Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

—————–

Στη δεκαετία του ’70 το κέντρο διασκέδασης του Τάκη Νάκου “Η Ψάθα”, Κοσμά Αιτωλού και Γεωργίου Μάτσου, ήταν η έδρα της Αποκριάς στην Άρτα.
Τα γλέντια που έγιναν στην Ψάθα στα 70s κυρίως, έγραψαν ιστορία στην πόλη….
(Φωτο από αποκριάτικο γλέντι στην Ψάθα από το αρχείο Γιάννη Νάκα)

Απόκριες στην ΨΑΘΑ, 1979-80
—————
Από αριστερά Νίκος Παπαδημητρίου ντυμένος μαθήτρια με ποδιά, Γιάννης Νάκας – τσιγγάνα και Γιώργος Τσίκος – τυφλός.
(Φωτο από αρχείο Γιάννη Νάκα)

….και βέβαια η αρτινή νεολαία του 70 και του 80 ξεφαντώνει στις δυο ντισκοτέκ της πόλης, τη SMILE, στη στοά Χρηστογιώργου και τη Ρούμπυ στην οδό Τζαβέλλα κοντά στο ρολόι. Στη φωτογραφία από τις απόκριες του 1980 ο Νίκος Χαρίσης με το Γιάννη Νάκα στη ντισκοτέκ του Ρούμπυ.
Λίγο αργότερα, τον Οκτώβριο του 1984, ο Νίκος Χαρίσης, εργοδηγός στο επάγγελμα, θα δολοφονηθεί άγρια στη Βέροια από δυο νεαρούς που ήθελαν να κλέψουν το αυτοκίνητό του. Η δολοφονία του συγκλόνισε όχι μόνο……

Απόκριες στο Μονοπλιό – 1957
——————-
Όρθιοι από αριστερά : Γιώργος Μπίκας, Κώστας Τζαχρήστας, Μιχάλης Παπάζογλου, Γιώργος Τζαχρήστας, Μελάτος(Εβραίος με εμπορικό κατάστημα στην Άρτα)
Κάτω αριστερά : Θανάσης Τσώρος, Κώστας Νάκας, Γιώργος Ψαθάς, Γιώργος Τσάντας, Ντούλας Διαμάντης.
(Φωτο από αρχείο Γιάννη K. Νάκα)

Απόκριες στου Κακαβά – 1961
—————-
Από αριστερά : Άρης Γαλανός, Φωκίων Μαστραπάς, Δημήτρης Κονταξής και Χαρίλαος Καλαμάκης (Φωτο από συλλογή Ε.Μ)

Απόκριες – 1966-67
————–
Μασκαράδες στη Σκουφά (Φωτο από αρχείο Γιάννη Νίκα)

——————–
“Το κυριώτερο χαρακτηριστικό της μέρας αυτής είναι οι μεταμφιέσεις. Οι μασκαράδες, όπως λέγονται οι μεταμφιεσμένοι δίνουν και παίρνουν στο Καλέντζι τη μέρα αυτή. Μετά το γεύμα δηλαδή κατά τις 12 με 12 και μισή η ώρα, ένα ντέφι θ΄ακουστεί κάπου και απ΄όλους τους μαχαλάδες του Καλεντζιού θα τραβήξουν προς το μεσοχώρι μεταμφιεσμένοι. Θ΄απορήσει κανένας πως ξεπετάχτηκαν έτσι, λες και ήταν έτοιμοι οι χωριανοί και δεν περίμεναν παρά το σύνθημα, που δόθηκε απ’ το μουσικό αυτό όργανο πούναι φκιαγμένο από δέρμα ζώου. Γέροι, γριές, αραπάδες, τσιγγάνες, παπάδες, αρκουδιάρηδες, άγριοι ντυμένοι δέρματα ζώων, γιατροί, γαμπρός και νύφη και γενικά όλη η ζωή με τους τύπους της βρίσκεται σε λίγο στο μεσοχώρι του Καλεντζιού. Ο πιο ζωηρός, ο πιο άγριος θα τους τακτοποιήσει όλους, χώρια οι γιατροί (οι κομπογιαννίτες) με τους αρρώστους τους, άλλη παρέα οι δικηγόροι, χώρια οι τσιγγάνες για τη μοίρα και ξεχωριστά όλοι, που παριστάνουν το συμπεθεριακό της νύφης και του γαμπρού και είναι καβάλα σε γαϊδούρια.
Εκεί στο μεσοχώρι θα δοθεί το σύνθημα και οι μεταμφιεσμένοι θα αρχίσουν να επισκέπτονται τα σπίτια του χωριού. Σε κάθε σπίτι οι μασκαράδες θα κερνιούνται, θα τραγουδούν και θα χορεύουν και θα φεύγουν, τότε μόνον όταν η κόρη του σπιτιού φορτωθεί ένα ζαλίκι ξύλα και ξεκινήσει για το μεσοχώρι, όπου ετοιμάζεται η τζαμάλα, που θα καίει όλη τη νύχτα. Κλαρινέτο και ντέφι είναι τα μουσικά όργανα που πήρε στο γάμο ο αποκριάτικος γαμπρός. Διάφορες παραστάσεις, έτοιμες από πριν ή και αυτοσχέδιες σκηνές γίνονται στους δρόμους απ΄τους γιατρούς, που βγάζουν μάτι από τον ασθενή, όταν τον πονάει το δόντι, ή απ΄τους δικηγόρους, που θέλουν ακόμη λεφτά για να πετύχουν και μια ακόμη έφεση της υποθέσεως σ΄ανώτερο δικαστήριο. Όλες αυτές οι παραστάσεις είναι ψυχαγωγικές, αλλά και διδακτικές συγχρόνως.
Έτσι λοιπόν διασκεδάζοντας και διδάσκοντας περνούν οι μασκαράδες σ΄όλα τα σπίτια του χωριού, ενώ στο μεσοχώρι μαζεύονται βουνά τα ξύλα. Το βράδυ αφού αποκρέψουν στα σπίτια τους, θα μαζευτούν όλοι στο μεσοχώρι. Μόνον εκείνοι που έχουν πένθος (λυπημένοι) δεν θα πάνε. Εκεί αφού δώσει το σύνθημα ο αρχιμασκαράς ( αρχηγός των μεταμφιεσμένων) θ΄ανάψει η φωτιά και γύρω της θ΄αρχίσουν το χορό, πρώτα οι μασκαράδες κι ύστερα όλοι οι χωριανοί, άνδρες και γυναίκες, παιδιά και κορίτσια, αδελφωμένοι. Τα ξύλα ρίχνονται από λίγα λίγα στη φωτιά για να φτάσουν μέχρι το πρωί. Η φωτιά αυτή λέγεται Ντέπο ή τζαμάλα. Ούζο, μεζεδάκια, τσιγάρα κ.λ.π. πουλάει το αυτοσχέδιο μαγαζάκι, που έστησε το οργανωτικό πνεύμα του αρχιμασκαρά. Κοντά να φέξει βγαίνουν οι μάσκες και με την πρώτη εμφάνιση της αυγής το αποκριάτικο γλέντι τελειώνει. Με το τέλος ο ένας εύχεται στον άλλον χρόνια πολλά και όλοι γυρίζουν σπίτια τους” (Πηγή : ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΛΕΝΤΖΙ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ, Κώστας Ι. Φίλιος,1985)

Στη φωτογραφία ¨” Απόκριες στο Καλέτζι” από το ίδιο βιβλίο. 

——————-

H διάθεσή μας τις τελευταίες μέρες κάθε άλλο παρά «αποκριάτικη» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, με όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω μας….
Με τις σημερινές δημοσιεύσεις ας θυμηθούμε, έστω και για λίγο, ευχάριστες, αποκριάτικες βραδιές από το αρχείο του Γιάννη Νάκα και τις Απόκριες στο Bar 39.

Στη φωτογραφία «1986 – Διαφήμιση του “BAR 39”, του Γιάννη Νάκα που βρισκόταν επί της Σκουφά, στη θέση που είναι σήμερα το εκκλησιαστικό βιβλιοπωλείο».
(Φωτο Β. Γκανιάτσας) 

——————

Απόκριες 1984 (ή 85) στο Bar 39. Από αριστερά Πάνος Μάνθας, Κίμωνας Σκορδής, Γιάννης Νάκας, Αλέκα Ευταξία και…Δράκουλας! (Φωτο από αρχείο Γιάννη Νάκα) 

—————-

Bar 39 – Aπόκριες στα μέσα της δεκαετίας του ’80. Από αριστερά Γιούλη Τσέτη, Σταματία Παπαδημητρίου και Γιάννης Νάκας. (Φωτο από αρχείο Γιάννη Νάκα) 

—————————

Bar 39 – Aπόκριες μέσα της δεκαετίας του ’80. Από αριστερά ο αξέχαστος για τους φίλους του Βαγγέλης Γκούντας και στο μπαρ ο Γιάννης Νάκας και η Μαίρη Καρρά. (Φωτο από αρχείο Γιάννη Νάκα) 

——————-

Bar 39 – Aπόκριες μέσα της δεκαετίας του ’80. Άραβας της παρέας ο Γιάννης Νάκας. Στο βάθος η Άννα Πανάγου. (Φωτο από αρχείο Γιάννη Νάκα) 

——————————

Οι αδελφές Ζορμπά, κόρες του δάσκαλου Γεωργίου Ζορμπά, με αποκριάτικες στολές στις αρχές του ’60. Στη μέση η Έφη Ζορμπά από το αρχείο της οποίας είναι και η φωτογραφία.

———————–

Από αριστερά : Γεώργιος Πέτσας, Κων/νος Πάτρας, Σωτήρης Καλόγηρος, Δημήτρης Κωσταδήμας, Ιωάννης Κοντογιώργος (με το ακορντεόν), Βασίλης Χρηστοβασίλης, Κώστας Σακκάς, Δημήτρης Χουλιάρας, Σωτήρης Λάππας – Δάσκαλος.
(Φωτο από αρχείο Κ.Γ. Σακκά, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς) 

——————
“Το έθιμο αυτό καταγράφηκε στο χωριό Καμπή, παλαιά Στρεβίνα, του νομού Άρτας και εξακολουθεί και σήμερα να παίζεται σε λίγες οικογένειες. Το έθιμο αυτό υπάρχει σε όλη την ευρύτερη περιοχή του νομού, ίδιο ή με διάφορες μικρές παραλλαγές. Σε πολλές περιοχές λέγεται και «χάσκα». Η ονομασία του πιθανόν να προήλθε από το «χάσκω = χαζεύω, περιμένω με ανοιχτό το στόμα». Το έθιμο γίνεται την Κυριακή της Τυρινής το βράδυ.
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
Υλικά : Αυγά και διαούρτ’ (γιαούρτι)
Η νοικοκυρά μαζεύει τα αυγά από την προηγούμενη, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η ποσότητα. Συνήθως τόσα, όσα τα μέλη της οικογένειας. Τα αυγά έπρεπε να είναι καλά βρασμένα και κρύα, χρησιμοποιούνταν δε στο έθιμο μαζί με τα τσόφλια. Η νύφη του σπιτιού ετοίμαζε τα αυγά, τα έδενε με μια κλωστή, τρυπώντας τα με ένα βελόνι στη μέση. Η κλωστή δεν ξεπερνούσε το μισό μέτρο. Ο παππούς ή ο πατέρας του σπιτιού έπαιρνε την κλωστή με το αυγό, το βουτούσε μέσα στη λίμπα με το γιαούρτι και άρχιζε από τον πιο νέο, να αιωρεί το αυγό προς το στόμα του, τρείς ή τέσσερις φορές, ο οποίος με τη σειρά του προσπαθούσε να το πιάσει. Τα πειράγματα πήγαιναν σύννεφο, συνήθως στα παιδιά και στη νύφη και λιγότερο στους μεγάλους. Στον παππού σχεδόν καθόλου.
Το γιαούρτι δεν έδινε κανένα περιθώριο σοβαρότητας στο έθιμο, καθώς δεν υπήρχε κανείς που να μην γινόταν παρπαλιό (πασαλείβονταν) στο πρόσωπο και στα μαλλιά. Στον παππού έριχνε το αυγό ο πιο μικρός με προσοχή και σεβασμό. Ο κύκλος έκλεινε όταν τέλειωναν τα αυγά. Το έπαθλο ήταν το αυγό που έπιανε ο καθένας.
Το Χάσκω είχε την παρακάτω συμβολική σημασία : κλείνουμε το στόμα με το αυγό του χάσκω και αρχίζει η σαρακοστή, ανοίγουμε το στόμα με το αυγό της Ανάστασης. Το γιαούρτι πιθανόν να υπάρχει για να γίνει το χάσκω πιο σατιρικό . Υπήρχαν πολλά πειράγματα την ώρα του εθίμου, όπως :
Δες , δες πως το γλείφει, σαν η χελώνα που γλείφ’ το σύκο.
Άνξ (‘ανοιξε) το στόμα μωρ’ μσκαρ’(μοσχάρι)
Αντίκιαστο – αντίκιαστο (αντικιάζω = στοχεύω με ακρίβεια).
(Πηγή : ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΚΡΙΑ ΣΤΟ ΠΑΣΧΑ – ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΣ ΕΘΙΜΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΚΑΜΠΗ ΑΡΤΑΣ, Στέφανος Φασιάς, Θεσσαλονίκη 2013)

———————-

———————–
“Το Σάββατο της τυρινής σε κάθε μαχαλά μαζεύονταν οι νέοι και οι νέες μέχρι 20 χρονών, άναβαν μεγάλες φωτιές (τζιαμάλες) και τις πηδούσαν τραγουδώντας το παρακάτω :
Τα Γιαννιού τα λάμπαδα
Κι ο ψύλλος στο Κομπότ(ι).
Και πηδούσαν πάνω απ’ αυτές. Δηλαδή με τις φωτιές που ανάβονταν του Άι – Γιαννιού στο χωριό εξαφανίζονταν οι ψύλλοι και πήγαιναν μακριά, στο Κομπότι (άλλο χωριό της Άρτας). Όπως μας αναφέρει το τραγούδι, ενδεχομένως αυτό το έθιμο να γίνονταν τ’ Άι – Γιαννιού (αν και οι μαρτυρίες πολλών το αναφέρουν ότι γίνονταν τις Απόκριες) Σήμερα δεν υπάρχει αυτό το έθιμο στην περιοχή μας, ωστόσο οι Τζαμάλες είναι ένα έθιμο που η σκούφια του κρατάει από την εποχή της Τουρκοκρατίας και αναβιώνει στα κοντινά Γιάννενα κάθε χρόνο τις Αποκριές!”
(Πηγή : ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΚΡΙΑ ΣΤΟ ΠΑΣΧΑ – ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΣ ΕΘΙΜΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΚΑΜΠΗ ΑΡΤΑΣ, Στέφανος Φασιάς, Θεσσαλονίκη 2013)

ΑΠΟΚΡΙΕΣ 1957

————–
Βραβείο 1ο στους θρυλικούς καμπαλέρος εκ Μελισσουργών. Δεξιά : Δημήτρης Β. Ψηλός, Βασίλειος Γ. Ματσούκας (Ολυμπιακός), Σταύρος Μαστοράκης (Αετός), Κων/νος Ν. Παπαγιάννης (Ολυμπιακός – Αναγέννηση).
(Φωτο από αρχείο Σ. Μαστοράκη, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)