Μνήμες από την Άρτα του Μεσοπολέμου!

Δημοσιεύθηκε την 28 Ιανουαρίου 2026 από Anastasia Karra

Ομαδική φωτογραφία από την Άρτα, περίπου στις αρχές του 1920. Στην εικόνα αποτυπώνονται πρόσωπα και ενδυμασίες της εποχής, πολύτιμα στοιχεία της κοινωνικής ζωής της πόλης κατά τον Μεσοπόλεμο. Οι άνδρες φορούν κυρίως ευρωπαϊκού τύπου κοστούμια, γιλέκα και γραβάτες, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις διακρίνονται φέσια, χαρακτηριστικό της μεταβατικής περιόδου από την παράδοση στη νεότερη αστική ενδυμασία. Οι γυναίκες εμφανίζονται με μακριά φορέματα, σκούρα υφάσματα και διακριτικά κοσμήματα, στοιχεία σεμνότητας αλλά και κοινωνικής θέσης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρουσία μουσικού οργάνου, καθώς ο καθιστός άνδρας στο προσκήνιο κρατά μαντολίνο, στοιχείο που παραπέμπει σε οικογενειακή ή κοινωνική συγκέντρωση με μουσική. Στο τέλος της σκάλας, αριστερά, διακρίνεται ο Ν. Παπακώστας από τους Μελισσουργούς. Η φωτογραφία προέρχεται από το αρχείο του συλλέκτη Ν. Φασουλή, τον οποίο ευχαριστούμε θερμά που τη μοιράστηκε μαζί μας.

Δημοσιεύθηκε στη Αρτινά Πρόσωπα και Παρέες | Σχολιάστε

Πεδιάδα Άρτης, 1930. Συλλογή άγριων χόρτων για τροφή.

Δημοσιεύθηκε την 26 Ιανουαρίου 2026 από Anastasia Karra

Η φωτογραφία δείχνει ανθρώπους σκυμμένους στο έδαφος της πεδιάδας, να μαζεύουν άγρια χόρτα για τροφή. Το τοπίο είναι ανοιχτό και φτωχό, χωρίς καλλιέργειες ή εμφανή μέσα εργασίας. Η πράξη δεν μοιάζει με οργανωμένη αγροτική δουλειά, αλλά με μια απλή καθημερινή πρακτική.

Όπως και οι υπόλοιπες εικόνες από το φωτογραφικό άλμπουμ του R. W. Holtermann, το στιγμιότυπο λειτουργεί ως καταγραφή μιας συγκεκριμένης στιγμής και συνθήκης της ζωής στον κάμπο της Άρτας. Η συλλογή άγριων φυτών ήταν μια γνωστή πρακτική σε περιόδους έλλειψης, ιδιαίτερα σε αγροτικές περιοχές.

Οι άνθρωποι δεν ξεχωρίζουν ως άτομα· εμφανίζονται ως μέρος ενός συνόλου, μέσα στο ίδιο τοπίο. Πρόκειται για μια φωτογραφία που καταγράφει μια απλή πράξη της καθημερινότητας, αφήνοντας τον θεατή να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα. (Φωτο από αρχείο Οικογένειας Χόλτερμαν).

Arta Plain, 1930. Collection of wild greens for food.

The photograph shows people bent over the ground of the Arta plain, gathering wild greens for food. The landscape appears open and sparse, with no visible cultivation or farming tools. The activity does not resemble organized agricultural work, but rather a simple everyday practice.

Like the other images from the photographic album of R. W. Holtermann, this scene functions as a record of a particular moment and way of life. The collection of wild plants was a common practice during periods of scarcity, especially in rural areas.

The individuals are not presented as distinct figures, but as part of a larger group within the same landscape. The photograph documents an ordinary action, leaving space for the viewer to draw their own conclusions. (Photo courtesy of the Holtermann family)

Δημοσιεύθηκε στη "Οι φωτογραφίες του Richard William Holtermann από το ταξίδι του στην Άρτα και την Πρέβεζα" | Σχολιάστε

Κτηνοτροφικές εργασίες στον κάμπο της Άρτας!

Δημοσιεύθηκε την 26 Ιανουαρίου 2026 από Anastasia Karra

Η φωτογραφία αποτυπώνει τη διαδικασία του αρμέγματος, μια βασική πρακτική της αγροκτηνοτροφικής ζωής της ελληνικής υπαίθρου στις αρχές του 20ού αιώνα (1930).
Στη σκιά του δέντρου, ανάμεσα στο κοπάδι, ο άνθρωπος εξασφαλίζει την καθημερινή τροφή μέσα από μια γνώση και μια σχέση με τα ζώα που μεταδιδόταν από γενιά σε γενιά.(Φωτο από αρχείο Οικογένειας Χόλτερμαν)

The photograph depicts the process of milking, a fundamental practice of agrarian and pastoral life in the Greek countryside in the early 20th century.
In the shade of the tree, among the flock, humans secure their daily nourishment through knowledge and a relationship with animals that was passed down from generation to generation. (Photo courtesy of the Holtermann family)

Δημοσιεύθηκε στη "Οι φωτογραφίες του Richard William Holtermann από το ταξίδι του στην Άρτα και την Πρέβεζα" | Σχολιάστε

Από το φωτογραφικό άλμπουμ του R. W. Holtermann, κάμπος Άρτας, 1930.

Δημοσιεύθηκε την 26 Ιανουαρίου 2026 από Anastasia Karra

Η φωτογραφία με τον τίτλο «Όργωμα και προετοιμασία για το καλαμπόκι» αποτυπώνει τις αγροτικές πρακτικές της ελληνικής υπαίθρου στις αρχές του 20ού αιώνα, σε μια περίοδο όπου η καλλιέργεια βασιζόταν ακόμη στη ζωική έλξη και στη χειρωνακτική εργασία.
Η εικόνα αποτελεί τεκμήριο των τρόπων με τους οποίους οι σύγχρονοι Έλληνες εξασφάλιζαν την τροφή τους, αναδεικνύοντας τη διαχρονική σχέση ανθρώπου, ζώου και γης στον κάμπο της Άρτας, πριν τη γενικευμένη είσοδο του μηχανοκίνητου εξοπλισμού στη γεωργία.
Μια σιωπηλή αλλά εύγλωττη μαρτυρία της καθημερινής ζωής και της παραγωγικής οργάνωσης της περιοχής. (Φωτο από αρχείο Οικογένειας Χόλτερμαν)

From the photographic album of R. W. Holtermann, Arta plain, 1930.
Titled “Ploughing and Preparation for Maize Cultivation”, this photograph documents agricultural practices in the Greek countryside in the early 20th century, a period when farming still relied heavily on animal traction and manual labor.
The image stands as a historical record of the ways in which modern Greeks secured their food, highlighting the enduring relationship between human, animal, and land in the agricultural landscape of Arta, prior to the widespread mechanization of farming.
A quiet yet eloquent testimony to everyday life, labor, and patterns of production in the region. (Photo courtesy of the Holtermann family)

Δημοσιεύθηκε στη "Οι φωτογραφίες του Richard William Holtermann από το ταξίδι του στην Άρτα και την Πρέβεζα" | Σχολιάστε

Τι σήμαινε «πατρίδα» για έναν Αρτινό του 15ου αιώνα;

Δημοσιεύθηκε την 24 Ιανουαρίου 2026 από Anastasia Karra

Στον ύστερο Μεσαίωνα, η έννοια της πατρίδας δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκην με τον τόπο κατοικίας ή επαγγελματικής δραστηριότητας. Οι άνθρωποι κινούνται, εγκαθίστανται σε ξένες πόλεις, εντάσσονται σε νέα κοινωνικά και θεσμικά περιβάλλοντα — χωρίς όμως να χάνουν απαραίτητα τον δεσμό με τον τόπο καταγωγής τους. Μια σπάνια μαρτυρία για τον τρόπο με τον οποίο βιωνόταν αυτή η σχέση προέρχεται από τη διαθήκη του Ιωάννη από την Άρτα, σαλπιγκτή στη Ραγούζα, το 1457.

Ο Ιωάννης ζούσε και εργαζόταν μόνιμα στη Ραγούζα, μια από τις σημαντικότερες αστικές πολιτείες της Αδριατικής. Εκεί είχε ενταχθεί πλήρως στη δημόσια ζωή της πόλης, κατέχοντας το αξίωμα του σαλπιγκτή — ενός ρόλου με τελετουργική, στρατιωτική και διοικητική σημασία. Παρ’ όλα αυτά, στη διαθήκη του δηλώνει ρητά ότι είναι «από την Άρτα» και ορίζει ως καθολικούς κληρονόμους του τις αδελφές του που κατοικούν εκεί.

Η Άρτα, αν και απουσιάζει ως τόπος καθημερινής ζωής, παραμένει παρούσα ως τόπος συγγένειας, κληρονομιάς και τελικής αναφοράς. Η απόφαση του Ιωάννη να κατευθύνει το σύνολο της περιουσίας του προς την πατρίδα του, μέσω της οικογένειάς του, συνιστά μια σαφή πράξη επιστροφής — όχι σωματικής, αλλά συμβολικής. Η πατρίδα δεν είναι ο χώρος όπου ζει και εργάζεται, αλλά ο χώρος όπου εδράζονται οι δεσμοί αίματος, η μνήμη και η συνέχεια του οίκου.

Η διάκριση αυτή είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική. Η Ραγούζα εμφανίζεται ως τόπος ζωής, εργασίας και θεσμικής ένταξης· η Άρτα ως τόπος καταγωγής και οικογενειακής αναφοράς. Οι δύο αυτοί χώροι δεν λειτουργούν ανταγωνιστικά, αλλά συμπληρωματικά. Ο Ιωάννης δεν χρειάζεται να «διαλέξει» ανάμεσα στη νέα του πόλη και την πατρίδα του· μπορεί να ανήκει και στα δύο, με διαφορετικό τρόπο.

Η περίπτωση αυτή φωτίζει ευρύτερα τον τρόπο με τον οποίο οι Αρτινοί της διασποράς —και γενικότερα οι μετακινούμενοι πληθυσμοί της ύστερης μεσαιωνικής Αδριατικής— μπορούσαν να εντάσσονται σε ξένα αστικά περιβάλλοντα χωρίς να απολέσουν την αίσθηση του ανήκειν. Η πατρίδα δεν ορίζεται ως σταθερό γεωγραφικό σημείο, αλλά ως πλέγμα σχέσεων: οικογένεια, καταγωγή, μνήμη, κληρονομιά.

Τέτοιες μαρτυρίες υπενθυμίζουν ότι η έννοια της πατρίδας δεν είναι διαχρονικά αυτονόητη ούτε αμετάβλητη. Στον 15ο αιώνα, για έναν Αρτινό όπως ο Ιωάννης, η πατρίδα δεν βρίσκεται εκεί όπου χτυπά η καθημερινή ζωή, αλλά εκεί όπου επιστρέφουν —έστω και συμβολικά— οι τελευταίες πράξεις μιας ανθρώπινης διαδρομής.

🔹 Το κείμενο βασίζεται σε ευρύτερη μελέτη για τη διαθήκη του Ιωάννη από την Άρτα (1457), η οποία είναι διαθέσιμη σε πλήρη μορφή στον ιστότοπο https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2026/01/Η-Διαθήκη-του-Ιωάννη-από-την-Άρτα-1457.pdf

🖼️ Σαλπιγκτές με buisine, 13ος αιώνας

Μικρογραφία από τις Cantigas de Santa María (αυλή Αλφόνσου Ι΄).
Η buisine, μακρύ μεταλλικό πνευστό, χρησιμοποιούνταν στον Μεσαίωνα σε στρατιωτικά, τελετουργικά και αστικά συμφραζόμενα ως όργανο σήμανσης και δημόσιας επικοινωνίας, συνδεδεμένο με την αυλική και διοικητική εξουσία.

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην Ενετοκρατία | Σχολιάστε

Ένας Αρτινός σαλπιγκτής στη Ραγούζα: η διαθήκη του Ιωάννη (1457)

Δημοσιεύθηκε την 24 Ιανουαρίου 2026 από Anastasia Karra

Η παρούσα εργασία εξετάζει τη διαθήκη του Ιωάννη από την Άρτα, σαλπιγκτή στη Ραγούζα, που συντάχθηκε το 1457 και σώζεται στο Κρατικό Αρχείο του Ντουμπρόβνικ. Πρόκειται για ένα σπάνιο μικροϊστορικό τεκμήριο, το οποίο φωτίζει πτυχές της αρτινής διασποράς, της κοινωνικής ένταξης σε ένα αδριατικό αστικό περιβάλλον και της έννοιας της πατρίδας κατά τον 15ο αιώνα.

Μέσα από το συγκεκριμένο τεκμήριο επιχειρείται μια ευρύτερη προσέγγιση ζητημάτων ταυτότητας, κινητικότητας και πατρίδας στη μεσαιωνική Αδριατική, με αφετηρία την Άρτα.

Η μελέτη περιλαμβάνει την πρώτη πλήρη κριτική μεταγραφή και νεοελληνική μετάφραση της διαθήκης, καθώς και ιστορικό σχολιασμό του εγγράφου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον τρόπο με τον οποίο ο Ιωάννης αυτοπροσδιορίζεται ως Αρτινός και Έλληνας, ενώ παραμένει πλήρως ενταγμένος στη δημόσια ζωή της Ραγούζας.

📄 Διαβάστε την πλήρη εργασία στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2026/01/Η-Διαθήκη-του-Ιωάννη-από-την-Άρτα-1457-1.pdf

ή στο λινκ https://independent.academia.edu/AnastasiaKarra4

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην Ενετοκρατία | Σχολιάστε

📜 Ένας Αρτινός* στην Τυβίγγη (1587)

Δημοσιεύθηκε την 23 Ιανουαρίου 2026 από Anastasia Karra

Στα τέλη του 16ου αιώνα, η Άρτα εμφανίζεται –έστω έμμεσα– σε μια σπάνια και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα μαρτυρία από τη Δυτική Ευρώπη.

Στα προσωπικά ημερολόγια και τις καταγραφές του Γερμανού ουμανιστή και ελληνιστή Martinus Crusius (1526–1607), καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Τυβίγγης, αναφέρεται ότι το καλοκαίρι του 1587 φιλοξενήθηκαν στην πόλη δύο Έλληνες επισκέπτες: ο Ιωάννης Δονδής από τα Χανιά της Κρήτης και ο Κοσμάς Παπαδάτος από την Άρτα.

Για τον Κοσμά Παπαδάτο, ο ίδιος ο Crusius σημειώνει ότι είχε «αρπαχθεί σε παιδική ηλικία από τους Τούρκους και έγινε γενίτσαρος» (“in pueritia raptus a Turcis, et Ianizzarus factus“).

Αφού κατόρθωσε να διαφύγει από την Οθωμανική επικράτεια, έφτασε στη νότια Γερμανία και βαφτίστηκε χριστιανός στην Τυβίγγη στις 20 Αυγούστου 1587. (“Tybingae 20. Aug. baptizatus”).

Η μαρτυρία αυτή δεν επιτρέπει γενικεύσεις για συγκεκριμένα περιστατικά παιδομαζώματος στην Άρτα, ωστόσο αποτελεί σπάνια τεκμηριωμένη αναφορά σε Αρτινό της οθωμανικής περιόδου, του οποίου η προσωπική διαδρομή συνδέθηκε με μεγάλα ιστορικά φαινόμενα της εποχής. Παράλληλα, δείχνει ότι πόλεις όπως η Τυβίγγη λειτουργούσαν ως κόμβοι συνάντησης Ελλήνων – λογίων, ταξιδιωτών και προσφύγων – και ότι η ιστορία της Άρτας δεν περιορίζεται στα όριά της, αλλά διασταυρώνεται με τον ευρωπαϊκό χώρο με τρόπους συχνά απρόσμενους.

Μια σπάνια, τεκμηριωμένη αναφορά που προσθέτει ακόμη ένα μικρό αλλά ουσιαστικό ψηφίο στο μωσαϊκό της ιστορίας της Άρτας κατά την οθωμανική περίοδο. (Πηγή: προσωπικά ημερολόγια και κατάλογοι επισκεπτών του Martinus Crusius · σύγχρονη μελέτη: Ulrich Moennig, “On Martinus Crusius’s collection of Greek vernacular and religious books”).

*Η σημερινή ανάρτηση για τον Κοσμά Παπαδάτο βρίσκει φυσική συνέχεια σε ένα ακόμη τεκμήριο, που θα παρουσιαστεί αύριο: τη διαθήκη του Ιωάννη Αρτινού, σαλπιγκτή στη Ραγούζα, η οποία φωτίζει μια διαφορετική αλλά εξίσου αποκαλυπτική πορεία Αρτινού του 16ου αιώνα.

Στη φωτογραφία “Γενίτσαροι σε έφιππη παράσταση“, όπως απεικονίζονται σε χαρακτικό του 16ου αιώνα από τον Nicolas de Nicolay. Μια ευρωπαϊκή ματιά στην ενδυμασία και τη στρατιωτική παρουσία των γενιτσάρων την εποχή που ένας Αρτινός, ο Κοσμάς Παπαδάτος, βρέθηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στην Τυβίγγη.

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην Τουρκοκρατία | Σχολιάστε

Η Προσφυγοπούλα…..

Δημοσιεύθηκε την 22 Ιανουαρίου 2026 από Anastasia Karra

“Η προσφυγοπούλα του στρατοπέδου” στη Φιλιππιάδα, σε σκίτσο της Θ. Φλωρά – Καραβία. (Πηγή : ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1912 – 1913, Θάλεια Φλωρά – Καραβία, Αθήναι, 1936)

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στους Βαλκανικούς Πολέμους | Σχολιάστε

Εντυπώσεις από τον πόλεμο του 1912-1913 (Στο στρατόπεδο της Φιλιππιάδας – 2η συνέχεια)

Δημοσιεύθηκε την 22 Ιανουαρίου 2026 από Anastasia Karra

“……Φτάνομε στη Φιλιππιάδα και, μετά πολλές αναζητήσεις, βρίσκεται το σπίτι, που χρησίμευσε πριν ως αρχηγείο του Σαπουντζάκη, και τώρα μένουν οι πριγκίπισσες Μαρία και Αλίκη: ένα δωματιάκι με δυο κρεβάτια με αχυρένια στρώματα. Το γεγονός θεωρείται έκτακτη εύνοια της τύχης… της θείας πρόνοιας, και της πριγκιπικής καλοσύνης.

Δυο τρεις γκαζοτενεκέδες με νερό, που φέρουν από το ποτάμι οι στρατιώτες, δυο μαγκάλια που θα επιβλέπει η Γαλλίδα θαλαμηπόλος της πριγκίπισσας Μαρίας, είναι η πολυτέλεια των πριγκιπικών θαλάμων, από την οποίαν επωφελούμεθα κι εμείς οι τρεις. Γιατί έχουμε συντροφιά και την κα Παρασκευά, η οποία συνοδεύει την Πριγκίπισσα Μαρία.

Πηγαινοέρχεται διαρκώς και η δις Όλγα Παπαδάκη, νοσοκόμος ακούραστη, και πότε πότε δίνει κι ένα χέρι στην κατασκευή επιδέσμων με τις άλλες κυρίες. Για την ώρα περιποιείται τους περαστικούς ξένους, οι οποίοι είναι ο Τζων Βολανάκης, ο Στ. Σαλβάγος, ο Ζαρίφης, ο Μαυρουδής και άλλοι…

Η ΖΩΗ ΤΩΝ ΠΛΗΓΩΜΕΝΩΝ
Φιλιππιάς, 14 Ιανουαρίου 1913

Στο ξενοδοχείο, το μοναδικό εντευκτήριο όλου του στρατιωτικού και περαστικού κόσμου, είναι το μόνο μέρος που μπορώ να καθίσω να γράψω. Το μικρό τραπεζάκι του δωματίου μας αυτή τη στιγμή διεκδικείται από τους δυο συγκατοίκους ως τραπεζάκι τουαλέτας· άλλωστε ποτέ δε μένει άδειο· από το πρωί ως το βράδυ εκτελεί διάφορους προορισμούς· εκεί παίρνομε το πρωινό τσάι μας· εκεί γίνεται και γραφική και ραπτική εργασία, εκεί κόπτονται επίδεσμοι· αλλά κάποτε έχει την τιμή να φιλοξενεί στο τσάι το απόγευμα και βασιλικές υψηλότητες, ένα τσάι λιτό, μόνον με παξιμάδια· όταν ευρέθη και ολίγο βούτυρο, χάρις στην πριγκίπισσα Μαρία, κλινήρη ακόμη, το πράγμα θεωρήθηκε εξαιρετική ευτυχία.

Αλλ’ ας επανέλθω στη τωρινή σκηνογραφία. Στο άλλο άκρο της τραπέζης, στην οποία το γκαρσόνι –ένας χονδροκομμένος Ηπειρώτης με μια πολύχρωμη πετσέτα– θεώρησε καθήκον να δώσει όψη ευπρεπή, ένας ξένος διευθετεί στο πελώριο καλάθι του διάφορα πράγματα του τσαγιού. Είναι Ρώσος, ο ανταποκριτής της «Νοβόγιε Βρέμια» κ. Σεμινώφ· ο κόσμος να χαλάει, ως γνήσιος Ρώσος, σεβόμενος τον εαυτό του, πρέπει να συνοδεύεται και από το απαιτούμενο σαμοβάρι. Συνομιλεί μ’ έναν Σουηδό στρατιωτικό, κατάξανθο και κατακόκκινο με αθώα γαλανά μάτια· θέλει να παρακολουθήσει τις στρατιωτικές ενέργειες του πολέμου, απλώς ως ερασιτέχνης και προς τούτο έχει την άδεια της κυβερνήσεώς του. Περιμένουν τώρα και οι δύο την άδεια από το Επιτελείο του Διαδόχου να προχωρήσουν στο θέατρο του πολέμου, κι εν τω μεταξύ σχολιάζουν τ’ απάνθρωπα μέσα του πολέμου εκ μέρους των Τούρκων. Περί τούτου θα ζητήσουν πληροφορίες και από τους γιατρούς των στρατιωτικών νοσοκομείων.

Ο καιρός ευτυχώς είναι γλυκύτατος, στον ήλιο ασπρίζουν οι σκηνές των νοσοκομείων, το αεράκι σαλεύει τις μικρές σημαίες με τον κόκκινο σταυρό σαν να νεύει και να καλεί τους δυστυχείς ασθενείς και πληγωμένους υπό τη φιλάνθρωπη στέγη, όπου χέρια ευσπλαχνικά θα τους ανακουφίσουν, θα τους θεραπεύσουν τους τρομερούς πόνους και θα τους ξεκουράσουν τα καταπονεμένα μέλη.

Έξω από τη σκηνή, στοιβαγμένα τα φορεία περιμένουν. Μεγάλες κηλίδες αίματος διηγούνται τι μαρτύρια ανθρώπινων κορμιών έχουν περάσει εκεί επάνω. Και περιμένουν κι άλλα κορμιά, τα εξαντλημένα, τ’ αφανισμένα κορμιά των γενναίων παλληκαριών, τρυπημένα από τα βόλια, παγωμένα από τα χιόνια, να τα δεχτούν και να τα παραδώσουν στα ευεργετικά χέρια της επιστήμης, η οποία, ως υπέροχη εκδήλωση του θείου χαρίσματος του ανθρώπου, επανορθώνει την καταστροφή του άγριου αυτού πράγματος, έργου πάλι των ανθρώπων, που λέγεται πόλεμος.

Όλο έρχονται και όλο κατεβαίνουν από τα ψηλά βουνά τ’ αυτοκίνητα, γεμάτα πληγωμένους, με κάτι μάτια γεμάτα πόνο μέσα στα κάτωχρα πρόσωπα, υπομονετικά στόματα, σιωπηλά, που δεν λέγουν κανένα παράπονο, μονάχα αναστενάζουν βαθιά. Τους κατεβάζουν πρώτα στη σκηνή, όπου καταγράφονται, και ύστερα οι σύντροφοι και οι νοσοκόμοι άλλους κρατούν από τη μασχάλη, άλλους, ξαπλωμένους σε μαλακό χόρτο στα φορεία, τους παίρνουν στο χειρουργείο. Εκεί πλέον εκτυλίσσεται η τρομερή τραγικότητα και γίνονται οι φοβερές αποκαλύψεις της καταστροφής και ακούονται άγρια βογγητά και σφαδασμοί από τους δριμείς πόνους. Κατάρες εκσφενδονίζονται:
– Με φάγανε οι άτιμοι! από το Θεό να το βρούνε!
– Ωχ! μάνα μου, ο μαύρος μ’! τι έπαθα!…

Και οι σύντροφοι υπό μορφήν νοσοκόμων τους πιάνουν το ιδρωμένο κεφάλι, τους χαϊδεύουν τα μαυρισμένα χέρια.

– Παιδί μου, κάνε λίγο υπομονή, να! θα περάσει, να σου βγάλει μοναχά το βόλι· μη κουνιέσαι – κάνε κουράγιο! πονάς, το ξέρω…

Και του δίνει την άκρη του φορέματός του να δαγκάνει, για να μη κουνηθεί……..”(συνεχίζεται – Πηγή : ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1912 – 1913, Θάλεια Φλωρά – Καραβία, Αθήναι, 1936)

Στη φωτογραφία σκίτσο της ζωγράφου με τίτλο “Η Δνις Ολγα Παπαδάκη εἰς το στρατιωτικόν νοσοκομεῖον της Φιλιππιάδος”, από το ίδιο βιβλίο.

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στους Βαλκανικούς Πολέμους | Σχολιάστε

Στο Γεφύρι….

Δημοσιεύθηκε την 21 Ιανουαρίου 2026 από Anastasia Karra

Μια παλιά φωτογραφία από την δεκαετία του 1920. Δυο στρατιωτικοί ξεκουράζονται δίπλα στον Άραχθο, άλλοι στέκονται πάνω στο γεφύρι, σαν να παρατηρούν τον χρόνο να περνά. Το τοπίο αλλάζει, το γεφύρι μένει — μάρτυρας ζωών, στιγμών και εποχών που χάθηκαν αλλά δεν ξεχάστηκαν…(Φωτο από αρχείο Κ.Β.)

Δημοσιεύθηκε στη Το Γεφύρι της Άρτας και ο Άραχθος Ποταμός | Σχολιάστε