLLAND ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΠΡΕΒΕΖΑΣ, Νίκος Δ. Καράμπελας, 2009, Πρεβεζάνικα Χρονικά, τχ. 45-46)
Στη φωτογραφία (1960ς) : Το φρούριο στα Πέντε Πηγάδια που χτίστηκε το 1805 από Τούρκους του Αλή Πασά ( Φωτο του Α. Βερτόδουλου από το Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Γιάννενα, 1995)
————————–
1960ς : Εκδρομείς στο φρούριο στα Πέντε Πηγάδια (Φωτο του Απόστολου Βερτόδουλου από το Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Γιάννενα, 1995)
“Ήταν Πρωτομαγιά, δεύτερη μέρα της Λαμπρής και γιορτή του Αγίου Γεωργίου και γιόρταζε και η εκκλησία του χωριού. Προς το τέλος της λειτουργίας έγινε ο σεισμός. Η εκκλησία ήταν γεμάτη από κόσμο. Ξαφνικά σείστηκε ο τόπος η εκκλησία άνοιξε και έκλεισε σαν από θαύμα. Άρχισαν να πέφτουν πέτρες και σοβατίσματα από τους θόλους. Ο κόσμος άρχισε να ουρλιάζει να κλαίει και έτρεξαν να βγουν και στριμώχτηκαν στη μπροστινή πόρτα. Κάποιοι γέροι έπεσαν κάτω και οι άλλοι πατούσαν πάνω σε αυτούς να βγουν. Κάποιοι λίγοι τρομοκρατημένοι μαζεύτηκαν κουβάρι και έμειναν μέσα στην εκκλησία. Ο παπα-Κώστας Σκουροπάνος συνέχισε κανονικά τη Λειτουργία. Η κόρη του τον παρακαλούσε να βγει και αυτός της είπε: «την ώρα του θυσιαστηρίου δεν εγκαταλείπω. Εδώ είναι η θέση μου». Παρέμεινε μόνος του και τελείωσε κανονικά την Λειτουργία. Όταν βγήκαμε έξω όλοι και είδαμε ότι δεν είχε σκοτωθεί κανείς τρέξαμε όλοι να δούμε τα σπίτια μας. Τότε είδαμε την καταστροφή. Τα σοκάκια είχαν τα περισσότερα κλείσει από πεσμένες πέτρες και σχεδόν όλα τα σπίτια γκρεμισμένα. Πήραμε ότι μπορούσαμε απ’ το σπίτι και φύγαμε έξω και στήσαμε τσατούρια και κει μείναμε πολλές μέρες. Στη λάκα του Έξαρχου έστησαν μια μεγάλη σκηνή και εγκαταστάθηκε ο γιατρός του χωριού».(Μαρτυρία του Γιάννη και της Πανάγιως Σκουροπάνου από τα Θεοδώριανα, όπως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΑΝΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ, τχ. 5, Μάιος 2020)
Στη φωτογραφία : Διανομή δώρων στους μαθητές από το στρατό μετά τον σεισμό στα Θεοδώριανα. Διακρίνονται μεταξύ άλλων ο χωρ/κας του Σταθμού Λ. Σκόνδρας, ο παπα-Σκουροπάνος, ο Πρόεδρος της Κοινότητας Ξεν. Κορμέντζας και οι δάσκαλοι Β. Μακρυθανάσης, Π. Κασσελούρη και Σ. Γαλήνα. (Φωτο από το βιβλίο του Ρ.-Γ. Σκουτέλα ΤΑ ΘΕΟΔΩΡΙΑΝΑ, Αθήνα, 2006)
“Στη 1 Μαΐου του 1967 ισχυρός σεισμός (Μ=6,4) έπληξε τους νομούς Άρτας και Ιωαννίνων. 9 άνθρωποι σκοτώθηκαν και 56 τραυματίστηκαν. 10.790 κτίρια υπέστησαν βλάβες (τα 940 καταστράφηκαν). Οι μεγαλύτερες εντάσεις στον νομό Άρτας παρατηρήθηκαν στα χωριά: Βουργαρέλι (Δροσοπηγή (ΙΧ)), Μελισσουργούς (VIII+), Θεοδώριανα, Αθαμάνιο και Τετράκωμο (VIII), ενώ στο νομό Ιωαννίνων στα χωριά: Περιστέρι (VIII), Μέτσοβο, Βαθύπεδο (VII+). Προσεισμός (Μ=4,0) εκδηλώθηκε στις 25 Μαρτίου. Μετά τον κύριο σεισμό ακολούθησαν πολλοί μετασεισμοί ο μεγαλύτερος των οποίων (Μ=5,3) έγινε την ίδια ημέρα με τον κύριο σεισμό.” (Πηγή : Αρχείο Ο.Α.Σ.Π.)
Στη φωτογραφία ο Ναός του Αγίου Νικολάου στους Μελισσουργούς μετά τον σεισμό (Φωτο από αρχείο Εφορίας Αρχαιοτήτων Άρτας)
Ο Κωσταντίνος Γκίζας, Υπολοχαγός Πεζικού, με την σύζυγό του Βασιλική Ρηγανέλα σε μια ακόμη όμορφη φωτογραφία του Δ. Μητσιάνη, πριν σκοτωθεί στο Μπούμπεσι Αλβανίας – ύψωμα 731, στις 7 Φεβρουαρίου του 1941. (Φωτο και έρευνα Κ. Μπανιάς)
————–
Ο Υπολοχαγός Πεζικού Κωσταντίνος Γκίζας , που έπεσε στο Μπούμεση – Ύψωμα 202, στις 7 Φεβρουαρίου 1941 σε ηλικία 29 ετών. (Φωτο από αρχείο Κ. Μπανιά)
—————————-
“Εγώ έφυγα αμέσως σαν Προϊσταμένη αδελφή για το νοσοκομείο διακομιδής στην Άρτα. Μας έφερναν τους τραυματίες από το μέτωπο και μετά τις πρώτες περιποιήσεις και χειρουργικές επεμβάσεις τους στέλναμε στα μετόπισθεν………….
Όταν φθάσαμε στην Άρτα, αρχίσαμε από το μηδέν. Επιτάχθηκε το σχολείο για την εγκατάσταση του νοσοκομείου και πριν καλά – καλά οργανωθούμε, άρχισαν να έρχονται οι πρώτοι τραυματίες. Λίγο αργότερα, πριν φθάσει το δεύτερο κλιμάκιο αδελφών νοσοκόμων, άρχισαν να μας φέρνουν στρατιώτες με κρυοπαγήματα. Είχαμε απόλυτη ανάγκη από βοήθεια και ζητήσαμε να μας βοηθήσουν νέοι από τα σχολεία. Προθυμοποιήθηκαν να έρθουν όλα τα παιδιά και δωδεκάχρονα ακόμα και έκαναν ένα σωρό δουλειές από αγγαρείες ίσαμε αλλαγές επιδέσμων.” (Από τα γραφόμενα της Μαρίας Παπάγου, όπως δημοσιεύτηκαν στο βιβλίο του Κ. Βάγια Η ΑΡΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ, Άρτα, 2004)
Στη φωτογραφία ο ιατρός – χειρούργος ‘Αρης Βενέτης, με τις εθελόντριες νοσοκόμες Ντέμσια Αγγελική, Τάχου Αικατερίνη και την δασκάλα Ντέμσια Αικατερίνη στα σκαλοπάτια του 1ου Δημοτικού Σχολείου Άρτας. (Φωτο από αρχείο Κ. Μπανιά)
13 Νοεμβρίου 1941 : Απόσπασμα από το βιβλίο “Ημερολόγιο” του Διευθυντή Γυμνασίου Θηλέων Άρτας σχετικά με την επίταξη δύο αιθουσών από τους Ιταλούς (Πηγή : ΓΑΚ Άρτας)
