———————
1900 (περίπου) : Φωτογραφία τραβηγμένη, μάλλον από την σκεπή του ναού της Παρηγορήτισσας. Τα κελιά της Παρηγορήτισσας σε πλήρη εγκατάλειψη, πρέπει να φιλοξενούσαν οικογένειες. Και πίσω εντελώς γυμνό το Πετροβούνι….
(Φωτο από το αρχείο του Αντ. Γκούντα)
ΑΜΥΝΤΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΩΝΑΣ ΑΡΤΑΣ
“Εν τω Πετροβουνίω κατ’ Ανατολάς της Άρτης εσώζοντο μέχρις ημών ερείπια τινα του παναρχαίου φρουρίου του μεγάλου Πύρρου, εκ Πελωρίων λίθων άνευ ασβέστου. Επί τη βάσει των θεμελίων αυτού ωκοδομήσατο η Οθωμανική κυβέρνησις εκ βάθρων αυτών τω έτει 1864 και 65 στρατώνα περιφανή μετά δύο δεξαμενών ύδατος εις περιφρούρησιν της πόλεως και του προς Άρκτον αυτής κειμένου πολυπαθούς χωρίου Πέτα……….”
(ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλου, 1884)
Στη φωτογραφία ο Αμυντικός Στρατώνας Άρτας δεσπόζει πάνω από την πόλη, στη βορειοανατολική πλευρά του λόφου Περάνθης και σε υψόμετρο 110 μέτρων. Η επιλογή του συγκεκριμένου χώρου είχε να κάνει με τα πλεονεκτήματα που προσέφερε στον έλεγχο των δύο βασικών σημείων διέλευσης της πόλης, τους Αγίους Θεοδώρους και το γεφύρι της Άρτας αλλά και την μεγάλη ορατότητα στην πεδιάδα της Άρτας, η οποία έδινε δυνατότητα παρατήρησης μέχρι τον Αμβρακικό και το Ξηροβούνι……
13/10/1904 : Καρτ-ποστάλ με θέμα τον Αμυντικό στρατώνα Άρτας (Φωτο από τη Συλλογή ΕΛΙΑ)
“ΠΕΤΡΟΒΟΥΝΙΟΝ, ούτω καλείται ο λόφος ούτος, ως λίαν πετρώδης, εκτεινόμενος από του χωρίου Λημήνη μέχρι του χωρίου Μπάνη εξ ανατολών προς μεσημβρίαν της Αρτης, καθ΄ην θέσιν πηγάζουσιν εν τω Ινάχω εισρέοντα πλείστα πότιμά τε και μεταλλειούχα ύδατα….”, (ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλου, 1884)
Στη φωτογραφία η περιοχή της Άρτας σε απεικόνιση του περιηγητή William Martin Leake, το 1835….
Εν τω λόφω τούτω ευρίσκεται αρχαίος Ανεμόμυλος οικοδομηθείς υπό δύω ευπατριδών Αρταίων Μίντσου και Κωσταντίνου Ζαχάρου, άχρηστος ήδη….….(ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλου, 1884)
Στην καρτ-ποστάλ του Νίκου Κουρτίδη τα ερείπια του αρχαίου ανεμόμυλου απ’ τον οποίο πήρε και το όνομά της η Οδός Ανεμομύλων…
ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ
Ένα από τα παρεκκλήσια της Μονής Κάτω Παναγιάς ήταν και ο Προφήτης Ηλίας πάνω στο Πετροβούνι, που κτίστηκε το 1777. Λέγεται ότι τον έχτισαν οι “μηλοτοποιοί” δηλαδή οι γουναράδες της πόλης, σαν προστάτη Άγιο και μαζεύονταν εκεί κάθε χρόνο για να τον τιμήσουν… Το 1854 ο Μπατσακσίζης (με κοντά πόδια) Μωραίτης Αχμέτ Πασσάς τον κατέστρεψε ολοσχερώς με το πρόσχημα ότι ήταν λημέρι ληστών …Μέσα στο 1903, ο Δήμαρχος Αντώνιος Π. Γαρουφαλιάς προχώρησε στην ανακατασκευή του ναού του Προφήτη Ηλία….Έκτοτε οι Αρτινοί, τιμούσαν πάντα τον Άγιο του λόφου….Κάθε παραμονή της γιορτής του, γέμιζε η Ανεμομύλων με κόσμο κάθε ηλικίας που ανέβαινε με τα πόδια στο λόφο να προσκυνήσει…. (ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλου, 1884 – ΑΡΤΙΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ, Κ. Τσούτσινου,2001)
19 Ιουλίου 1960 : Στη φωτογραφία μια συντροφιά που πήγε να προσκυνήσει και κάθισε να κουβεντιάσει. Διακρίνονται από αριστερά Γ. Καρράς, Α. Καρρά, Φ. Μπαλάσκα, Φ. Καραβασίλη, θειά Μάρω Μπαλάσκα, Γ. Καραβασίλης, Γ. Καραβασίλη, άγνωστη, Θ. Καραβασίλη…..(Από συλλογή Α.Κ.)
ΑΓΑΠΗ – ΕΛΠΙΣ, Γιάννης Μόραλης, 1934 (όταν ο ζωγράφος ήταν 18 ετών)
O Γιάννης Μόραλης με τη Μελίνα Μερκούρη (Φωτο από Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών)
ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΚΟΜΠΟΤΗ – Το εσωτερικό του σπιτιού του Π. Κομπότη που βρισκόταν λίγα μέτρα μακριά από την εκκλησία του Αγίου Κωσταντίνου. Η οικογένεια Κομπότη ήταν αρχοντική οικογένεια της Άρτας που τα πορτραίτα τους κοσμούν ακόμη και σήμερα την συλλογή του Συλλόγου “Σκουφάς”. Το κτήριο αυτό είναι συνδεδεμένο με την ιστορία της πόλης για πολλές δεκαετίες! Τούρκικο φρουραρχείο (στο οποίο κλείστηκαν πολλοί Τούρκοι με τον Σούλτζε Κόρτζα, κυνηγημένοι από τους Έλληνες στη Μάχη της Άρτας), ελληνική χωροφυλακή κατά τον εμφύλιο και από τα δύο στρατόπεδα, ιδιωτικό εκπαιδευτήριο Ν.Ψαθά έως το 1965 που έγινε η διάνοιξη της Β.Πύρρου και ένα μέρος του το πήρε ο δρόμος, γυμνάσιο Θηλέων έως το 1971. Ακολούθως γκρεμίστηκε από τους ιδιοκτήτες και έγινε πολυκατοικία! Βρισκόταν στη γνωστή σήμερα Στοά Χρηστογιώργου. (Φωτο από το βιβλίο του κυρίου Γιάννη Τσούτσινου ” Η Μάχη της Άρτας”, 1971)
1928 : Γιορτή στον κήπο της οικογένειας Μαστραπά, πίσω από τον Άγιο Κωσταντίνο. Δίπλα ακριβώς υπήρχε το Παρεκκλήσι του Αποστόλου Ανδρέα, “….πρότερον Βατοπεδινόν υπάρχον Μετόχιον”, το οποίο καταστράφηκε.(Φωτο Δ. Μητσιάνη από συλλογή Λ.Μ.)
1930ς : Δύο απ’ τα κορίτσια της οικογένειας Μαστραπά φωτογραφίζονται από τον φωτογράφο Δ. Μητσιάνη πίσω απ’ τον τοίχο του κήπου του σπιτιού τους, στην πίσω πλευρά του Αγίου Κωσταντίνου. (Φωτο από συλλογή Λ.Μ )
“Ο Κακαβάς” ως Καφέ-Μπαρ (Γούσιας-Θεοχάρης). Από πάνω το Κομμωτήριο και Σχολή Κομμωτικής του κ. Κασαή που ξεκίνησε τη λειτουργία του τη δεκαετία του 70 και έκλεισε το 1995.
Τον Κακαβά τον είχε για περίπου 50 χρόνια ο Ιωάννης Κακαβάς και στη συνέχεια τα παιδιά του. Εκεί συγκεντρώνονταν όλη η αστική τάξη της Άρτας. Γιατροί, δικηγόροι, επιχειρηματίες, κτηματίες, εισοδηματίες. Εργάτης ή αγρότης σπάνια μπορούσε να καθήσει. Εκεί γινόντουσαν και όλες οι πολιτικές ζυμώσεις, συζητήσεις κλπ. Εκεί γίνονταν, επίσης, κάθε χρόνο και το μεγάλο αποκριάτικο γλέντι των Αρτινών αστών.
Μετά τον Κακαβά, αρχές της δεκαετίας του 70 το πήρε ο Γούσιας με σερβιτόρους τον Σωτήρη και τον Σπύρο. Ο Γούσιας το κράτησε τέσσερα χρόνια και μετά το πήραν οι σερβιτόροι. Το κράτησαν κι αυτοί άλλα τέσσερα χρόνια και μετά το πήραν τα αδέρφια Γιάννης και Μιχάλης Μπαλάφας από τους Μελισσουργούς.
Δύο χρόνια μετά το πήρε ο Ηλίας Παπαδημητρίου με τον Γιάννη Μπαλάτσα. Το κράτησαν κι αυτοί δύο χρόνια και μετά, το 1992, το πήραν τα αδέρφια Τζουβάρα οι οποίοι και το έχουν μέχρι σήμερα.
Το μαγαζί ανήκε παλαιοτέρα στην οικογένεια Δημοπούλου και τώρα ανήκει σε ομογενή ο οποίος ζει στο Γιοχάνεσμπουργκ, στη Νότια Αφρική.(Φωτο και πληροφορίες από τον κ. Γιάννη Ηλ. Παππά όπως δημοσιεύτηκαν στην ομάδα “Παλιές φωτογραφίες ‘Αρτας”
———————
ΞΕΝΙΑ – ΧΩΡΟΣ ΥΠΟΔΟΧΗΣ / ΚΑΘΙΣΤΙΚΟ : Σε ότι αφορά την εσωτερική διακόσμηση του Ξενία, αυτή είναι σύμφωνη με τις αρχές του Μοντέρνου Κινήματος με λιτές γραμμές, δίνοντας βάση στη λειτουργικότητα και συνδυάζοντας σύγχρονα υλικά με παραδοσιακά υλικά της περιοχής (Φωτογραφικό αρχείο Μουσείο Μπενάκη).
————
Όταν το Ξενία αποτελούσε ζωντανό κομμάτι της κοινωνικής ζωής της Άρτας ( Φώτο από ιδιωτική συλλογή Ν.Λ.)
—————
Άρτα, τέλη της δεκαετίας του ’50. Το νεόχτιστο ξενοδοχείο Ξενία της πόλης μέσα στο κάστρο. (Φωτο όπως δημοσιεύτηκε από τον Βασίλειο Χολέβα (@Vassilios Cholevas) από την ιδιωτική συλλογή Β.Ι.Χ.)
————–
ΞΕΝΙΑ : ΝΟΤΙΟΔΥΤΙΚΗ ΟΨΗ – ΕΙΣΟΔΟΣ. Επειδή οι βροχοπτώσεις στην περιοχή της Άρτας είναι έντονες, εκτός από υπόστεγα σε όλες τις περιοχές εισόδου- εξόδου, ο αρχιτέκτονας Δ. Ζήβας επέλεξε και τις κλίσεις στις οροφές του κτιρίου…
1957 : Η οδός Γ.Καραϊσκάκη, από πλατεία Κακκαβά προς τα Ψαροπλιά, λίγο πριν την οδό Καραπάνου. Διακρίνεται το γωνιακό νεοκλασικό της κας Κικής Κοτσαρίδα που στην θέση του σήμερα υπάρχει 4όροφη οικοδομή. Στον μαντρότοιχο αριστερά στην γωνία υπάρχει σήμερα μια μικρή πλατεία. Στην ίδια γωνιά που σμίγει με την οδό Καραπάνου υπήρχε ένα πηγάδι. Δίπλα στο πηγάδι στεγαζόταν η ιδρυθείσα το 1928 δανειστική βιβλιοθήκη του “ΜΙΚΡΟΥ ΟΜΙΛΟΥ”, όπου κάθε απόγευμα εργαζόταν εκεί ο τότε μαθητής Μιχαήλ Περάνθης. Το κτίριο αυτό ήταν γωνιακό….Η οδός Καραϊσκάκη διατηρεί ακόμη κάποιο απ’ το παλιό της χρώμα καθώς λόγω του Μικρού Θεάτρου απαγορεύεται η ψηλή δόμηση…
1970ς : Η δεύτερη ποτοποιία του Θ. Γάτσιου στην οδό Καραϊσκάκη.
( Φωτο από το αρχείο του ζωγράφου κ. Αποστόλη Τσιρογιάννη όπως δημοσιεύτηκε από τον κ. Στάθη Μπαρτζώκα)
1960ς : Απόκριες στο καφενείο ΑΣΤΕΡΙΑ του Γιώργου Καραβασίλη που βρισκόταν στην οδό Καραϊσκάκη δίπλα στου Κακαβά. Διακρίνονται από αριστερά Σ. Κάτσινος, Σ. Μπαλάσκας, Σ. Καραγιώργος και Θ. Κάτσινος (Φωτο από συλλογή Χ.Μ.)
—————
Κάπου μολογάει ο Τάκης ο Βαφειάς, έτσι καθώς είχε ακουστά κι εκείνος από παλιότερους, εδώ γύρα τον Αι Κωσταντίνο μεριά, όπου ήταν τ αρχοντόσπιτα του καιρού μας, όπου ήταν τα δίπατα τα σπίτια με τα κουρτινάκια στα παράθυρα, τις μάντρες και τις αυλές τις πλακόστρωτες, τις βαριές τις πόρτες τις μισοχαλασμένες απ’ του καιρού το διάβα, εδώ ήταν κι ενός Κονόμου το σπίτι. Καλοκαταντημένος και καλοζωισμένος κόσμος με έχος που ζούσαν απ’ τα νοίκια. Γεροντοπαίδι άπραγο μολογάνε κι αυτός και η αδερφή του αντάμα δεν κατεβαίνανε ποτέ στον κασαπά, πάρα για κάνα ψώνι και πότε και για την εκκλησιά. Όλον τον άλλον τον καιρό κι όση μέρα του Θεού, καλοκαθισμένοι σε καρέκλα με προσκέφαλο, πίσω από το παραθύρι ο καθένας το δικό του, αγνάντευαν του δρόμου τους διαβάτες. Και για τον καθένα, γνωστό ή άγνωστο είχανε να πούνε πότε τόνα και πότε τ ’άλλο, έτσι για να γίνεται κουβέντα. Εκεί όμως που το ενδιαφέρον τους φανερά ξεχώριζε ήτανε για της γειτονιάς τα σπίτια και τον κόσμο τους. Τους έτρωγε η περιέργεια γιατί τάχα τ ‘ασβεστώσανε; Γιατί οι δίνα τα βάψανε γαλάζια τα παραθύρια; Σαν ποιον τάχα να καρτερούνε; Ποιος μπήκε στα αποπέρα σπίτια, ποιος βγήκε, τι πήρε, τι ήφερε, ποιος άξηνε, ποιος γέρασε, τι νταίνουν, τι ποδένουν, τι μαέρεμα νάχουνε οι γειτόνοι στο νταβά κουπωμένο, όπου πήγαινε η υπηρέτρια στο φούρνο, να είναι χέλια ή δροσίνες, φασούλια ή πρασόρυζο; Κι έτσι τους πέρναγε με τις ξένες έγνοιες η μέρα και ο καιρός αντάμα…..
(Απόσπασμα από το διήγημα “Καημοί και όνειρα του χθες” του Νίκου Καραβασίλη από την Συλλογή διηγημάτων Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΠΑΝΤΟΧΗ, ΑΘΗΝΑ 1994….Το εξώφυλλο φιλοτέχνησε η Αρτινιά ερασιτέχνις ζωγράφος κ. Σπυριδούλα Αλίβερτη- Γιαννοπούλου με το ψευδώνυμο “Αλίκη”.)
