——————————–
1960ς : Ανέκδοτη φωτογραφία επί δημαρχίας κ. Χρήστου Γκίζα (1959- 1967) στη Σκουφά. Διακρίνονται από δεξιά : Πάνος Γκίζας, Λενιώ Γκίζα, Χρήστος Κουτσούμπας, κ. Σπανός (πατέρας του γιατρού),άγνωστος, Θανάσης Τρομπούκης, Χρήστος Γκίζας (Ο Δήμαρχος), άγνωστος, Χρήστος Γκίζας, Στέλιος Κάτσινος, Θόδωρος Σπανός (Πατέρας του οδοντίατρου), Σταύρος Γκίζας, άγνωστος (Η φωτο είναι από Ιδιωτική Συλλογή)
———————–
1958-59 : Αυθεντική πλάγια αεροφωτογραφία (vol d’oiseau) περιοχής της Άρτας, με την Παναγιά Παρηγορίτισσα και τις οδούς Τζουμέρκων, Ζαλόγγου, Ζαλοκώστα, Ανεμομύλων κλπ. Λήψη από αεροπλάνα της Μοίρας 348 ΜΤΑ.
1960ς : Μια παρέα από κυρίες στην οδό Μελισσουργών στη Βαλαώρα….Διακρίνονται από αριστερά : Μαρία Τσίκου, Κωστάντω Νάτσικα, Μαρία Θεοδώρου, Σοφία Θεοδώρου-Στάμου, Σοφία Τρομπούκη, άγνωστη, Βιργινία Καραγιώργου, Θοδώρα Καλοκαίρη-Καραγιώργου,Μυγδαληνή από Γιάννενα με την κόρη της και το κοριτσάκι είναι η Μαρίτσα Καλοκαίρη (Φωτο από Ιδιωτική Συλλογή)
”…….Σε καιρό ο Λάμπρης το είπε και το έκανε. Σαν έφτασε το παζάρι στην Άρτα πήρε μιαν αυγή τον Αναγνώστη τραβώντας μ’ένα χερόβολο καλαμποκιά φορτωμένο για την πόρεψή του και τράβηξε για τον Καναρά.
Μιλιούνια ο κόσμος απ΄άκρη τόπου κι άλλα τόσα και πλιότερα τα ζωντανά γύρα το Πετροβούνι. Και οι τσιαμπάσηδες πέρα δώθε όλη μέρα αγνάντευαν τις πραμάτειες και ρώταγαν ποιος δίνει και πόσα θέλει.
Είδε και χωριανούς ο Λάμπρης στο παζάρι. Είδε και ξένους , κάποιους έβαλε να ρωτήσουν, κάποιοι τον ρώτησαν και από μοναχοί τους, μα κάνα δυο μέρες τον έφαγε ο έρμος πέρα δώθε και γύρα την Βαλαώρα, μα δίχως νάβρει αγοραστή.
Όμως έχουν δίκιο που λένε πως στο παζάρι τίποτα δεν μένει απούλητο, κάπου βρέθηκε αφέντης και για τον Αναγνώστη. Πέρασαν καταπρώτου κάνα δυο και τον κατηγόρησαν, τούηπαν πως τάχα είναι για ψόφο κι όχι για πούλημα και κάμανε πέρα κι άλλος παραύστερα έκαμε πως ενδιαφέρεται, τον κοίταξε στα δόντια κούνησε το κεφάλι και πρόγκηξε κι εκείνος. Και παρουσιάστηκε άλλος ένας κακομοιρούλης, ένας όπου γυφτούφερνε και…..έλυσε το κομπόδεμα και τόδωκε κάτι λίγα χρηματάκια οπούχε κι ο Λάμπρος έκαμε χαίρι το γάιδαρο…..” Απόσπασμα από το διήγημα “Του Αναγνώστη το Μασκάρεμα” από τη Συλλογή διηγημάτων του Νίκου Καραβασίλη Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΠΑΝΤΟΧΗ, ΑΘΗΝΑ, 1994
Στη φωτογραφία, σκηνή από το Μουχούστι στα 1938, στην περιοχή της Οδηγήτριας. Πηγή φωτογραφίας : Λεύκωμα ΠΡΟΤΑΣΗ, Άρτα, 1999.
1952 : Αναμνηστική φωτογραφία από την εκδρομή του Συλλόγου ΣΚΟΥΦΑΣ στα Μετέωρα και την Καλαμπάκα (Φωτο από Ιδιωτική Συλλογή)
1938 : Βόλτα απέναντι από τη Βαλαώρα προς το Γλυκόριζο….Δεξιά ο κ. Λευτέρης Μαστραπάς με ένα φίλο του (Φωτο από Συλλογή Λ.Μ )
«Ποσάκις μέχρι τούδε η εφημερίς ημών, πικράς δεν υπέβαλε παρατηρήσεις τοις αρμοδίοις δια την έλλειψιν των φανών εν τοις οδοίς της Άρτης. Το σκότος προπάντων κατά τας ασελήνους νύχτας τυγχάνει τρομερόν. Ουδείς δύναται να διακρίνει τον δάχτυλον αυτού εν τη αβύσσω της πόλεως».
Αυτά έγραφε η εφημερίδα ΑΡΤΑ τον Νοέμβριο του 1882, όταν ο φωτισμός της πόλης δεν ήταν επαρκής και αποτελούταν από κρεμαστά φανάρια, στα οποία εσωκλείονταν λάμπες πετρελαίου.
Σε κάποιες γωνίες των δρόμων, οι ξύλινοι φανοστάτες, μόλις σκοτείνιαζε περίμεναν τους επιτετραμμένους να ανάψουν τις λάμπες τους, τον Καματσιούλη με τον βοηθό του και αργότερα τον Γιώργο Παπαχρηστάκη. Γυρνούσαν αυτοί με την σκάλα στους ώμους και το δοχείο με το πετρέλαιο στο χέρι, πρώτα γέμιζαν και μετά άναβαν τις λάμπες, οι οποίες φώτιζαν σε ακτίνα 10 μέτρων. Παρόλα αυτά οι βροχερές νύχτες έμοιαζαν με κόλαση.
Εξαίρεση αποτελούσε η πλατεία Σκουφά, στο κέντρο της οποίας υπήρχε ένας ψηλός στύλος και πάνω του μια λάμπα λουξ που την φώτιζε ολόκληρη. Φαντάζομαι ότι το λουξ θα ήταν με αμίαντο, ή κάποιο άλλο μέταλλο, που και αυτό ήθελε μια διαδικασία για να ανάψει και κάποιο υγρό φωτιστικό για να συντηρείται η καύση του.
Επί δημαρχίας Αντωνίου Γαρουφαλιά, το 1907, διατέθηκε το πόσο των 4000 δραχμών για αγορά φανών νέου συστήματος και σιδερένιων φανοστατών.
Το 1924 ο Θεοχάρης Σβώλος, αρτινός ηλεκτρολόγος μηχανικός, αγόρασε από κάποιον γαλλικό καταυλισμό ηλεκτρική γεννήτρια και κινηματογραφική μηχανή, γιατί είχε σκοπό να παίζει ταινίες στο βελούχι του Παπακαζάνα, που ήταν λίγο μετά τον Άγιο Μάρκο. Ο Σβώλος είχε την γενναιοδωρία να ηλεκτροφωτίσει κι ένα τμήμα της οδού Σκουφά από το βελούχι μέχρι το Μονοπλιό.
Στην Άρτα το ηλεκτρικό έφτασε το 1925. Την ηλεκτροδότηση την ανέλαβε ο Θεμιστοκλής Γκινάκας, μέσω της εταιρίας με την επωνυμία «αφανής συμμετοχική ηλεκτρική εταιρία».
Έτσι το δημαρχείο που τότε ήταν στην οδό Καραϊσκάκη (ιδιοκτησία Αλέξανδρου Κογιαντή) είχε μια εκατόλαμπη φωτεινή επιγραφή, που άναβε στις γιορτές, για να δίνει φαντασμαγορική όψη στην περιοχή. ( Το άρθρο είναι από το ιστολόγιο του κ. Σωτήρη Σαρλή, 28/1/2019 (@Sotirios Sarlis) και το δημοσιεύουμε με την άδειά του…Η φωτογραφία δεν έχει σχέση με την Άρτα)
Το καλοκαίρι του 1898, επί δημαρχίας Ευάγγελου Π. Γαρουφαλιά, τοποθετήθηκαν οκτώ νέα φανάρια στο δρόμο προς τον Αμυντικό Στρατώνα, το δε άναμμά τους ανατέθηκε στον Διοικητή της πυροβολαρχίας « ίνα δια των πυροβολητών του ανάπτονται οι φανοί εκτός των σεληνοφεγγών νυκτών».
Στη συνέχεια, επί δημαρχίας Αντωνίου Π. Γαρουφαλιά, το 1907, διατέθηκε το πόσο των 4000 δραχμών για αγορά φανών νέου συστήματος και σιδερένιων φανοστατών. Ο Γιάννης Τσούτσινος γράφει: “Το 1895 ο νυχτερινός φωτισμός είναι ανύπαρκτος, μονάχα 30 με 40 φανάρια πετρελαίου πασχίζουν να φωτίσουν όλη την πόλη. Φανάρια οινοπνεύματος τοποθετήθηκαν το 1907. Τότε στο κεντρικό δρόμο τοποθετήθηκαν και 10 επιπλέον φανάρια γκαζολίνης των 100 κηρίων και στην πλατεία Σκουφά ένας γίγαντας για την εποχή εκείνη, ένα φανάρι γκαζολίνης των 600 κηρίων”.
Η ηλεκτροδότηση της πόλης έγινε επί δημαρχίας Μιχαήλ Πατσαλιά. Το 1915 εγκρίθηκαν τα πρακτικά της δημοπρασίας και ανατέθηκε ο ηλεκτροφωτισμός της Άρτας στην εταιρεία Γιαγκοπούλου. Ωστόσο το σχέδιο ματαιώθηκε λόγω της ανάμειξης της Ελλάδας στον πόλεμο και της αδυναμίας εισαγωγής από το εξωτερικό των αναγκαίων μηχανημάτων. Τελικά η σύμβαση ηλεκτροδότησης της πόλης υπεγράφη στις 24/10/1924 από την εταιρία Θεμιστοκλή Γκινάκα και Σία και Αφών Ισραήλ Μπορόθες.
Τέλος επί δημαρχίας Γεωργίου Καζαντζή (1925-43) επεκτάθηκε ο δημοτικός ηλεκτροφωτισμός στην αρχή προς τη Γέφυρα, Κουτσομύτα , Στρατώνα και αργότερα σε όλους τους δρόμους και τις πλατείες της πόλης…..(ΑΡΤΙΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ, Γ. Τσούτσινος, 2001)
Στη φωτογραφία καρτ-ποστάλ με μια άλλη άποψη του Αμυντικού Στρατώνα από τη συλλογή ΕΛΙΑ…..
Καρτ-ποστάλ του Σπύρου Μελετζή….Ο Σπύρος Μελετζής ήρθε και πρωτοφωτογράφησε στην περιοχή της Άρτας για λογαριασμό του ΕΟΤ το 1938 – 40 .
Το Βελούχι ήταν προπολεμικό καφενείο – αναψυκτήριο του Παπακαζάνα , απέναντι από τον Άι Μάρκο. Εκεί, ανάμεσα από μεγάλα δέντρα, πασχαλιές και τριανταφυλλιές υπήρχε ένα πηγάδι. “….Το 1924 ο Θεοχάρης Σβώλος, αρτινός ηλεκτρολόγος μηχανικός, αγόρασε από κάποιον γαλλικό καταυλισμό ηλεκτρική γεννήτρια και κινηματογραφική μηχανή, γιατί είχε σκοπό να παίζει ταινίες στο βελούχι του Παπακαζάνα, που ήταν λίγο μετά τον Άγιο Μάρκο. Ο Σβώλος είχε την γενναιοδωρία να ηλεκτροφωτίσει κι ένα τμήμα της οδού Σκουφά από το Βελούχι μέχρι το Μονοπλιό. (Πληροφορίες από δημοσίευση του κ. Σωτήρη Σαρλή).
Στο σκίτσο του “Αθανς” αναπαράσταση του Βελουχιού όπως δημοσιεύτηκε στην ΑΡΤΗΝΗ ΕΥΘΥΝΗ, τχ. 27, 1986, σ.1.
