Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

3 Ιουνίου 1956 – Μάτι Αττικής.

Εκδρομή του Φυσιολατρικού Συλλόγου ο «ΠΑΝ» επί τη συμπληρώσει 2000 εκδρομών. Ιωάννης Τσαμάκος, Τάκης Καλατζόπουλος, Ξενούλα Μελίστα, η οικογένεια Νίκου Λουκοπούλου, ο μεγάλος μας ποιητής, ιδρυτής της Λαϊκής Σκηνής (Θέατρο Βουνού) Γιώργος Κοτζιούλας, η σύζυγός του Ευμορφία Πάλλα και ο γιός τους Κώστας.

(Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)

“……..Αλλά ό Τσαμάκος δέν ήταν μόνο ένας άπόκοσμος, μονήρης όρειβάτης. Σπουδαίος κοινωνικός παράγοντας, χάρις στις γνωριμίες του τίς πολλές, πασίγνωστος στήν Αθηναϊκή κοινωνία, διατηρούσε άρχικά τό Ξενοδοχείο «Μέγα Εθνικόν» Πανεπιστημίου 73 κι έπειτα τό γνωστό ξενοδοχείο «Έρέχθειο», Σωκράτους — Αγίου Κωνσταντίνου, άλλά κυρίως άπό τό επιβλητικό καί άληθινά όλύμπιο παράστημα. Ή Άθηνά Ταρσούλη μού είπε κάποτε, πού τόν είδε σέ μιά όμιλία μου στήν Αρχαιολογική Εταιρεία : — Δέν μου τόν φέρνεις σπίτι μου νά τόν ζωγραφίσω; ‘’Ήταν εξυπηρετικότατος στις άνάγκες των συμπατριωτών του Ήπειρωτών. Μου ερχόταν τακτικά στό γραφείο κάτι νά πάρει, κάτι νά δώσει. Τελευταία ένδιαφερόταν ζωηρά, έλευνόμενος άπό τή γνωστή φιλομουσία των Ήπειρωτών, νά πλουτίσει τή βιβλιοθήκη τής ιδιαιτέρας του πατρίδας κι έτρεχε άκούραστα σέ καθέναν, πού μπορούσε ν’ άποσπάσει μερικά άντίτυπα. Άλλά τό βάρος των γηρατειών πέφτει άργά και σταθερά καί λυγίζει καί τά πιό άτσάλινα γόνατα, μένει όμως ή επιθυμία σάν πουλί, πού σπαρταράει νά πετάξει μά πού — άλλοίμονο! — διαπιστώνει πώς τά φτερά του είναι τσακισμένα. Στά 1965 ό Γιάννης Τσαμάκος είχε κλείσει τά ενενήντα ένα χρόνια. Δέν είχε χάσει τίποτε άπό τή γνωστή εύθυτένειά του. “Ομως καί ή άκοή του καί τά μάτια του — κυρίως τά μάτια του, άπό καταρράκτη — δέν τόν βοηθούσαν ούτε γιά τις μονήρεις εξορμήσεις, ούτε γιά συμμετοχή σέ όρειβατικές συντροφιές —νισάφι πιά! Ωστόσο δεν έχανε ευκαιρία να συμμετέχει στις λεγάμενες από τούς όρειβάτες «τουριστικές» εκδρομές, οπού ή όλη μετακίνηση γίνεται με πούλμαν, άπό την άφετηρία ώς τό τέρμα της διαδρομής. ’Έτσι συναντηθήκαμε τελευταία στο καταφύγιο του Καλλιδρόμου με την ευκαιρία μιας ορειβατικής γιορτής, πού έγινε έκεί γύρω στη λίμνη του όνειρεμένου αυτού βουνού και όπου ή γιορτή ήταν σάν τζιώτικο ραβαΐσι με συμμετοχή όρειβατών, κυριών και δεσποινίδων του «καλού κόσμου» καί ποικίλων ανθρώπων, κάθε προελεύσεως, πού ό ερχομός τους ήταν μπορετός, άφού τά πούλμαν άνέβαιναν άπό τό Έλευθεροχώρι, ώς τό καταφύγιο. Κατά τό άπόβραδο πολλοί άπό τούς εκδρομείς, κυρίως όρειβάτες, προτίμησαν την κάθοδο με τά πόδια ώς τό Έλευθεροχώρι. Ό γέρο – Τσαμάκος θυμήθηκε τον παλιό του έαυτό κι άνάμεσα σε τόσους συναδέλφους δεν τον άφήκε τό φιλότιμο να έπιβιβασθεί στο πούλμαν. Είχε άλλωστε πλήρη όρειβατική έξάρτυση. Μου έλαχε ό κλήρος να τον συνοδέψω καί ν’ άρχίσωμε μαζί την κάθοδο. Οί βηματισμοί του ήταν άκόμα σταθεροί. ‘’Ήταν όμως προφανής ή άτολμία του έξ αιτίας τής άδύναμης όράσεως, καί έτσι ό ρυθμός του βαδίσματος άνακόπτονταν κάθε τόσο άπότομα, ώστε νά κουράζει καί τον ίδιο καί μένα πού τον ύποβάσταζα. Ή συνοδεία με τό παρουσιαστικό του προκαλούσε στούς συναδέλφους ορειβάτες τον θαυμασμό καί τά ενθουσιαστικά επιφωνήματα. ‘Όμως για τούς άλλους ήταν ένα θέαμα άσυνήθιστο καί προκαλουσε την περιέργεια για την τόλμη ενός γέροντα, πού άποδύεται στην περιπέτεια μιας πεζοπορίας. Φυσικά όπως πηγαίναμε ξεμείναμε άρκετά πίσω καί άφήσαμε νά μας περάσουν όλοι. Ή διάθεσή του ήταν ευχάριστη καί τό γάργαρο γέλοιο του, κάθε τόσο κατρακύλαε σάν τά νερά του Άράχθου, του ποταμού τής πατρίδας του. ‘Όσο προχωρούσε ή ώρα κι έπεφτε τό μισοσκόταδο τά πράγματα γινόταν δυσκολώτερα. ‘’Ήταν φανερή ή πτώση των δυνάμεών του …… Ό άκούραστος αυτός άπό τά παιδικά του χρόνια πεζοπόρος έκλινε προς τή δύση του. Καί είχε κάτι δραματικό ή περίπτωση σε μιά διαδρομή τόσο μικρή, γιά όσους τήν ξέρουν. Στάθηκε όμως όρθιος μέχρι τέλους ό γέρο – Τσαμάκος, νικητής στον τελευταίο γύρο, με τό βάρος των ενενήντα τόσων έτών. ’Αμφιβάλλω άν ύπάρχει προηγούμενο ή άν θά ύπάρξει καί στο μέλλον περίπτωση τέτοιας καταβολής καί εύλογίας φυσικών δυνάμεων. Τήν άλλη μέρα, λυγιστός καί θαλερός στο γραφείο μου ό γέρο – Τσαμάκος, με τή δημοσιευμένη φωτογραφία του καί τήν ιδιόχειρη άφιέρωση στον «συνορειβάτη». Σε λίγα χρόνια, έφθασε νομίζω τά ένενήντα πέντε, πέθανε γιά να δώσει τό όνομά του σέ μιά άπό τίς κορυφές των Τζουμέρκων, τήν κορυ ­φή «Γιάννης Τσαμάκος» πού θα θυμίζει το πέρασμά του από τη ζωή και τις θριαμβευτικέςαναβάσιες του στά έλληνικά βουνά, μια  κορφή κοντά στίς άλλες δίδυμες, τη Στρογγούλα και την Κωστηλάτα….” (Πηγή : Άρθρο του Α. Μαμμόπουλου, ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, τχ. 48-49, 1980)

Στη φωτογραφία “Αθήνα 1938 – Παναθλητική παρέλαση. Πρώτη σειρά : Τσαμάκος, Ελληνικός Ορειβατικός Σύλλογος Αθηνών. Διακίδης ΕΟΣ Πατρών, Δεστούνης ΕΟΣ Καβάλας” (Πηγή : Συλλογή Α.Γ. Κ.)

“Δεν ξέρω αν «ή των όνομάτων έπίσκεψις» θά δώση τό κλειδί για νά έρμηνευθή αύτή ή πάλλευκη υψηλή φυσιογνωμία, πού κυκλοφορούσε άνάμεσά μας τα τελευταία χρόνια, πασίγνωστη στόν κόσμο των εκδρομέων καί όρειβατών, ό Ήπειρώτης Γιάννης Τσαμάκος. ‘Όμως ή προγονική καταβολή παίζει άναμφισβήτητα ρόλο στή διάπλαση καί τήν κατασκευή μας, τήν ψυχοσωματική. ‘Όπως κι άν έχει τό πράγμα, ή λυγερή άντρική Σαρακατσάνικη κορμοστασιά του έμοιαζε μέ τά ύψηλότερα βελονοειδή των έλληνικών βουνών, πεύκα κι έλατα, πού ή λεκτική πελασγική τους ρίζα, (τσάμ-, τσαμουριά) ίσως είχε δώσει και τό κυριώνυμο των μακρινών προγόνων του, πού είχαν σκηνώσει στα Σχορέτσαινα, τό ορεινό χωριό τών Τζουμέρκων.

Αρκετές φορές είχαμε περπατήσει μαζί στο διάστημα της τριαντάχρονης γνωριμίας μας. Μαζί από τήν Γκιόζα, τήν κορφή του Καλλιδρόμου, είχαμε άγναντέψει της Εύβοιας τά βουνά, Δίρφη και Καντήλι καί τά ρουμελιώτικα Γκιώνα, Παρνασσό καί Οίτη, σά σέ χορό πιασμένα ολόγυρά μας χέρι – χέρι. Μά ό Τσαμάκος ήταν «μονήρης» όρειβάτης. Προτιμούσε νά φορτώνεται τό σάκκο του καί ν’ ανεβαίνει μόνος – κατάμονος τά ελληνικά βουνά. ‘Έτσι συχνά οί όρειβατικές συντροφιές τον συναντούσαν σά στοιχειό, σάν ίσκιωμα μπροστά τους, έτσι ψηλόν, όρειχάλκινον άπό τό κάμα του έλληνικού ήλιου, μέ κοντά παντελόνια, μέ κανιά πελαργού καί μέ τό φωτοστέφανο τών άσπρων μαλλιών στήν κεφαλή του. Ήταν άπό τά γερότερα πόδια της έλληνικής όρειβασίας, άληθινός κέλης τών έλληνικών βουνών, μά όχι μόνο αύτών, αφού είχε άνέβει καί τον “Όλυμπο τής Προύσας. Αυτή ή κατά μόνας όρειβασία, άπό τήν οποία πάσχουν καί σήμερα μερικοί — άποκοτιά — πού μπορεί νά στοιχίσει τή ζωή τους, σ’ ένα άπλό διάστρεμμα του ποδιού ή μιά άναπάντεχη κακοκαιρία — δείχνει τήν αύτοπεποίθηση στις προσωπικές ικανότητες καί τον έσωστρεφή τους χαρακτήρα.

“Ενα τέτοιο συναπάντημα μέ τον Τσαμάκο μου διηγότανε ό φίλος, Λέων Μελάς. Νέος τότε ό φίλος μου Λέων Μελάς (1930—1938) γνωρίστηκε σέ μιά έσπερίδα στο σπίτι του Καλβοκορέση μέ μιά ομογενή, πού μεγάλωσε στήν Τεργέστη. Ή νεαρή Τεργεστίνα, κοντά σ’ άλλα ενδιαφέροντα, έδειχνε πρόθυμη, μαγεμένη άπό τήν ελληνική φύση καί τήν έλληνική μυθολογία, ν’ ανέβει καί σέ ελληνικά βουνά, άφού, όπως έλεγε, είχε άρκετή πείρα άπό τά…… βουνά τής Τεργέστης, τούς λόφους δηλ. τής Άδριατικής πόλεως. “Έτσι μιά μέρα ό φίλος μου τήν άνέβασε ώς τό ’Αστέρι του ‘Υμηττού. Τό πολυύμνητο βουνό, πού έχει φλογίσει τή φαντασία τών ποιητών, μενεξεδένιο κλπ. γιά κείνους πού τό έχουν άνεβεί, είναι άπό τά πιο σκληρά βουνά τής Ελλάδας, χάρις στις μικρές καί μεγάλες κροκάλες, πού είναι φυτεμένες στή ράχη του. Τό άνέβασμα καί τό κατέβασμα είναι άρκετά κοπιαστικό καί θέλει οπωσδήποτε άρβύλα. “Έτσι μέ τήν πορεία άπό τήν Καισαριανή ώς τό ’Αστέρι τά λεπτά γοβάκια τής Τεργεστίνας όρειβατίνας ήταν πιά έτοιμόρροπα. ’Εκεί πού είχε καθήσει τό ζευγάρι, στούς νεανικούς ρεμβασμούς καί στον άπολογισμό τής πορείας, πού ήταν όδυνηρότερη άπό τήν πείρα τών Τεργεσταίων λόφων, ξάφνου κι εμφανίζεται ή όλύμπια μορφή του Τσαμάκου. Καλοσυνάτος, όπως ήταν, ο Τσαμάκος, όμιλητικός, διαχυτικός, δέν άργησε να εξοικειωθεί μέ τό ζευγάρι καί μέ τήν άκατανίκητη πειθώ του, λέγοντάς τους ότι άφου είχαν άνέβει ώς τό ‘Αστέρι, είχαν άνέβει πια στόν Υμηττό, καί μ’ ένα άπλό τραβερσάρισμα θά πιάναν τήν ψηλότερη κορφή, τον Εύζωνα, κι άπό κεί κορυφογραμμή κορυφογραμμή — άστεΐο πράγμα! — θά κατέβαιναν στό Ελληνικό, για νά πάρουν τό λεωφορείο, τούς έπεισε νά τον άκολουθήσουν. Άπό κεί καί πέρα, μπροστά ό Τσαμάκος μέ τούς γιγάντιους δρασκελισμούς καί πίσω τό ζευγάρι, συνέχισαν τό μαρτύριο τής πορείας κι άφού έκαναν ύποχρεωτικές στάσεις, πότε νά ξανασάνουν καί πότε νά δέσουν μέ σκοινιά τά διαλυμένα γοβάκια τής άμοιρης ορειβατίνας, έφτασαν σέ κακό χάλι, σέ πλήρη διάλυση, άπογευματινές ώρες, στό Ελληνικό. Είναι περιττό νά προσθέσομε ότι άπό κείνη τή μέρα ή όμογενής θαυμάστρια τής Ελληνικής φύσεως, πηγαίνοντας στήν Τεργέστη, δέν έστειλε μήτε γράμμα στό φίλο μου Λέοντα Μελά καί πολύ περισσότερο στόν γιγάντιο Πάνα των βουνών τής Ελλάδας, Γιάννη Τσαμάκο……”(συνεχίζεται) (Πηγή : Άρθρο του Α. Μαμμόπουλου, ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, τχ. 48-49, 1980)

Στη φωτογραφία προσωπογραφεία του Κουλιανού με τίτλο «Ο Γέρο – Τσαμάκος. Από τις κορφές του ΕΟΣ Αχαρνών, αριθμ. 28/1981)” (Από Συλλογή Α.Γ.Κ.)