1954 στα Γιάννενα. Παίκτες: Γ. Ιωάννου (Ε.Τ.Ε.), Κρίτων Λυμούρης (Δ.Υ.), Κων/νος Κεφάλας (Ναύτης), Νίκος Τζαχρήστας, Βασίλης Φίλος (Ο.Τ.Ε.), Σπύρος Σταυρόπουλος (Εργολήπτης Δ.Ε.), Χριστόδουλος Κεφάλας, Στέφανος Μπόμπολης (Πιλότος Ολυμπιακής), Κων/νος Κεφάλας (Μουστάκας), Θωμάς Κώνστας (Διευθυντής Α.Τ.Ε.), Ξενοφών Λυγούρας, Κων/νος Μπλάτσας.(Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
Μέχρι στιγμής έχουμε εντοπίσει τα παρακάτω έργα του Κ. Μαλάμου με θέματα από την Άρτα και την ιστορία της.
“Η γέφυρα της Άρτας”, 1971 – Κώστας Μαλάμος (1913 – 2007). Λάδι σε μουσαμά.
Μαλάμος Κώστας – “Το Μοναστήρι της Παναγιάς Βλαχέρνας”, 1971-72
“Φευγιό απ’ το Κομμένο Άρτας” – Κώστας Μαλάμος (1913-2007)
“Πρόσφυγες” το 1941 – Κώστας Μαλάμος (1913-2007)
Μετά την Εκτέλεση, 1946 – Κώστας Μαλάμος (1913-2007)
Ξεκλήρισμα, 1946 – Κώστας Μαλάμος (1913-2007)
Κάστρο Ρωγών, Νεα Κερασούντα Πρεβεζης, 1971 – Κώστας Μαλάμος (1913-2007)
Χάρτης της Ηπείρου 1971-72, – Κώστας Μαλάμος (1913-2007)
Μπορείτε να δείτε περισσότερα έργα του ζωγράφου στο λινκ
Αν και ο ζωγράφος Κώστας Μαλάμος δεν ήταν αρτηνός, η πόλη της Άρτας τον τίμησε διοργανώνοντας μια έκθεση με τα έργα του, κυρίως όσα είχαν σχέση με την ιστορία του τόπου.
“Στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1958 ο Ηπειρώτης ζωγράφος Κώστας Μαλάμος θα εκθέσει στην πόλη μας μια σειρά εκλεκτών του πινάκων. Με την έκθεσή του αυτή ο Καλλιτέχνης εκπληρώνει ένα σκοπό, πού από καιρό είχε υπόψιν του. Πρόκειται για μια σειρά πινάκων, που τα θέματά τους είναι εμπνευσμένα από το Δράμα του Κομμένου. Μία από τις συνθέσεις αυτές είχε εκτεθεί στη Σουηδία το 1946 και η κριτική εκφράσθηκε με τα πλέον καλά λόγια. Τα έργα του τα σχετικά με θέμα το Δράμα του Κομμένου έχουν εκτεθεί σέ Πανελλήνιες και σε μια ατομική του έκθεση. Μαζί με τον Κώστα Μαλάμο θα εκθέσει πίνακες και η γυναίκα του. Μία σειρά από ευχάριστα θέματα, λουλούδια, τοπία κλπ. Την Έκθεση του Κώστα Μαλάμου οργανώνει ό Σύλλογος «Σκουφάς»”. (Πηγή : Περιοδικό ΣΚΟΥΦΑΣ, Τόμος Β’,τχ. 11, 1958)
Στη φωτογραφία το Εξώφυλλο από τον τετρασέλιδο τιμοκατάλογο έργων για την Έκθεση ζωγραφικής Κώστα & Ιωάννας Μαλάμου, Σεπτέμβριος 1958, Μ/Φ Σύλλογος ΣΚΟΥΦΑΣ. (Φωτο από προσωπική συλλογή)
Σχέδιο αγνώστου με θέμα το Γεφύρι της Άρτας. Η ενδυμασία των ανδρών θυμίζει μάλλον δεκαετία του ’20 (Φωτο από αρχείο Κ. Μπανιά)
Συνεχίζουμε με το Μητρώο Αρρένων του Δήμου Άρτης με τα έτη γέννησης 1866, 1867, 1868, 1869 και 1870. (Για τα προηγούμενα έτη μπορείτε να αναζητήσετε τους πίνακες σε προηγούμενες αναρτήσεις).
Έτος Γέννησης 1866
Έτος Γέννησης 1867
Έτος Γέννησης 1868
Έτος Γέννησης 1869
Έτος Γέννησης 1870
(Πηγή : Βιβλιοθήκη Άγγελου Παπακώστα, https://anemi.lib.uoc.gr/)
Άρτα στην πλατεία Σκουφά, Σεπτέμβρης του 1944 – Αντάρτες και αντάρτισσες του 3/40 Συντάγματος του ΕΛΑΣ : Αριστερά Αγαθή Τσώλη, άγνωστος, Ελένη (Νίτσα) Παπαρούνη, άγνωστος, ο ιερέας Νίκος Μάργαρης (εκτελέστηκε τον Φεβρουάριο του 1946 στους Χρηστούς), άγνωστη, Ιωάννης Μπελής και η μικρή Βάσω Ν. Μάργαρη. (Φωτο από αρχείο Κ. Μπανιά)
“…..Οι γυναίκες δεν υστέρησαν καθόλου στην προσφορά τους στον ένοπλο αγώνα. Πολλές αντάρτισσες έχουμε να μνημονεύσουμε απ’ την περιοχή των Τζουμέρκων, όπως η Αλεξάνδρα Ζαχαρή, η Γιαννούλα Αράπη, η Δέσποινα Ντέτσικα κ.α. που πήραν μέρος σε μάχες. Στο τέλος Ιούλη, ζήτησε η VIII Μεραρχία του ΕΛΑΣ απ’ την ΕΠΟΝ Άρτας, γυναικείο στέλεχος να οργανώσει μια ομάδα γυναικών. Η ΕΠΟΝ Άρτας έστειλε το ιδρυτικό της μέλος, την Αλίκη Ζαχαρή, η οποία έκανε περιοδεία στα Ραδοβύζια και στρατολογούσε, σε εθελοντική βάση, κορίτσια. Πήγαν 3, που εκπαιδεύτηκαν στον ουλαμό βαθμοφόρων. Τελικά, με ομιλίες και υπόδειξη των οργανώσεων κατατάχτηκαν 10 αντάρτισσες, που συγκρότησαν την πρώτη ανταρτοομάδα της ΕΠΟΝ γυναικών VIII Μεραρχίας, στο λόχο στρατηγείου. Οι αντάρτισσες εκπαιδεύονταν, έπειρναν μέρος στην πολιτιστική κίνηση και είχαν δική τους εφημερίδα τοίχου”. (Πηγή : ΑΠΟ ΤΗ ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ, Έκδοση της ΚΝΕ, 1983)
Στη φωτογραφία “Αντάρτισσες 1941-49 – Αριστερά η Βασιλική Κ. Μπανιά, υπολοχαγός του Δημοκρατικού Στρατού, Διοικητής Λόχου, έπεσε στον εμφύλιο στο ύψωμα Γύφτος του Γράμμου στις 10 Απριλίου 1949 και δεξιά η Μαρία Βότση που έπεσε στο ίδιο μέρος στις 6 Μαίου 1949”. (Φωτο από αρχείο Κ. Μπανιά)
Οι περισσότεροι γνωρίζουμε την Ευτυχία Πρίντζου από την αποκαλούμενη «υπόθεση Πρίντζου» μια δίκη που έμελλε να αποτελέσει ένα από τα πιο γνωστά δικαστικά γεγονότα του εμφυλίου και συγκλόνισε την τοπική κοινωνία των Ιωαννίνων. Η δίκη οδήγησε στο εκτελεστικό απόσπασμα 16 Γιαννιώτες, ανάμεσα στους οποίους ήταν και η Ευτυχία Πρίντζου.
Λίγοι βέβαια γνωρίζουν ότι η Ευτυχία καταγόταν από τα Τζουμέρκα καθώς ο πατέρας της, ο αρχίατρος Γιάννης Πρίντζος, ήταν από το Τετράκωμο. Τα χρόνια που στην Ελλάδα κυριαρχούσε η μορφή του Βενιζέλου, ο Πρίντζος πολιτεύτηκε στην Άρτα με τον συνδυασμό των Φιλελευθέρων. «Γιατρό των φτωχών» τον αποκαλούσαν τον μπάρμπα – Γιάννη, καθώς ήταν πάντα στο πλευρό των ανθρώπων που ζητούσαν τη βοήθειά του.
Η Ευτυχία Πρίντζου, φιλόλογος της Ζωσιμαίας Σχολής, δούλεψε σκληρά για την Αντίσταση, Στην διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου υπηρέτησε ως εθελόντρια νοσοκόμα κοντά στον πατέρα της, που τότε ήταν διευθυντής του στρατιωτικού νοσοκομείου Ιωαννίνων. Στην κατοχή οργανώθηκε στο ΕΑΜ και στη συνέχεια στο ΚΚΕ και εργάστηκε δραστήρια για τους σκοπούς της αντίστασης και της απελευθέρωσης.
Στη Άρτα, συναντάμε την Ευτυχία μέσα από την διήγηση του Αλέκου Κουτσούκαλη στις 15 Νοέμβρη 1941 :
“ΜΙΑ ΙΔΙΟΡΡΥΘΜΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ
Στις 15 του Νοέμβρη 1941 ο ουρανός της Άρτας είναι γεμάτος από μαύρα και γκρίζα σύννεφα. Το ποτάμι είναι κατεβασμένο και η βροχή δεν σταματάει. Στη στροφή συνάντησα τον πάντα γελαστό και κεφάτο αστυνομικό Μιχάλη Σκαφίδα. Με χαιρέτησε εγκάρδια και μου πρότεινε να με κεράσει καφέ. Πήγαμε σ’ ένα μικρό καφενεδάκι και μου όρισε συνάντηση σ’ ένα σπίτι φίλουτου στην προσφυγική συνοικία στις 8 η ώρα το βράδυ. Η συνάντηση, μούπε, είναι πολύ μυστική και σημαντική για σας, για την οργάνωση, για τον αγώνα……….'” Διαβάστε τη συνέχεια:
Στη φωτογραφία η Ευτυχία Πρίντζου όρθια και στη μέση η Μαργαρίτα Μολυβάδα. Η Μαργαρίτα ήταν δραστήρια και ενεργητική εθελόντρια αδελφή, διπλωματούχος του Ε.Ε.Σ., υπάλληλος της Εθνικής Τράπεζας στα Γιάννενα και μέλος του ΕΑΜ Νέων. Όταν προδόθηκε από γκεσταπίτες για τη δράση της, έφυγε και χρησιμοποιήθηκε σαν στέλεχος της ΕΠΟΝ στην περιοχή της Άρτας. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Αρτινού συντρόφου της Μήτσου Μπάφα που ήταν ο τελευταίος που την είδε ζωντανή, η Μαργαρίτα «……. ήταν ένα συμπαθητικό κορίτσι. Μου είχε πεί ότι είχε έρθει στην Άρτα με εντολή της ΕΠΟΝ, στη Χώσεψη ( σημερινή Κυψέλη) για να οργανώσει στα ελεύθερα χωριά παιδικούς σταθμούς. Μαζί της ήταν και μια άλλη Επονίτισσα η Ιουλία Ρούκη. Ήταν καλοκαίρι, προς το τέλος του στα 1944. Η Μαργαρίτα πιάστηκε από τους Γερμανούς στο πόστο ντι μπλόκο της Άρτας». Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Πάνου Παπαθανάση: « Η Μολυβάδα βασανίστηκε άγρια, αλλά άντεξε τα μαρτύρια, κατόρθωσε να δραπετεύσει με σεντόνια από το σπίτι όπου την είχανε απομονωμένη…..Την ξαναπιάσανε, ξαναρχίσανε τα μαρτύρια και μισοπεθαμένη τη παρατήσανε κάπου στο κάμπο της ΄Άρτας. Το κορμί της σκουλήκιασε κυριολεκτικά. Πέθανε άγνωστο που…..».
Η Μαργαρίτα ήταν η ηρωίδα στο διήγημα« Μαργαρίτα Περδικάρη» από το βιβλίο του Δημήτρη Χατζή «Το τέλος της μικρής μας πόλης» και όπως αποκάλυψε ο ίδιος ο Δημήτρης Χατζής σε συνέντευξή του στη δημοσιογράφο Ρένα Θεολογίδου ζωγραφίζοντας το πορτραίτο της νεαρής αγωνίστριας με το τραγικό τέλος, η Μαργαρίτα ήταν εξαδέλφη του. Το διήγημά αυτό του Χατζή αποτέλεσε τη «μαγιά» για να γράψει το θρυλικό και πολύπαθο θεατρικό του έργο ο Γεράσιμος ( Μεμάς) Σταύρου με τίτλο « Καληνύχτα Μαργαρίτα».
(Πηγές : 1. Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΡΤΑΣ, Α. Κουτσούκαλης, Αθήνα, 1983 2. ΑΠΟ ΤΗ ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ, Έκδοση της ΚΝΕ, 1983 3. Η ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΙΝΤΖΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΜΕΝΟΙ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ, Γιάννινα, 1988 4. https://drepani.gr/)
“Αρχές Σεπτέμβρη του 1964 και στην περιοχή μας, μια εργατοσυνοικία της Άρτας, τη Φανερωμένη, πάνω από τις Σκάλες του Παπαδημητρίου και τη μεγάλη αλάνα που αργότερα έγινε η πλατεία Ζέρβα, τα πρωτάκια ετοιμάζονταν για την πρώτη τους μέρα στο δημοτικό σχολείο. Δεν είχαν την τύχη, εκείνα τα χρόνια της μεγάλης φτώχειας, να ζήσουν την εμπειρία ενός παιδικού σταθμού ή του νηπιαγωγείου και να ανασάνουν οι μανάδες τους, που είχαν από τέσσερα και πέντε πολλές φορές η καθεμιά, αφού είναι γνωστό ότι η φτώχεια και πολλά παιδιά πάνε μαζί και πως τα παιδιά είναι του Θεού….
Όμως κάθε γειτονιά δεν είχε το δικό της σχολείο όπως τα νεότερα χρόνια και παρά το ότι είχε έρθει ο καιρός να ξεκινήσουμε, δεν φαινόνταν πουθενά καπνός στον ορίζοντα για το κτίριο. Έτσι την τελευταία ώρα αποφασίστηκε να λειτουργήσει εκείνη τη χρονιά μέσα στο χώρο του στρατοπέδου, σε ένα μεγάλο εγκαταλειμμένο στρατιωτικό τολ – αποθήκη με μαύρους τσίγκους δίπλα στο μαντρί της κυρά Χρύσως που είχε τον τράγο – επιβήτορα.
Εκεί λοιπόν, μέσα στα πεύκα του δάσους και σε μια μακρόστενη, ενιαία και χωρίς εσωτερικούς τοίχους αίθουσα – παράγκα, με σπασμένα σανίδια για δάπεδο και με μόνιμη συντροφιά τους τεράστιους αρουραίους που εμφανίζονταν ξαφνικά την ώρα του μαθήματος, με έξι τάξεις η μια δίπλα στην άλλη, από πενήντα τουλάχιστον παιδιά η κάθε μία, χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και τρεχούμενο νερό, προσπαθούσαν οι καημένοι οι δάσκαλοί μας να μας μάθουν γράμματα. Όπως εμείς, έτσι κι αυτοί, ξεπάγιαζαν και δίψαγαν για λίγο νερό, αφού κόλλαγε η γλώσσα τους και ο λαιμός τους από τις έντονες φωνές. Αν ήταν ποτέ δυνατόν να μας βάλουν σε σειρά και πολύ περισσότερο να μπορέσουν να μας μορφώσουν τόσα παιδιά διαφορετικών τάξεων, ατίθασα σαν αγρίμια.
Κινούσαμε κάθε πρωί, ολόκληρος στρατός από κουτσούβελα με άδεια σχεδόν χέρια, κρατώντας μόνο μια μικρή μαύρη πλάκα και μια άσπρη κιμωλία, αφού δεν είχε κανένα μας σχολική τσάντα. Μπροστά πήγαινε ο μεγαλύτερος, ο Παύλος του θείου μου του Αριστείδη, δίπλα ο αδελφός μου ο Γιώργος μαζί με την ξαδέλφη μας τη Νίνα, που ήταν λόγο μικρότερα. Ακολουθούσε η ξαδέλφη μας η Ρόδα με την Κική της κυρά Άννας, πιο πίσω εγώ με την ξαδέλφη μου τη Λόλα που ήμασταν στην ίδια τάξη, παραπίσω ο ξάδελφός μας ο Γιώργος του θείου Λεωνίδα με τον αδελφό του τον Τάκη. Στο δρόμο μαζεύονταν και τα άλλα γειτονόπουλα, όπως η Τούλα και ο Τάκης της κυρά Νίτσας, ο Γιάννης και ο Δημητράκης της κυρά Αγλαΐας, ο Γιώργος της κυρά Άννας και παραπέρα έμπαιναν στο ασκέρι και τα παιδιά από τα Πραμαντιώτικα και τα Μελισσουργιώτικα. Κανονικός στρατός δηλαδή…….” (Πηγή : ΤΟ ΞΥΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ, Ελευθέριος Α. Τσιρώνης, Πάτρα, 2018)
Στη φωτογραφία “Μαθητές του 6ου Δημοτικού Σχολείου στην Άρτα το 1970. Αριστερά Κουτσοσπύρος, Πασχάλης Κατσιώτης, Σπύρος Νεραιδιώτης, Γεώργιος Παντός και Παναγιώτης Γκούβας. (Φωτο από αρχείο Σ. Νεραιδιώτη, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
“Φλεβάρης του 1960. Οι νικητές επί του Παγκορινθιακού εκτός έδρας στους ώμους των φανατικών φίλων του θρυλικού ΠΑΝΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ. Ο Κων/νος Τζαχρήστας και οι φίλοι του Βασίλης Δούβας, Ευάγγελος Γκόγκος, Ανδρέας Μήτσης, Μπασδέκης, Δημήτρης Συγγούνας, Θεόδωρος Μποτσώλης (Προπονητής και καθηγητής Φ.Α.), Ευάγγελος Γ. Καραβασίλης. Τρίτος στα αριστερά είναι η αφεντιάμου. Φαίνεται το αριστερό μου μάτι. Γυμνασιόπαις…..” (Φωτο και σχόλιο Κ. Μπανιάς)
