Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Ο 76^ος (ΟΣΤ’) οθωμανικός σταθμός  στο Συρράκο  που σήμερα αποτελεί ιδιόκτητη κατοικία όπως φωτογραφήθηκε από  τον Γιάννη Σκουλά το 2014, στην διαδρομή του για τον εντοπισμό των μεθοριακών σταθμών του 1881. (Πηγή : Η ΟΡΟΘΕΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΗ ΤΟΥ ΑΡΑΧΘΟΥ, Α. Καρρά, Άρτα, 2021)

“Τούρκοι αστυνομικοί (ζαπτιέδες)με τον αξιωματικό τους. Το Συρράκο στενάζει κάτω από τον τουρκικό ζυγό και περιμένει την πολυπόθητη ημέρα της ελευθερίας που δεν θα αργήσει να έλθει….” (Φωτο από αρχείο δασκάλου Ιωάννη Βαρκαγιάννη όπως δημοσιεύτηκε μαζί με το σχόλιο, στο Λεύκωμα ΣΥΡΡΑΚΟ, Ι. Ε. Ζιώγας, Ιωάννινα, 2006)

Ο Δημήτριος Ν. Νίκας ήταν μουχτάρης (πρόεδρος) στο Συρράκο γύρω στα 1880. Μαζί με τον φίλο του Δ. Κρυστάλλη πρόσφεραν 1000 χρυσές λίρες στον αντιπρόσωπο της Αυστρίας, που ήταν ένα από τα μέλη της επιτροπής για την οριοθέτηση των συνόρων το 1881, έτσι ώστε να επιτύχουν την απελευθέρωση του Συρράκου από τον Οθωμανικό ζυγό…(Φωτο από αρχείο Γιάννη Νίκα)

“Η ευρωπαϊκή επιτροπή οροθέτησης αναχώρησε από την Κωνσταντινούπολη στις αρχές Ιουνίου, πριν ακόμη υπογραφεί η σύμβαση μεταξύ των δυο ενδιαφερόμενων μερών. Η διεύθυνση των τοπογραφικών ζητημάτων ανατέθηκε στον Άγγλο ταγματάρχη John Ardagh, ο οποίος σύνταξε και τους σχετικούς χάρτες. Ένα μεγάλο θέμα προέκυψε στα χωριά των ΒΔ Τζουμέρκων Καλαρρύτες και Συρράκο, τα οποία είχαν στενές οικονομικές σχέσεις μεταξύ τους, «τα δίδυμα χωριά» όπως τα ανέφερε ο Πουκεβίλ. Κατά τη διάρκεια της οριοθέτησης και πριν ακόμη υπογραφεί η συμφωνία, οι προεστοί του Συρράκου έστειλαν επιτροπή στην Κωσταντινούπολη να ζητήσει την προσάρτηση του στο ελληνικό έδαφος, χωρίς όμως αποτέλεσμα.

«Οι Συρρακιώτες, μόλις έμαθαν πως μόνο ένα μικρό μέρος της Ηπείρου θα γινόταν ελληνικό, προσπάθησαν με όλα τα μέσα να πετύχουν την απελευθέρωση και της δικής τους πατρίδας. Ο πατέρας του ποιητή Δημήτριος Κρυστάλλης, μεγαλέμπορος των Ιωαννίνων, πρότεινε η χάραξη των συνόρων να γίνει στον αυχένα Άγιοι Απόστολοι – Γέφυρα Παπαστάθη – Άραχθος ποταμός. Ανέλαβε δε ο ίδιος να φιλοξενήσει την Επιτροπή Χάραξης των Συνόρων στο Συρράκο και πέτυχε ο Ρώσος, ο Γάλλος και ο Άγγλος αντιπρόσωπος να δεχτούν την παραπάνω πρόταση, αλλά οι αντιπρόσωποι της Γερμανίας, Αυστρίας και Ιταλίας αρνήθηκαν. Για να εξασφαλίσει την πλειοψηφία της Επιτροπής, ο Δ. Κρυστάλλης πρόσφερε κρυφά, με το φίλο του Δημήτριο Νίκα, πολλές χρυσές λίρες στον αντιπρόσωπο της Αυστρίας. Αυτός όμως δεν τις δέχτηκε κι έτσι το Συρράκο έμεινε κάτω από τον τουρκικό ζυγό» (Β. Κρυστάλλης, 1952)”. (Η ΟΡΟΘΕΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΗ ΤΟΥ ΑΡΑΧΘΟΥ, Α. Καρρά, Άρτα, 2021)

Στη φωτογραφία ο Δημήτριος Κρουστάλλης, πατέρας του ποιητή Κώστα Κρυστάλλη. (Πηγή φωτογραφίας : ΣΥΡΡΑΚΟ, ΠΕΤΡΑ – ΜΝΗΜΗ – ΦΩΣ, Β’ τόμος. Συρράκο, 2004)

“……..Η σημερινή πόλις της Άρτης, ως εκ της πολυχρονίου υπό τους Τούρκους δουλείας, λαβούσα ρυθμόν πόλεως Τουρκικής, έχει τας οδούς στενάς, σκολιάς και λιθοστρώτους, τας δε οικίας, συμποσουμένας εις 1200 περίπου, παλαιάς, λιθοκτίστους και κατά το μάλλον και ήττον ευπρεπείς. Συγκοινωνεί δε μετά της απέναντι πεδιάδος, ένθα κείνται τα κυριώτερα κτήματα των κατοίκων, διά πολυτόξου παλαιάς γεφύρας, ‘ητις συζευγνύει τας δύο όχθας του Αράχθου ποταμού.

Οι κάτοικοι της Άρτης κατά την εσχάτως γενομένην απογραφήν, συμποσούνται εις 8,000, ων 6,400 εισίν Έλληνες, 800 Οθωμανοί και 800 Ισραηλίται. Δεσπόζει δε αυτής αρχαία Ακρόπολις και κλειστόν τι οχύρωμα μετά πυροβολείου νεοδμήτου. Εν τη Ακροπόλει ταύτη απεχούση περί τα 10 λεπ. της ώρας από της πόλεως, υπάρχει Στρατών χωρητικότητος 1000 ανδρών. Εν τη πόλει υπάρχουσι πέντε ιεροί ναοί, ων περικαλλέστεροι εισίν ο των Αγίων Θεοδώρων, ο της Παναγίας της Παρηγορητίσσης και ο Φανερωμένης, κείμενος επί του λόφου του δεσπόζοντος της Άρτης. Καθόλην δε την πόλιν υπάρχουσι Γυμνάσιον υπό της Ελλ. Κυβερνήσεως ιδρυθέν, Ελληνικόν Σχολείον, Αλληλοδιδακτικόν Παρθεναγωγείον, Εβραική Συναγωγή, 5 Τουρκ. Τεμένη, 10 Ξενώνες χωρητικότητος άπαντες 1200 ίππων, τινές Στρατώνες του πεζικού, και 70 φρέατα ποσίμου ύδατος, εξ ων οι κάτοικοι, ως και εκ του ποταμού, υδρεύονται.

Παρά τη γεφύραν της Άρτης υψούται αρχαία και μεγαλοπρεπής πλάτανος καταπληκτικού πάχους, την οποίαν η Α. Μ. ο βασιλεύς κατά την εις Άρταν μετάβασίν του ετίμησε, γράψας επί του κορμού της ιδία χειρί το όνομάτου. Κατά δε την εις Άρταν εκδιδομένην ομώνυμον Ελλ. εφημερίδα εξ των αξιωματικών του, συνελθόντων εν κύκλω και μη δυνηθέντων ίνα εγκολποθώσι το εξαίσιον πάχος της πλατάνου, προσετέθη και έβδομος, ο βασιλεύς.

Η Άρτα είναι έδρα Νομαρχίας (προσωρινώς βασιλ. Επιτρόπου) και όλων των διοικητικών, οικονομικών, στρατιωτικών και δικαστικών αρχών από του Ειρηνοδικείου μέχρι του Πρωτοδικείου, υπαγομένου εις το Εφετείον της Λαρίσης. Προς δε Εκκλησιαστική μητρόπολις του Αρχιεπισκόπου Άρτης. Αυτόθι εδρεύουσι και προξενικαί αρχαί όλων των Ευρωπαικών κρατών. Η πόλις συνδέεται δι’ αμαξιτής οδού μετά του παραλίου, ένθα υπάρχει αξιόλογον Τελωνείον και κατάστημα Διαμετακομίσεως. Η Άρτα κατέχει τοποθεσίαν πρόσφορον εις εμπορίαν, χώραν εύφορον και πλουσίαν, και λιμένα ευρύχωρον, κλειστόν και ασφαλή. Τα κυριώτερα ήδη του εξαγογίμου εμπορίου της εισίν καπνά, έλαιον, θαλάσσιον άλας, ιχθύς τεταριχευμένοι, στιράδια λεγόμενοι, και αυγοτάριχα.

Η υπό των Ελληνικών στρατευμάτων κατάληψις του διαμερίσματος της Άρτης παρίστα σκηνήν συγκινητικωτάτην εις τους κατοίκους, θεωμένους πραγματοποιούμενον όνειρον πολυχρονίων πόθων. Απέχει δε η Άρτα 14 ώρας των Ιωαννίνων, αφ’ ων, ως μη ώφειλε, την εχώρισεν η σκληρά της Ευρώπης διπλωματία…..”

Στη φωτογραφία Η πόλη της Άρτας το 1935. (Πηγή : ΣΥΛΛΟΓΗ /ΑΡΧΕΙΟ ΒΥΖΑΣ, ΜΙΧΑΗΛ, http://eliaserver.elia.org.gr/)

….και το εξώφυλλο του βιβλίου!