Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

“Την χρησιμοποιούν οι κτηνοτρόφοι των Μελισσουργών, των Πραμάντων και των Θεοδωριάνων. Αφετηρία της διόδου είναι οι Μελισσουργοί και τέρμα τα Θεοδώριανα, η αρχαία Θεοδωρία. Το υψόμετρο του Αυτιού είναι 1720 μ.. Μελισσουργοί – Αυτί, είναι 2 ώρες. Αυτί – Θοδώριανα, 1 ώρα και 30 λεπτά. Από τους Μελισσουργούς ως την τοποθεσία Μπαλτινήσι, στα μισά της ανάβασης βαδίζουμε μέσα σε δάση από έλατα. Στην τοποθεσία Μπαλτινήσι μέχρι το Αυτί το έδαφος είναι γυμνό. Από το Αυτί κατηφορίζοντας για τα Θεοδώριανα, 30 λεπτά της ώρας βαδίζουμε σε γυμνό έδαφος. Την υπόλοιπη διαδρομή βαδίζουμε σε καλλιεργημένη έκταση των Θεοδωριάνων. Από τα Θεοδώριανα ξεκινούν δύο δρόμοι ένας πάει Νεράιδα (Γρεβενό) – Μεσοχώρα (Βετσίστα) – Πόρτα. Και ο άλλος Βουλγαρέλι.
Από τους Μελισσουργούς ξεκινάει και άλλη δίοδος, αριστερά της διόδου Αυτί. Ο δρόμος αυτός αφού περάσει επί 30 λεπτά μέσα σε δάση με έλατα, ανεβαίνει στην τοποθεσία Σταυρός ή Ανθρωπάκι στην κορυφογραμμή της Πίνδου. Από το Σταυρό ο δρόμος κατεβαίνει στο Θεσσαλικό χωριό Μουτσιάρα, στους πρόποδες της Πίνδου.” (Από το άρθρο του Ν.Β. Κοσμά, ΟΙ ΔΙΟΔΟΙ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ, Περιοδικό Ηπειρωτική Εστία, τχ.33, 1955)

Στη φωτογραφία η κορυφή “Στρογγούλα” με ύψος 2.107 μ. στα Τζουμέρκα του Αποστόλου Βερτοδουλου (Φωτο από Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Γιάννινα, 1995)

“Η επικοινωνία μεταξύ των δύο λαών Ηπειρωτών και Θεσσαλών γινόταν από την αρχαία ακόμη εποχή δια των διόδων της Πίνδου. Πολλοί ήταν οι Ηπειρώτες που το φθινόπωρο κατέβαζαν τα κοπάδια τους στο Θεσσαλικό κάμπο για να ξεχειμωνιάσουν. Κτηνοτροφικά κατά το πλείστον φύλα οι πρώτοι κάτοικοι της Ηπείρου παρέμειναν κτηνοτρόφοι και γεωργοί σ’όλη την αρχαία περίοδο. «Πλάνητες κτηνοτρόφοι δρασκέλιζαν με τα κοπάδια τους την Πίνδο κι από κει κατέβαιναν στην Ήπειρο» (Σ. Δάκαρη, Η εθνικότης των αρχαίων Ηπειρωτών, Ιωάννινα, 1954). Οι τσοπάνηδες δηλαδή ήταν οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν τις διόδους της Πίνδου γιατί το επέβαλαν οι ανάγκες της ζωής και η ίδια η φύση. Οι κυριότερες δίοδοι της Πίνδου ήταν : 1. Η δίοδος του Μετσόβου, 2. Η δίοδος του Συρράκου, 3. Η δίοδος του Μπάρου- Καλαρρυτών, 4. Η δίοδος των Κριθαριών-Ματσουκίου, 5. Η δίοδος του Αυτιού-Μελισσουργών και 6. Η δίοδος του Βουλγαρελίου.
Η ΔΙΟΔΟΣ ΤΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΕΛΙΟΥ
Απ’ αυτή περνά τώρα ο δημόσιος δρόμος Άρτα – Βουλγαρέλι – Θεοδώριανα. Το πλάτος των διόδων ποικίλει από 0,80 έως 2 μέτρα. Απ’ τον δρόμο αυτό περνούσαν οι χτίστες των Χουλιαροχωριών και των Τζουμέρκων πηγαίνοντας για εργασία στα χωριά του Ασπροποτάμου, του Θεσσαλικού κάμπου και της Λαμίας. Απ΄ εδώ κουβαλούσαν οι Τζουμερκιώτες αγωγιάτες το Θεσσαλικό σιτάρι στα χωριά τους. Οι ραφτάδες των Σχωρετσάνων ταξίδευαν στα χωριά του Ασπροποτάμου. Για να παν να εργαστούν εκεί έπρεπε να διαβούν την Πίνδο. Ποια δίοδο ακολουθούσαν; Τη δίοδο του Βουλγαρελίου. Αυτή είναι πιο σιμά στα Σχωρέτσανα.” (Από το άρθρο του Ν.Β. Κοσμά, ΟΙ ΔΙΟΔΟΙ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ, Περιοδικό Ηπειρωτική Εστία, τχ.33, 1955)

Στη φωτογραφία “Τοπίο στα Τζουμέρκα” από τα ορειβατικά ταξίδια του Απόστολου Βερτόδουλου (Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Γιάννινα, 1995)