Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

“………..Ο Χουρσίτ τους συχώρεσε για όλα κι ετοίμασε κάπου 6000 ασκέρι μ’ αρχηγούς τον Ομέρ Βρυώνη και τον Κιουταχή να το στείλει στην Άρτα, ν’ ανταμώσει με τους Αρβανίτες κι όλοι μαζί να σώσουν τους κλεισμένους στην πόλη Τούρκους, χτυπώντας τους Σουλιώτες.

Πολλοί απ’ τ’ ασκέρι αυτό ήταν Αρβανίτες. Δεν δείχνανε και μεγάλη προθυμία να πάρουν μέρος σε πόλεμο κατά των Σουλιωτών – που ήταν φίλοι του Αλή – και να βοηθήσουν τους Τούρκους της Άρτας που ήταν οχτροί του Αλή. Βρίσκουνταν βέβαια στ’ ασκέρι του Χουρσίτ για λούφα μα …..τον πατριώτη τους τον Αλή δεν θέλανε να τον πολεμήσουν.

Όταν τους είπε ο Χουρσίτ :

«Όλοι να τοιμαστήτε να βγήτε με ορμήν

Στην Άρτα να διαβήτε να λάβητε τιμήν»

Κανείς δεν τον ακούει, μον’ άσπρα και φλωριά

Γυρεύει για να πάρει αυτή η Λιαπουριά.

Χουρσίτ πασάς τους λέγει : «Δεν είσθε σεις Τουρκιά,

Είσθε μισορωμαίοι, ζητάτε αδικιά».(Τζουκαλάς)

Κι άρχισε να τους ξηγάει, τα όσα ήξερε για τους σκοπούς των Ελλήνων :

Τί λέτε, οι Ρωμαίοι Αλή πασιά τιμούν

Και θέλουν να τον βγάλουν για τούτο πολεμούν

Αυτοί πάσχουν να κάμουν δικόν τους Βασιλιάν΄

Κι όλους εμάς τους Τούρκους να παίζουν διαβουλιάν.

Ρωμαίικον να κάμουν, για τούτο πολεμούν

Κι Αλή πασιά δεν θέλουν, το γένος των τιμούν. (Τζουκαλάς)

Μόλις μάθανε οι Αιτωλο – ακαρνάνες πως χιλιάδες τούρκικο ασκέρι κατέβαινε από τα Γιάννενα προς την Άρτα, παράτησαν τους Σουλιώτες κι έφυγαν. Φοβόνταν πως ίσως οι Τούρκοι, μετά την Άρτα τραβούσαν για πιο κάτω, προς τον δικό τους τόπο.

Αν τότε αποφάσιζαν οι σύμμαχοι των Σουλιωτών Αρβανίτες, να τους χτυπήσουν ξαφνικά, θα τους αφάνιζαν. Όμως στάθηκαν μπεσαλήδες, και τους είπαν :

• Μια και κιντυνεύουμε να κυκλωθούμε από τους Τούρκους, πρέπει να παρατήσουμε την Άρτα. Βγάτε πρώτοι εσείς και να μας περιμένετε σε κείνο το βουναλάκι – και τους έδειξαν ένα υψωματάκι κοντά στην Άρτα.

Βγήκαν οι Σουλιώτες απ’ την πόλη και πήγαν στο μέρος που τους είχαν πει οι Αρβανίτες. Σε λίγο φτάσανε εκεί λίγοι μονάχα Αρβανίτες απεσταλμένοι από τους αρχηγούς τους και είπανε στους Σουλιώτες ;

• Είμαστε παλιοί φίλοι. Φάγαμε μαζί ψωμί κι αλάτι. Δε θέλουμε το κακό σας. Όμως τα ξέρουμε όλα. Δεν πολεμάτε για να σώσετε τον Αλή. Πολεμάτε για την πίστη σας. Ως τώρα σας βοηθούσαμε κι είμαστε συμμαχοί σας, γιατί δεν ξέραμε τους σκοπούς σας.Τώρα όμως που μάθαμε, χαλάμε τη συμμαχία πούχαμε μαζί σας. Μα δεν θα σας χτυπήσουμε. Ούτε τους Τούρκους θ’ αφήσουμε να σας χτυπήσουν. Σαν παλιοί φίλοι σας, δεν θέλουμε να φανούμε άπιστοι. Να σηκωθήτε όμως, χωρίς να χασομερήσετε καθόλου και να φύγετε απ’ εδώ, να πάτε στον τόπο σας. Αν αύριο σας βρούμε δω, πρώτοι μεις θα σας χρτυπήσουμε. Αυτά είχαμε να σας πούμε.(Περραιβός)

Οι Σουλιώτες, χωρίς πολλές κουβέντες, τα μάζεψαν κι έφυγαν. Έτσι η Άρτα έμεινε στα χέρια των Τούρκων κι η Ελληνο – Αρβανίτικη συμμαχία που είχε κρατήσει ένα χρόνο διαλύθηκε…..” (Πηγή : ΟΙ ΑΛΗΘΙΝΟΙ ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ, Γιάννης Μπενέκος, Αθήνα, 1958)

Στη φωτογραφία, πίνακας του  Henri Decaisne, Βέλγου ζωγράφου με τίτλο  «Αποτυχημένη στρατιωτική επιχείρηση», 1826. Μουσείο Μπενάκη. (Henri Decaisne Failure of Military Operation, 1826, Benaki Museum, Athens)

“……Αποφασίστηκε μετά να πάει στο Μεσολόγγι ο Ταχήρ Αμπάζης*, να συνεννοηθεί με τον Μαυροκορδάτο, πως θα χτυπούσαν πισώπλατα τ’ ασκέρια του Χουρσίτ. Είχε μαζί του και πληρεξούσιο για την Εθνική Συνέλευση που ετοιμάζουνταν στο Μοριά.  Θάπαιρνε μέρος σ’ αυτή σαν πληρεξούσιος των Αρβανιτάδων. Σαν έφτασε όμως στο Μεσολόγγι, είδε Τούρκους σκοτωμένους, τα τζαμιά γκρεμισμένα και κοπρισμένα, το λαό του Μεσολογγίου να τραγουδάει στους δρόμους τραγούδια για τη λευτεριά, για το ξεπάτωμα των Τούρκων. Έβλεπε καπεταναίους νάχουν πλήθος αρματωμένα παλληκάρια ο καταθένας τους, άκουε τους Έλληνες να λένε πως η Ρωσία πολύ γλήγορα  θα χτυπήσει την Τουρκιά για να τους βοηθήσει να γίνουν λεύτεροι κι’ ανεξάρτητοι. Ακόμα και Τουρκάλες βαφτισμένες συνάντησε στο Μεσολόγγι. Έβλεπε, με λίγα λόγια, στημένο ρωμέικο.

«Βλέπ’ και στο Μεσολόγγι Ρωμαίων την τιμή

Βλέπει σκατά γεμάτον το ίδιο το τζαμί.

Επόνεσεν ως Τούρκος επάνω στην Τουρκιά

Και τούτο των Ρωμαίων μεγάλ’ ειν’ αδικιά,

Να  σφάζουν τα γουρούνια μέσα εις το τζαμί,

Τους Τούρκους, σαν Εβραίους, καθείς να ατιμή.» (Κ. Τζουκαλάς)

Δεν ήταν ανάγκη νάναι έξυπνος για να καταλάβει τί γίνουνται. Σαν πιστός Μουσουλμάνος αναστατώθηκε βλέποντας ολ’ αυτά. Και πιο πολύ σαν σκέφτονταν πως για ολ’ αυτά ήταν φταίχτης κι ο ίδιος, αφού είχε γίνει φίλος και σύμμαχος των οχτρών της πίστης του. Αντί λοιπόν να πάει για το Μοριά όπως είχε σκοπό, γύρισε στην Άρτα, αποφασισμένος να χαλάσει τη συμμαχία με τους Σουλιώτες και τους Έλληνες.

Οι Έλληνες του Μεσολογγιού κατάλαβαν τότε τη μεγάλη γκάφα τους που τον είχαν αφήσει να ιδεί, όσα είχε ιδεί. Όλη η πολιτική που ως τώρα παίζανε, είχε τιναχτεί στον αέρα. Οι Αρβανίτες θα μάθαιναν απ’ τον αρχηγό τους την αλήθεια για τον αγώνα των Ελλήνων. Ο Βλαχόπουλος πρότεινε τότε να σκοτώσουν στο δρόμο του γυρισμού τον Ταχήρ Αμπάζη. Ήταν ο μόνος τρόπος να σωθεί η Ελληνο – Αρβανίτικη συμμαχία. Μα άλλοι – μαζί μ’ αυτούς και ο Αλέξη Νούτσος – δεν το βρήκανε σωστό. Αντί καλό, ίσως νάβγαινε κακό, κι’ η συμμαχία να διαλύουνταν πιο νωρίς ακόμα, παρά αν ο Ταχήρ γύριζε ζωντανός.

Σαν έφτασε ο Ταχήρ στην Ήπειρο, πήγε και βρήκε τον άλλο αρχηγό των Αρβανιτάδων, τον Άγο Μουχουρδάρη :

• Είσαι Τούρκος ;
• Γιατί με ρωτάς ; Τούρκος είμαι και Τούρκος θάμαι όσο ζώ.
• Ε, άκου λοιπόν να σου πω τί είδα εκεί που πήγα. Και του τ’ ανιστόρησε όλα.
• Θα εξακολουθούμε λοιπόν να προδίνουμε την πίστη μας και το σουλτάνο μας ;
• Όχι βέβαια. Θα χαλάσουμε τη συμμαχία με τους Σουλιώτες και τους άλλους. Κι όχι μόνο αυτό, μα θα πέσουμε ξαφνικά πάνω τους και θα τους κόψουμε.

Ο Άγο Μουχουρδάρης  έμεινε σύμφωνος να χαλάσουν τη συμμαχία μα όχι και να χτυπήσουν τους Σουλιώτες, που τους θεωρούσε δικούς του ανθρώπους.

• Ίσως να γελάστηκαν κι αυτοί από τους Έλληνες, όπως κι εμείς, τούπε.

Ο Ταχήρ δέχτηκε τη γνώμη του Μουχουρδάρη. Αποφασίζουν μετά να στείλουν ανθρώπους στο Χουρσίτ, να πέσουν στα πόδια του και να τον παρακαλέσουν να τους συχωρέσει για το κακό που κάμανε στην Τουρκιά. Να του εξηγήσουν πως είχαν γελαστεί, πως μετανοιώνουν πικρά, πως του δίνουν το λόγο τους νάναι από δω και πέρα πιστοί στο Ντοβλέτι, σαν αληθινοί Μουσουλμάνοι.

Φύγαν οι  άνθρωποί τους και πήγαν στο Χουρσίτ.” (συνεχίζεται…)(Πηγή : ΟΙ ΑΛΗΘΙΝΟΙ ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ, Γιάννης Μπενέκος, Αθήνα, 1958)

* Ο Ταχήρ Αμπάζης, από το Τεπελένι, ήταν επί πολλά χρόνια καπιμπουλούμπασης (πολιτάρχης) του Αλήπασα στα Γιάννενα, και είχε πάρει μέρος στην ιδιότυπη και λιγόζωη ελληνοαλβανική συμμαχία τον πρώτο χρόνο της επανάστασης, αλλά μετά πέρασε υπό τις διαταγές του Κιουταχή.

Στη φωτογραφία “Οι  υπογραφές  του Ταχήρ Αμπάζη και Άγο Μουχουρδάρη σε επιστολή των οπλαρχηγών Πέτας προς τον επίσκοπο Βονίτσης Δανιήλ στις 29 Οκτωβρίου 1821”. Διαβάζουμε :  “Εν επιστολή των οπλαρχηγών Πέτας, τω 1821, προς τον επίσκοπον Βονδίτζης Δανιήλ υπογράφουν: “Πέτα, 821: Οκτωβρίου 29 αγο μου: ταχήρ αμ: (1): γωγος  αγο μου χουρουντάρης πάζης…. κολας (Τ.Σ.) (Τ.Σ.) (Τ.Σ.)” [(1) Καθ΄ α αναφέρει ο συγγραφεύς η σφραγίς είναι τουρκιστί γεγραμμένη] (Πηγή : https://www.searchculture.gr/)