Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

1957 : Η οδός Γ.Καραϊσκάκη, από πλατεία Κακκαβά προς τα Ψαροπλιά, λίγο πριν την οδό Καραπάνου. Διακρίνεται το γωνιακό νεοκλασικό της κας Κικής Κοτσαρίδα που στην θέση του σήμερα υπάρχει 4όροφη οικοδομή. Στον μαντρότοιχο αριστερά στην γωνία υπάρχει σήμερα μια μικρή πλατεία. Στην ίδια γωνιά που σμίγει με την οδό Καραπάνου υπήρχε ένα πηγάδι. Δίπλα στο πηγάδι στεγαζόταν η ιδρυθείσα το 1928 δανειστική βιβλιοθήκη του “ΜΙΚΡΟΥ ΟΜΙΛΟΥ”, όπου κάθε απόγευμα εργαζόταν εκεί ο τότε μαθητής Μιχαήλ Περάνθης. Το κτίριο αυτό ήταν γωνιακό….Η οδός Καραϊσκάκη διατηρεί ακόμη κάποιο απ’ το παλιό της χρώμα καθώς λόγω του Μικρού Θεάτρου απαγορεύεται η ψηλή δόμηση… 

1970ς : Η δεύτερη ποτοποιία του Θ. Γάτσιου στην οδό Καραϊσκάκη.
( Φωτο από το αρχείο του ζωγράφου κ. Αποστόλη Τσιρογιάννη όπως δημοσιεύτηκε από τον κ. Στάθη Μπαρτζώκα)

1960ς : Απόκριες στο καφενείο ΑΣΤΕΡΙΑ του Γιώργου Καραβασίλη που βρισκόταν στην οδό Καραϊσκάκη δίπλα στου Κακαβά. Διακρίνονται από αριστερά Σ. Κάτσινος, Σ. Μπαλάσκας, Σ. Καραγιώργος και Θ. Κάτσινος (Φωτο από συλλογή Χ.Μ.)

1960 : Πλατεία Κακκαβά (παλιά Πλάτανου), προς την οδό Αγίου Κωνσταντίνου και το μικρό Θεατράκι. Πολλές δεκαετίες πριν την ρυμοτόμηση. Ο δρόμος είναι χωμάτινος όπως και η πλατεία. Βλέπουμε στην άκρη το καφενείο του Κακαβά, δίπλα ακριβώς την είσοδο για το κομμωτήριο Θωμά -Μαρίας Κασαή και μετά με τη σειρά το κουρείο Τζιατζιά ,το δικηγορικό γραφείο Ευταξία ,την πόρτα εισόδου για την οικία Νίκου Καλέλη και στο τέλος όπως είναι σήμερα δίπλα από την πόρτα εισόδου της οικίας Καλέλη, την οικία του γιατρού Ματσόκη από το Θεσπρωτικό, παντρεμένου με την Αφροδίτη Μαστραπά που κατοικούσε εκεί μαζί με την κόρη της Λέλα και τον γαμπρό της καθηγητή Κώστα Κοντοδήμα.
Απέναντι από τον Κακαβά όπως είναι σήμερα, στο ισόγειο ήταν το παντοπωλείο του Ρήγα, δίπλα η οικία Σπύρου Κορδώνη αυτοκινητιστή (σήμερα οικία Τρομπούκη) και μετά η οικία Ματσούκα. Σε ένα από τα σπίτια που βλέπουμε στο βάθος έμενε ο ζωγράφος Γιάννης Μόραλης. Προφανώς δεν είχε ανακαλυφθεί ακόμη το μικρό θέατρο της Αμβρακίας.

(Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε από τον κ. Ανδρέα Οικονόμου στην ομάδα @Παλιές φωτογραφίες Άρτας, απ’ όπου αντλήθηκαν και οι σχετικές πληροφορίες)

Έτσι λεγόταν η περιοχή γύρω απ’ την σημερινή πλατεία Κακαβά καθώς στη μέση της πλατείας υπήρχε ένα μεγάλο πλατάνι. Εκεί υπήρχε και το πηγάδι του Πλάτανου, με την μεγαλύτερη διάμετρο ανοίγματος απ΄όλα τα άλλα. Στο πηγάδι αυτό, που είχε καθαρό και κρύο νερό, είχαν τοποθετήσει το 1910 χειροκίνητη αντλία – μαγγάνι – για την άντληση του νερού. Κάποτε κάποιοι Αρτινοί, κάθε αρχή καλοκαιριού, κατέβαζαν στο πηγάδι με κουβά μερικά ζωντανά χέλια για να προχωρήσουν, να βρουν διέξοδο εκεί απ’ όπου ερχόταν το νερό με σκοπό να ανοίξουν τις υδάτινες αρτηρίες και να έχει περισσότερο νερό το πηγάδι….Απέναντι, στη γωνιά Σκουφά και Νόρμαν υπήρχε το εστιατόριο και ξενοδοχείο του Καζάκου, που κι αυτό διέθετε δικό του πηγάδι…Στην πλατεία του Πλάτανου υπήρχε και το καφενείο του Κακαβά….Ο κ. Τσιλιγιάννης στο βιβλίο του για την παλιά Άρτα περιγράφει το εξής περιστατικό. “ Όταν ανέλπιστα ένας γραφικός τύπος της ‘Αρτας, ο Θανάσης ο Τζώνης, εκλέχτηκε πρώτος βουλευτής στις εκλογές του 1924, πολύς λαός ξεχύθηκε στους δρόμους και στα κρασοπουλιά και τα κεράσματα έδιναν κι έπαιρναν. Τα βιολιά έκαναν χρυσές δουλειές. Παρότι ο Τζώνης ήταν ασήκωτος απ’ το πολύ πάχος, τον πήραν στα χέρια, τον πήγαν στου Κακαβά και τον ανέβασαν πάνω στο σοφρά του πηγαδιού που ήταν μπροστά στο καφενείο. Απ’ εκεί ψηλά χαιρετούσε, κούναγε τη μαγκούρα του, έστελνε φιλιά και το πλήθος από κάτω ζητωκραύγαζε. Το πως δεν έπεσε μέσα στο πηγάδι, ήταν θαύμα.”
Στην ίδια συνοικία υπήρχε αρχαίος ναός του Ιωάννη του Θεολόγου, μετόχι της Μονής Αγίας Λαύρας, ο οποίος εποπτεύονταν από τον ιερέα της Αγίας Θεοδώρας……”Επειδή δε οι ενορίται, ων έξαρχος ην ο Ιωάννης Μπαλτάς, εσχάτως κατά το 1871-72 έτος, αγαθόν έθεντο σκοπόν, εκ βάθρων ανήγειραν αυτόν μεγαλοπρεπή και ένδοξον, όστις κατ΄αίτησιν των ενοριτών, ετιμήθη εις όνομα των Θεοστέπτων Βασιλέων Κωσταντίνου και Ελένης. Έχει δε ένα ιερέα εφημέριον η ενορία αύτη και 35-40 οικίας και ουδέν έτερον. Εν τη ανεγέρσει τούτου, ανορυττομένων των θεμελίων, ευρέθεισαν λείψανα μεγαλοπρεπούς Μεγάρου».΄Ετσι περιγράφει την ενορία του Πλάτανου ο Σεραφείμ Ξενόπουλος στο Δοκίμιό του και προφανώς εννοεί τα λείψανα του Μικρού Θεάτρου της Αρχαίας Αμβρακίας που σήμερα βλέπουμε να χάνονται κάτω απ΄τα θεμέλια του Ναού του Αγίου Κωσταντίνου….

(Στη φωτογραφία η Πλατεία Κακαβά το 1955, όπως δημοσιεύτηκε στο μπλογκ @anexitilo.net/ ) 

Ένα πολύ γλυκό κείμενο από την κ. Anna Romanou που μας ταξίδεψε στα αντίστοιχα μαγαζάκια της οδού Σκουφά στην Άρτα, την δεκαετία του 60-70, στο μαγαζί του Λιόντου, του Ντέτσικα, του Βασιλείου, στα Τζιμακια γωνία Παντοκράτορος και Κουμουνδούρου (που μας θύμισε μια φίλη), κτλ…….
“Απο μικρή μ΄έστελνε η μάνα μου στο μαγαζί με τα ραφτικά και τα γυναικεία εσώρουχα για καμιά βελόνα, καμιά δαχτυλήθρα , καμιά κλωστή Πεταλούδα, κανα κουβερτόνημα, δαντελόνημα και λοιπά. Απο κει πήρα και το πρώτο μου κέντημα, σταυροβελονιά. Λεγόταν ” Το μικράκι” .
Eίχε αυτή τη μυρωδιά των σουτιέν -μισό ακρυλικό για να « στέκονται» , μισό βαμβακερό. Το ίδιο μύριζαν κι οι σφιχτοί κορσέδες, τα κορσεδάκια που φορούσαμε πάνω από το εσώρουχο οι μικρές να μη λερωθούμε από την περίοδο, οι νέες για να σφίξει η κοιλιά από τη γέννα, οι μεγάλες να σφίγγουν τα παχάκια της ηλικίας . « Οι τρεις ηλικίες της γυναίκας» όπως στον πίνακα του Klee .
Με τις παντόφλες πηγαίνουν ακόμα οι κυράδες. Είναι το μόνο κατάστημα που έμεινε ανοιχτό όλα αυτά τα χρόνια σε αυτή τη γειτονιά του κέντρου . Εδώ πήγαινα τις ηλικιωμένες της ζωής μου να ψωνίσουν άλλοτε μια ” μπαμπακούλα” όπως λέγανε τη μπαμπακερή ρόμπα, μακρυμάνικη με ψιλά λουλουδάκια στυλ λαϊκής Λώρα ‘Ασλεϋ …Άλλοτε μια φλίς ρόμπα – ζεστή χουχουλιαστή και φτηνή, από αυτές που κάνουν τις κυράδες να μοιάζουν με μεγάλα παράξενα λούτρινα ζωάκια. Ειδικά αν συνδυάζονται με ρόλλευ στα μαλλιά.
Τι θες και δεν είχε κει μέσα
Φούστες μάλλινες μέχρι τη γάμπα , σοβαρές – για εκκλησία, για επίσκεψη, για μνημόσυνα , κηδείες και όλο το κοινωνικό ρεπερτότιο μιας μεσόκοπης κυρίας που δεν ντύνεται μοντέρνα.
Κυλότες τεράστιες σαν ιστία βάρκας με το πανί τους , κυλότες μικροσκοπικές από κείνες που θα χωρούσαν ακόμα και σε ένα γράμμα.
Κομπινεζόν , ολομέταξα, ρεγιόν, βαμβακερά , συνθετικά.
Κόπιτσες , σούστες και θηλυκωτήρια, δαχτυλήθρες, παραμάνες , παραμάνες ασφαλείας για μωρά, λαστέξ , κλωστές, προεκτάσεις για σουτιέν, τιράντες, ζαρτιέρες , καμβάδες προζωγραφισμένοι με Παναγίες, Χριστούς, θάλασσες, καράβια.
Κουμπιά όλων των ειδών σε ραφάκια μικρά , κουμπιά σεντεφένια, ελαφαντόδοντου, κοκκάλινα, πλαστικά, με πλεκτό μαλλί για παλτό..
Σακοράφες , βελόνες στα μαύρα τους χαρτάκια με τη ζωγραφιά και καρφίτσες στα μπλέ τους πολυγωνικά πλαστικά κουτάκια, είδος υπο εξαφάνιση πια .
Αλλά κυρίως υπάρχει κάτι ,μια αίσθηση ότι εκεί μέσα μπορείς να πας και να βρεις ό,τι θες μην ξέροντας ακόμα τι γυρεύεις. Μπορείς να πας ακόμα και με τις παντόφλες. Όπως πάνε οι κυράδες και πιάνουν κουβεντολόι για το σπανακόρυζο που δεν έδεσε μέχρι το γάμο της τάδε που δεν πέτυχε.
Μια αίσθηση ότι εκεί θα πεταχτεί το τζίνι και θα εκπληρώσει όλες σου τις επιθυμίες. Γιατί είναι γεμάτο μυρωδιές που ντύνουν το γυναικείο σώμα , είναι σαν άβατο .
Κι είναι το μόνο σημείο που μπορεί να πάει μια μεγάλη γυναίκα και να αιστανθεί οικεία, με εμπιστοσύνη πως την περιποιούνται, όπως συμβαίνει και με τον έμπιστο οικογενειακό τους γιατρό. Σου δίνει την αίσθηση πως αυτό το μικρό « μεγάλο» φτιάχτηκε για τις ανάγκες ενός κόσμου που δε χωράει στα γυαλιστερά φύλλα των περιοδικών, όμως είναι σάρκινος, αληθινός, πάλλεται, γεννάει, μαγειρεύει, μεγαλώνει εγγόνια, πονάει η μέση του, έχει εμμηνόπαυση, κρυώνει το σώμα του και ενίοτε όλο και πιο συχνά τελευταία κρυώνει κι η ψυχή του”.

Στη φωτογραφία (1956) κορίτσια από τη Βαλαώρα, φορώντας τις μπαμπακένιες ρόμπες τους, τις λουλουδάτες, φωτογραφίζονται στην αυλή του σπιτιού τους, ποζάροντας δίπλα στο ελατάκι- χριστουγεννιάτικο δέντρο- που μόλις κατέφθασε απ’ τα Τζουμέρκα…..(Φώτο από ιδιωτική συλλογή)