Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

1973 – Μαθήτριες της ΣΤ’ Τάξης του Β’ Γυμνασίου Θηλέων σε εκδρομούλα στο γήπεδο, συνήθη τόπο για εκδρομές των σχολείων εκείνη την εποχή.
Όρθιες από αριστερά προς τα δεξιά : Σοφία Τσώλα, Βένη Πολύζου, Νίκη Τράμπα, Λένα (?) Πολύζου, Λόλα Τερζοπούλου, Κατερίνα Τσιώλη και Φιλιώ Χήρα.
Κάτω Φρειδερίκη Τσώλα και ….. Σκουλίδα.

Η φωτογραφία του 1973 αποτυπώνει μια εντελώς διαφορετική —αλλά εξίσου χαρακτηριστική— εκπαιδευτική κουλτούρα. Οι μαθήτριες με την κλασική ποδιά, το λευκό γιακά και την ομοιομορφία που επέβαλλε τότε το σχολικό πλαίσιο συνθέτουν μια εικόνα βαθιάς τυποποίησης, αλλά ταυτόχρονα και μιας νεανικής ζωντάνιας που «σπάει» τον κανόνα.

Παρά την αυστηρότητα της ενδυμασίας, η στάση των κοριτσιών —παιχνιδιάρικη, εξωστρεφής, ενέργεια που σχεδόν ξεχειλίζει— δείχνει πώς η μαθητική καθημερινότητα υπερέβαινε συχνά τους περιορισμούς του επίσημου κώδικα. Υπάρχει μια έντονη αίσθηση συντροφικότητας και αυθόρμητου ενθουσιασμού· η φωτογραφία μοιάζει να συλλαμβάνει μια στιγμή καθαρής χαράς μέσα σε ένα πλαίσιο που κατά τα άλλα ήταν αυστηρό, ιεραρχικό και ρυθμισμένο.

Σε σύγκριση με το σήμερα, όπου η ποδιά έχει πια σχεδόν εντελώς εξαφανιστεί από τα ελληνικά σχολεία, η εικόνα λειτουργεί ως ισχυρό μνημονικό ίχνος μιας εποχής όπου η ομοιομορφία θεωρούνταν αναπόσπαστο στοιχείο της μαθητικής ταυτότητας. Παράλληλα, αποδεικνύει ότι η νεότητα, ακόμη και μέσα σε αυστηρές φόρμες, βρίσκει πάντα τρόπους να εκφραστεί, να χαμογελάσει και να αφήσει το στίγμα της.

(Φωτο από αρχείο Αικατερίνης Τσιώλα, που την ευχαριστώ πολύ).

1952 – Αναμνηστική φωτογραφία της 8ης Γυμνασίου Άρτης, στην πλατεία Σκουφά. Στη μέση ο Νίκος Χαλκιάς, καθηγητής Φ.Α. και κάτω μπροστά ο πιτσιρίκος είναι ο γιός του Γιώργος.

Τελειόφοιτοι : Κοσμάς Αλίβερτης (Χημικός), Σπύρος Γατζίας & Κων/νος Τσιλιγιάννης (Νομικοί στον Άρειο Πάγο, Ιστορικοί), Ιωάννης Παπανικολάου (Πτέραρχος), Απόστολος Σούρλας (Δάσκαλος), Ευριππίδης Τσιμπλής (Δάσκαλος), Τάκης Λάκκας (Τ.Υ.Δ.Κ.), Κρίτων Λυμούρης (Δ.Υ.) [και οι 5 έπαιζαν στον ΑΕΤΟ], Χρήστος Σακκάς (Δημοτικός Υπάλληλος), Κων/νος Σφήκας (Δ.Υ.), Γεώργιος Νάκας (Δημοτικός Υπάλληλος), Παναγιώτης Βάγιας (Γεωπόνος). Στην πρώτη σειρά, κάτω δεξιά ο Δημήτρης Β. Τσολιάς (Σινέ ΟΡΦΕΥΣ).

Η εικόνα αποπνέει πραγματικά μια ολόκληρη εποχή. Οι τελειόφοιτοι της 8ης Γυμνασίου Αρρένων Άρτης παρουσιάζονται με μια επισημότητα που σήμερα δύσκολα συναντά κανείς σε μαθητικές φωτογραφίες. Τα κουστούμια, οι γραβάτες, τα καλοσιδερωμένα σακάκια και —κυρίως— τα χαρακτηριστικά πηλήκια προσδίδουν μια αίσθηση πειθαρχίας, κύρους και συλλογικής ταυτότητας, στοιχεία θεμελιωμένα στην εκπαιδευτική κουλτούρα της εποχής.

Το ντύσιμο δεν αποτελεί απλώς αισθητική επιλογή: αντανακλά κοινωνικούς κανόνες, αντιλήψεις περί “σπουδαιότητας” της εκπαίδευσης και μια γενικότερη τάση τυπικότητας στη δημόσια εμφάνιση. Σε αντιδιαστολή με το σήμερα, όπου η άνεση και η ατομική έκφραση υπερισχύουν του τυπικού ενδύματος, η φωτογραφία αναδεικνύει έναν κόσμο όπου η εμφάνιση λειτουργούσε ως μέρος της μαθητικής ιδιότητας. Ένα ακόμη από τα στιγμιότυπα που αποτελούν πολύτιμα τεκμήρια κοινωνικής ιστορίας: δείχνει όχι μόνο τους ανθρώπους, αλλά και την εποχή, τη νοοτροπία και τις συλλογικές προσδοκίες που τους περιέβαλλαν.

[Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς]

Στιγμιότυπο από εκδρομή του Β’ Γυμνασίου Θηλέων Άρτας στις αρχές της δεκαετίας του 1970, στην Κορωνησία.

Μια παρέα μαθητριών, γεμάτη ζωντάνια και χαμόγελα, απολαμβάνει ξέγνοιαστες στιγμές σε μια εποχή αθωότητας και νεανικού ενθουσιασμού. Μια εικόνα που κρατά ζωντανές τις μνήμες μιας γενιάς και αναδεικνύει το πνεύμα συντροφικότητας και φιλίας που χαρακτήριζε τα σχολικά χρόνια εκείνης της εποχής.

Ιούνιος 1972. Αναμνηστική φωτογραφία της τάξης ΣΤ”2 του Β’ (?) Γυμνασίου Αρρένων Άρτης, στο τέλος της σχολικής χρονιάς. Καθηγητής ο Φιλόλογος Θάνος. Διακρίνονται οι : Δημ. Μπέλλος, Ευστ. Μπρέντας, Παύλ. Νίκαρης, Στεφ. Ντασκαγιάννης, Θεοφ. Ντζιόκας, Δημ. Ντούλας, Χρ. Πανοδήμος, Κων. Παναγιώτουυ, Λάμπρ. Πάνος, Σωτ. Παντιώρας, Κων. Παπαγιάννης, Ευστ. Παπακίτσος, Γεωργ. Παππάς, Δημοσθ. Παππάς, Κων. Παππάς, Παύλ. Πλαστήρας, Ιωαν. Σακκάς, Κων. Σιλιώνης, Μιχ. Σιώζος, Δημ. Σούσος, Ευάγγ. Σκαλτσογιάννης, Χρ. Σπύρος, Χρ. Σταθάτος, Δημ. Στύλιος, Κων. Τσάπαλης, Βασιλ. Τάτσης, Βασιλ. Τζακώστας, Νικ. Τζαμάκος, Χρ. Τσακούμης, Δημ. Τσικρίκας, Δημ. Τσουβέλας, Δημ. Φακίτσας, Άγγ. Φελέκης, Λάμπ. Φωτιάδης, Λάμπ. Χαβέλας, Χρ. Χρήστου, Χρ. Χρηστίδης, Παν. Χριστόπουλος, Αθαν. Χρόνης, Αποστ. Γεωργαντόπουλος. (Φωτο από αρχείο Κων. Παπαγεωργάκη. Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)