Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Σύμφωνα με την καταγραφή του Νίκου Β. Καρατζένη στο βιβλίο Οι νομάδες κτηνοτρόφοι των Τζουμέρκων (Άρτα, 1991), οι τελευταίες νομαδικές κτηνοτροφικές οικογένειες από το Ματσούκι και οι τόποι όπου ξεχειμώνιαζαν τα κοπάδια τους ήταν οι εξής:

ΓΕΩΡΓΙΟΥ (ή ΓΚΟΓΚΟΣ)

• Αθανάσιος Γεωργίου — Στρογγυλοβούνι Μεσολογγίου
• Νικόλαος Γεωργίου — Αμπελάκι Βάλτου
• Ιωάννης Γεωργίου — Στρογγυλοβούνι
• Ιωάννης Γεωργίου — Στρογγυλοβούνι
• Οδυσσέας Ευαγγέλου — Φιλιππιάδα

ΓΡΑΤΣΑΝΗΣ

• Απόστολος Αθανασίου — Στρογγυλοβούνι
• Νίκος Αθανασίου — Στρογγυλοβούνι
• Κώστας Βασιλείου — Στρογγυλοβούνι
• Θεόκλητος Βασιλείου — Στρογγυλοβούνι

ΚΑΛΟΓΗΡΟΣ

• Θωμάς Σπύρου — Στρογγυλοβούνι

ΚΩΣΤΙΚΑΣ

• Ιωάννης Γεωργίου — Βόνιτσα

ΜΑΚΡΗΣ

• Δημήτριος Αλεξίου — Στάνος Αμφιλοχίας
• Ιωάννης Γεωργίου — Κρίκελλος Αμφιλοχίας
• Κωνσταντίνος Αποστόλου — Στρογγυλοβούνι
• Σωτήρης Αποστόλου — Στρογγυλοβούνι

ΝΑΚΑΣ

• Αποστόλης Νίκου — Χρυσοβίτσα Ξηρομέρου
• Αποστόλης Χρήστου — Χρυσοβίτσα Ξηρομέρου
• Γεώργιος Δημητρίου — Βόνιτσα
• Δημήτριος Νικολάου — Χρυσοβίτσα
• Σωτήρης Νικολάου — Βόνιτσα
• Χαράλαμπος Νικολάου — Πρόδρομος Ξηρομέρου

ΠΥΡΩΤΗΣ

• Γιώργος Χρήστου — Βόνιτσα

ΡΟΒΙΣΗΣ

• Αθανάσιος Δημητρίου — Πρόδρομος
• Σωτήρης Δημητρίου — Πρόδρομος
• Χρήστος Δημητρίου — Αγράμπελο Ξηρομέρου

ΤΣΑΝΤΟΥΛΗΣ

• Κώστας Δημητρίου — Λουτρός Αμφιλοχίας
• Δημήτριος Πέτρου — Λουτρός Αμφιλοχίας
• Παντελής Δημητρίου — Λουτρός Αμφιλοχίας
• Σταύρος Δημητρίου — Κρίκελλος Αμφιλοχίας
• Πέτρος Γεωργίου — Λουτρός Αμφιλοχίας
• Αποστόλης Μιχάλη — Μαχαλά Ξηρομέρου

ΤΣΙΛΙΓΙΑΝΝΗΣ

• Αποστόλης Γεωργίου — Μεγάλη Χώρα Αγρινίου
• Παναγιώτης Χρήστου — Λουτρός Αμφιλοχίας

---

Η καταγραφή του 1991 καταγράφει 33 νομαδικές κτηνοτροφικές οικογένειες από το Ματσούκι, οι οποίες διατηρούσαν ακόμη τον παραδοσιακό κύκλο των εποχικών μετακινήσεων ανάμεσα στα ορεινά θερινά λιβάδια των Τζουμέρκων και τα χειμαδιά της δυτικής Στερεάς Ελλάδας. Ως σημαντικότερο κέντρο διαχείμασης αναδεικνύεται το Στρογγυλοβούνι Μεσολογγίου, όπου εγκαθίσταται μεγάλος αριθμός οικογενειών, ενώ συχνές είναι επίσης οι μετακινήσεις προς τη Βόνιτσα, τον Λουτρό και τον Κρίκελλο Αμφιλοχίας, καθώς και προς τη Χρυσοβίτσα, τον Πρόδρομο, το Αγράμπελο και τον Μαχαλά Ξηρομέρου. Η γεωγραφική αυτή διασπορά αποτυπώνει το εκτεταμένο δίκτυο χειμαδιών που είχαν αναπτύξει οι Ματσουκιώτες κτηνοτρόφοι, συνεχίζοντας μια παράδοση μετακινούμενης κτηνοτροφίας που διαμορφώθηκε επί αιώνες και έφτασε να επιβιώνει μέχρι τα τέλη του 20ού αιώνα.

Στη φωτογραφία “Μέλη της οικογένειας Γρατσάνη από το Ματσούκι στα Πηγάδια Στρογγυλοβουνίου, όπου ξεχειμώνιαζαν τα κοπάδια τους, γύρω στο 1940.” (Προσφορά φωτογραφίας: Δημήτρης Καλούσιος.)

Ανέζα Άρτης, 1962. Οι αδελφές Κούλα και Κωνσταντίνα Ψαλίδα με τα πρόβατά τους. Φωτ. αρχείο Γιώργου Σιόρεντα – ΣΥΡΡΑΚΟ, ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ, Ι. Ζιώγας, Γιάννινα,2006

Σύμφωνα με την καταγραφή του Νίκου Β. Καρατζένη (Οι νομάδες κτηνοτρόφοι του Τζουμέρκων, Άρτα 1991), οι τελευταίες νομαδικές κτηνοτροφικές οικογένειες από το Βουργαρέλι και οι τόποι όπου ξεχειμώνιαζαν τα κοπάδια τους ήταν οι εξής:

ΑΝΤΩΝΙΟΥ

• Γεώργιος Κωνσταντίνου – Κομπότι Άρτας

ΜΠΑΛΑΤΣΟΥΚΑΣ

• Γεώργιος Κωνσταντίνου – Κατούνα Ξηρομέρου
• Ιωάννης Κωνσταντίνου – Ρίβιο Ξηρομέρου

ΠΛΕΥΡΗΣ

• Γεώργιος Θωμά – Λουτράκι Κατούνας
• Ευάγγελος Δημητρίου – Κατούνα

ΠΛΟΥΜΠΗΣ

• Αθανάσιος Γεωργίου – Παλιαυλή Βάλτου
• Γεώργιος Κωνσταντίνου – Κατούνα
• Δημήτριος Ηλία – Κατούνα

ΣΟΦΗΣ

• Ευθύμιος Γεωργίου – Κρίκελος Αμφιλοχίας
• Παναγιώτης Γεωργίου – Λουτράκι Κατούνας
• Σπύρος Χρήστου – Ρουσέικα Αγρινίου

---

Παλαιοκάτουνο Άρτας

Σύμφωνα με την ίδια καταγραφή, από το Παλαιοκάτουνο Άρτας ο μοναδικός μετακινούμενος κτηνοτρόφος ήταν:

ΣΤΕΡΓΙΟΣ

• Γεώργιος Δημητρίου – Παλιάμπελα Βόνιτσας

Στη φωτογραφία “Άρμεγμα προβάτων στον Κακόβατο Άρτης το 1971. Δυο αρμέγουν, η γιαγιά χύνει το γάλα στα γκιούμια και ένας πίσω προγκάει τα πρόβατα. Φωτ. αρχείο Γρηγορίου Μπούτικου – ΣΥΡΡΑΚΟ, ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ, Ι. Ζιώγας, Γιάννινα,2006

Σύμφωνα με την καταγραφή του Νίκου Β. Καρατζένη (Οι νομάδες κτηνοτρόφοι του Τζουμέρκων, Άρτα 1991), οι τελευταίες νομαδικές κτηνοτροφικές οικογένειες από το Συρράκο και οι τόποι όπου ξεχειμώνιαζαν τα κοπάδια τους ήταν οι εξής:

ΑΝΥΦΑΝΤΗΣ

• Γεώργιος Αθανασίου – περιοχή Πρέβεζας
• Ηλίας Αθανασίου – περιοχή Πρέβεζας

ΑΥΔΙΚΟΣ

• Χρήστος Αθανασίου – Άκτιο
• Γρηγόριος Ηλία – κάμπος Ιωαννίνων

ΓΙΤΟΝΑΣ

• Κωνσταντίνος Δημητρίου – κάμπος Ιωαννίνων

ΓΚΙΖΑΣ

• Γεώργιος Νικολάου – Ράχη Άρτας
• Ιωάννης Νικολάου – Ράχη Άρτας

ΓΚΟΤΗΣ

• Δημήτριος Βασιλείου – Ελαιώνας Πρέβεζας
• Σπύρος – Ελαιώνας Πρέβεζας

ΔΗΜΑΣ

• Κωνσταντίνος Γεωργίου – Άκτιο

ΘΑΝΗΣ

• Χρήστος Νικολάου – Άγιος Σπυρίδωνας Άρτας

ΚΑΚΟΣΙΜΟΣ

• Βασίλειος Αναστασίου – Ανατολή Ιωαννίνων

ΚΑΤΩΓΙΑΝΝΗΣ

• Σταύρος Χρήστου – Πρέβεζα

ΚΟΥΤΣΟΤΟΛΗΣ

• Κίμωνας Κωνσταντίνου – κάμπος Ιωαννίνων
• Σπύρος Κωνσταντίνου – Άκτιο

ΜΠΕΛΛΟΣ

• Ευάγγελος Γεωργίου – Καλόβατος Άρτας

ΜΠΑΛΑΦΑΣ

• Δημήτριος Κωνσταντίνου – Άκτιο

ΝΤΑΛΑΟΥΤΗΣ

• Απόστολος Γεωργίου – περιοχή Πρέβεζας
• Χρήστος Γεωργίου – περιοχή Πρέβεζας

ΝΤΡΙΑΣ

• Ευάγγελος Βασιλείου – περιοχή Πρέβεζας

ΠΑΠΟΥΤΣΗΣ

• Παναγιώτης Αποστόλου – Άκτιο
• Χαρίλαος Χρήστου – Άκτιο

ΡΙΖΟΣ

• Ηλίας Ευαγγέλου – Άκτιο

ΣΙΟΝΤΗΣ

• Γεώργιος Κωνσταντίνου – Πρέβεζα

ΧΑΣΑΝΗΣ

• Γεώργιος Κωνσταντίνου – Πρέβεζα
• Ευάγγελος Κωνσταντίνου – Πρέβεζα
• Σταύρος Γεωργίου – Μπάφρα Ιωαννίνων

ΨΑΛΙΔΑΣ

• Ηλίας Δημητρίου – Πολύδροσο Άρτας

ΨΟΓΟΣ

• Βασίλειος Χρήστου – κάμπος Ιωαννίνων
• Ευάγγελος Κωνσταντίνου – κάμπος Ιωαννίνων
• Ηλίας Χρήστου – Άκτιο

Στη φωτογραφία “Άρμεγμα προβάτων στους Χαλκιάδες Άρτης το 1955. Μπροστά η Μαρία Αυδίκου (Μανίκη), Θόδωρος Αυδίκος και Αλεξάνδρα Αυδίκου. Πηγή : Φωτογραφικό Αρχείο Θεόδωρου Αυδίκου – Λεύκωμα ΣΥΡΡΑΚΟ, ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ, Ι. Ζιώγας, Γιάννινα,2006

Σύμφωνα με την καταγραφή του Νίκου Β. Καρατζένη (Οι νομάδες κτηνοτρόφοι του Τζουμέρκων, Άρτα 1991), οι τελευταίες νομαδικές κτηνοτροφικές οικογένειες από το Βαθύπεδο και οι τόποι όπου ξεχειμώνιαζαν τα κοπάδια τους ήταν οι εξής:

ΓΚΟΓΚΑΣ

• Σωτήρης Κωνσταντίνου – Άγιος Σπυρίδωνας Άρτας

ΓΙΩΤΗΣ

• Παναγιώτης Δημητρίου – Άγιος Σπυρίδωνας Άρτας

ΘΕΟΔΩΡΟΥ

• Ελένη Δημητρίου – Ηγουμενίτσα Θεσπρωτίας
• Ευάγγελος Ιωάννη – Άγιος Σπυρίδωνας Άρτας

ΜΠΑΡΚΑΓΙΑΝΝΗΣ

• Δημήτριος Δημητρίου – Άγιος Σπυρίδωνας Άρτας

ΝΑΚΑΣ

• Λάζαρος Ιωάννη – Άγιος Σπυρίδωνας Άρτας
• Λάμπρος Ιωάννη – Άγιος Σπυρίδωνας Άρτας

ΝΙΤΣΗΣ

• Χρήστος Ευαγγέλου – Κωστακιοί Άρτας

ΣΤΕΡΓΙΟΥ

• Βασίλειος Ηλία – Άγιος Σπυρίδωνας Άρτας
• Γεώργιος Ηλία – Άγιος Σπυρίδωνας Άρτας

Από την καταγραφή προκύπτει ότι ο Άγιος Σπυρίδωνας Άρτας αποτελούσε το βασικό χειμαδιό των νομαδικών κτηνοτροφικών οικογενειών του Βαθυπέδου. Οι οκτώ από τις δέκα καταγεγραμμένες οικογένειες ξεχειμώνιαζαν εκεί, γεγονός που δείχνει ότι η περιοχή είχε καθιερωθεί ως το σημαντικότερο κέντρο διαχείμασης των κοπαδιών του χωριού. Μόνο δύο οικογένειες ακολουθούσαν διαφορετική πορεία, με χειμαδιά στην Ηγουμενίτσα Θεσπρωτίας και στους Κωστακιούς Άρτας αντίστοιχα.

Στη φωτογραφία “Ο Βαθυπεδιώτης Γιάννης Θεοδώρου με τη γυναίκα του και τα εγγόνια του το Μάη του 1952, φεύγουν από το Μαυροβούνι Άρτας για το Βαθύπεδο”. (Αρχείο Γεωργίου Γ, Καράλη).