ΤΟ ΤΕΜΕΝΟΣ ΤΟΥ ΦΑΙΚ ΠΑΣΑ (ΙΜΑΡΕΤ)

—————————
“Το τζαμί ανήκει στην κατηγορία των τεμενών τύπου Α που απαντάται συχνότερα στον ελλαδικό χώρο. Είναι δηλαδή ο ναός εκείνος που αποτελείται από μια μεγάλη αίθουσα προσευχής, σχεδόν τετράγωνη σε κάτοψη διαστάσεων 11,50 x 11.70 m και καλύπτεται από ημισφαιρικό θόλο. Η μετάβαση από τον τρούλο στους τοίχους του τεμένους γίνεται μέσω δυο πολυγωνικών τυμπάνων με την μεσολάβηση ημισφαιρικών τριγώνων.
Μπροστά από την κυρίως αίθουσα τοποθετείται κιονοστήρικτη στοά που καλείται ρεβάκ, η οποία έχει ως σκοπό την υπαίθρια προσευχή όταν το τέμενος είναι υπερπλήρες ή όταν ένας πιστός είναι αργοπορημένος και δεν μπορεί να εισέλθει στην αίθουσα προσευχής. Το κτήριο συμπληρώνεται από τον μιναρέ με πρόσβαση από το εσωτερικό του ναού (αίθουσα προσευχής). Κατασκευαστικά το τέμενος δομείται με επιμελημένη ισόδομη λιθοδομή με παρεμβολή διπλής σειράς πλίνθων στους οριζόντιους και κάθετους αρμούς, μιμούμενο το βυζαντινό πλινθοπερίκλειστο σύστημα. Τα γείσα κατασκευάζονται από διπλή σειρά πλίνθινων οδοντωτών ταινιών.
Το ρεβάκ αντίθετα αποτελείται από τέσσερις μαρμάρινους κίονες που ενώνονται μεταξύ τους με ελαφρά τεθλασμένα τόξα από μάρμαρο, ενώ είναι ελαφρά υπερυψωμένο σε σχέση με την τελική στάθμη του δαπέδου. Η στέγαση της στοάς γίνεται με ξύλινη στέγη που προεξέχει έντονα και για το λόγο αυτό στις αρχές του 20ου αιώνα διασώζεται καταγραφή με την προσθήκη περιμετρικά στης στέγης ξύλινων στύλων. (Πηγή : Ιμαρέτ-Φεϋζούλ: Επανερμηνεύοντας τα τεμένη της Άρτας, Ε. Κοντογιάννης, Αθήνα, 2014)

Στη φωτογραφία του Α. Ζάχου του 1915, η θολωτή στοά (ρεβάκ) κατά μήκος της βόρειας όψης του τζαμιού του Φαίκ Πασά.
(Πηγή : Μέσα από το φακό του Α. Ζάχου, Μουσείο Μπενάκη, 2007)

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην Τουρκοκρατία | Σχολιάστε

ΤΟ ΤΕΜΕΝΟΣ ΤΟΥ ΦΑΙΚ ΠΑΣΑ (ΙΜΑΡΕΤ)

—————————
“Τόπος που είναι συνδεμένος με την ζωή των ηρώων του μυθιστορήματος Ιμαρέτ του Γιάννη Καλπούζου, αλλά και μνημείο ορόσημο για την Οθωμανική Άρτα. Τοποθετημένο στα Βορειοδυτικά της πόλης, βρίσκεται απέναντι από την Άρτα με τον ποταμό Άραχθο να τους χωρίζει- είναι το πρώτο τζαμί που οικοδομείται μετά από την κατάληψη της Άρτας που βρίσκεται στην κυριαρχία της δυναστείας των Τόκκων(Tocco),από τον Αρχιναύαρχο του Οθωμανικού στόλου του Σουλτάνου Βαγιαζίτ Β’(1481-1512μ.Χ.), Φαϊκ Πασά. Σύμφωνα με την προφορική αλλά και την γραπτή παράδοση μέσα από τα γραπτά κυρίως του Μητροπολίτη Άρτας Σεραφείμ Ξενόπουλου το τζαμί οικοδομείται στα μέσα του 15ου αιώνα με πιθανή ημερομηνία το έτος κατάληψης της πόλης 1449μ.Χ. (843 έτος Εγίρας). Κτήτορας του τεμένους ορίζεται ο πρώτος πασάς της Άρτας, ο Φαϊκ Πασάς, όπου η παράδοση τον θέλει, απουσίας ικανού ιμάμη, να παραιτείται της θέσης του και να γίνεται ο ίδιος ιερέας και να μένει για σαράντα χρόνια στην υπηρεσία του τζαμιού στο οποίο αφιέρωσε και την περιουσία του. Σύμφωνα με επιτύμβια στήλη που αναφέρεται στο Β’ τόμο των αρχείων των Βυζαντινών μνημείων του καθηγητού Αναστάσιου Ορλάνδου ο Φαϊκ Πασά αποβιώνει το 1537 (905 έτος Εγίρας), ενώ για την θέση του τάφου του οι απόψεις είναι διφορούμενες με επικρατέστερη εκείνη που θέλει να βρίσκεται σε ύψωμα μεταξύ των χωριών Γραμμενίτσα και Χανόπουλο.
Παράλληλα στα πλαίσια του φιλανθρωπικού έργου του τζαμιού και δεδομένου της περιουσίας που διαθέτει, οικοδομούνται εγκαταστάσεις που φιλοξενούν ιμαρέτ-πτωχοκομείο με παροχή δωρεάν τροφής σε οδοιπόρους, ορφανά και γενικά στις ευπαθέστερες κοινωνικά ομάδες – αποθήκες, στάβλους, χαμάμ, ξενώνα και πιθανόν και άλλες δραστηριότητες που δυστυχώς δεν είναι καταγεγραμμένες. Επιπρόσθετα σύμφωνα με το μουσουλμανικό τυπικό στο περίβολο του τεμένους τοποθετούνται οι τάφοι των ιμάμηδων που υπηρέτησαν στο ναό….” (Πηγή : Ιμαρέτ-Φεϋζούλ: Επανερμηνεύοντας τα τεμένη της Άρτας, Ε. Κοντογιάννης, Αθήνα, 2014)

Στη φωτογραφία του Αριστοτέλη Ζάχου το 1915, το τζαμί του Φαίκ Πασά από τα βορειοανατολικά. Η ξύλινη στοά του έχει αρχίσει ήδη να καταρρέει. (Πηγή : Μέσα από το φακό του Α. Ζάχου, Μουσείο Μπενάκη, 2007)

*Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για τα οθωμανικά τεμένη στην Άρτα στο λινκ https://www.facebook.com/…/a.130514772…/162213925848059/

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην Τουρκοκρατία | Σχολιάστε

ΗΡΘΑΝ ΤΑ ΧΙΟΝΙΑ

“Χιόνια θυμάμαι και βουνά
και εξορίες που δεν έζησα ποτέ μου….”
(Μιχάλης Γκανάς, από το ποίημα Αμνησία της ποιητικής συλλογής Γυάλινα Γιάννενα)

Φωτογραφία «Κρύο πολύ, παγωνιά, βαρυχειμωνιά», Κ. Μπαλάφας – Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ 


“Όταν η βαρυχειμωνιά μου πάγωνε τα χέρια, στον ουρανό τα σήκωνα να ζεσταθούν στ’ αστέρια…”
Από το τραγούδι του Γιώργου Ζωγράφου “Μικρό παιδί ” που μπορείτε να το ακούσετε στο λινκ https://www.youtube.com/watch?v=BNNWowG8zEk…

Φωτογραφία Κ. Μπαλάφας, Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ.

Δημοσιεύθηκε στη Τα Τζουμέρκα και τα χωριά τους | Σχολιάστε

Ενδεικτικό 1951-52

———-

Ενδεικτικό του Α’ Δημοτικού Σχολείου Άρτης, σχολ. έτος 1951-52. (Από προσωπική συλλογή)

Δημοσιεύθηκε στη Η Εκπαίδευση στην Άρτα | Σχολιάστε

Γυμνάσιο Αρρένων Άρτης

——————

1959 : Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης ‘Αρτης Ιγνάτιος Γ’ με τον τότε Ιεροκήρυκα στην Ιερά Μητρόπολη Άρτης Χρυσόστομο Βούλτσο, (μετέπειτα Μητροπολίτη Νέας Σμύρνης), στο Γυμνάσιο Αρρένων Άρτης.
(Πηγή : despotato.eu)

Δημοσιεύθηκε στη Η Εκπαίδευση στην Άρτα | Σχολιάστε

25 Μαρτίου 1937 : ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΩΝ ΣΧΟΛΗΣ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΑΡΤΗΣ

——————
Καθήμενοι εξ αριστερών : Β. Αναγνωστόπουλος (φιλόλογος), Σ. Σαρλή (γαλλικών), Ν. Γιώτης (γαλλικών), Γ. Παπανικολάου (φιλόλογος), Σπ. Μαυρομάτης (φυσικός), Ν. Μπλέτσης (φυσικός), Αρ. Δημητριάδης (γυμναστής), Μ. Οικονόμου (φιλόλογος), Χ. Αλεξίου (φιλόλογος).
Όρθιοι : Ι. Στάικος (μαθηματικός), Χ. Λαμπράκης (φιλόλογος), Χ. Τσιτσιόπουλος (φιλόλογος), Ι. Σουλτάνης (φυσικός), Κ. Σβόλης (μαθηματικός), Τσαγκαράκη (γυμνάστρια), Σ. Παππάς (φιλόλογος), Λ. Μπουραντάς ( μαθηματικός), Ν. Αχείμαστος (φιλόλογος), Ν. Γκίκας (θεολόγος), Κ. Παπαφωτίου (τεχνικών), Χ. Χαβέλας (φυσικός).
(Φωτο από αρχείο Χαρ. Χαβέλα) 

Δημοσιεύθηκε στη Η Εκπαίδευση στην Άρτα | Σχολιάστε

ΓΗΠΕΔΟ ΑΡΤΗΣ – 1950

ΕΝΩΣΗ ΠΡΕΒΕΖΑΣ – ΑΕΤΟΣ (Με τη λευκή γραμμή η ομάδα του ΑΕΤΟΥ).

Αριστερά : Χ. Τζίμας και άκρη δεξιά ο Κ. Μπλάτσας, αμφότεροι ιδρυτές του ΑΕΤΟΥ. Χ. Κεφάλας, Κ. Τσαμπάς, Χ. Σταμάτης, Σ. Σταυρόπουλος, Σ. Μπόμπολης. Κάτω δεξιά : Κ. Κεφάλας, Κ. Γιώτης, Κ. Λυμούρης, Β. Αλεξίου, Κ. Κεφάλας. Στη μέση Γ. Χριστοδούλου.(Φωτο από αρχείο Κ. Μπανιά)

Δημοσιεύθηκε στη Η ομάδα του Αετού | Σχολιάστε

ΠΩΣ ΓΙΟΡΤΑΣΑΝ ΟΙ ΑΡΤΙΝΟΙ ΤΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ ΤΟΥ 1840

“‘Ετει σωτηρίω 1840 κατά μήνα Ιανουάριον, την έκτην, φόβος και τρόμος μέγας εκυρίευσεν τους ενταύθα Οθωμανούς, φοβούμενοι μήπως οι Χριστιανοί της Άρτης μετά των πέριξ συννενοηθώσι μετά των της Ελευθέρας Ελλάδος χριστιανών και αποστατήσουν κατά της κραταιάς βασιλείας. Βασιλεύοντος τότε ο αείμνηστος βασιλεύς Σουλτάν Αμπούλ Μετζίτ Χαν και διοικούντος εν Ιωαννίνοις ο Χασάν Πασάς και εν Άρτη ο εξ Αργυροκάστρου Ναήν Βέγης, ανήρ νουνεχής και φρόνιμος.
Ελθόντες λοιπόν προς αυτόν οι εκ της κώμης Ρόκα και απέχον της Άρτης μίαν ώραν Οθωμανοί, οίτινες ανήγγειλαν προς την ενδοξότητά του τα κατά των χριστιανών Αρταίων και χωρικών ότι έχουσι μυστικήν συννενόησιν μετά των αδελφών αυτών ελευθέρων Ελλήνων δια να βάλωσι σπάθην εις τους κατοίκους Οθωμανούς και να κυριεύσωσι το φρούριο και να εκραγεί επανάστασις κατά της κραταιάς βασιλείας. Τα αυτά είπον και εις τους ενταύθα οικούντας Οθωμανούς, οίτινες συννενοηθέντες μετά των ανωτέρω Οθωμανών Ροκατών και ξένων προσφύγων Οθωμανών εξ Ελλάδος, επήγαν όλοι ομού και εζητούσαν την ασφάλειάν των δι’ οιουδήποτε τρόπου, προσθέτοντες και τούτο ότι η μόνη ασφάλεια είναι προς αυτούς η διά σπάθης γενομένη προς τους Χριστιανούς εν τη εορτασίμω ημέρα των Θεοφανείων, αμερίμνων όντων των Χριστιανών και εν τη εκκλησία όντων.
Όθεν επιμόνως εζήτησαν από τον ανωτέρω διοικητή διά να βιάση τον Κατήν να δώσει προς αυτούς ιλιάμ. Ο δε Διοικητής βλέπων ένα τοιούτον συμβάν ήρθεν εις αμηχανίαν βλέποντας εν πλήθος Οθωμανών ξένων τε και εντοπίων να ακούη παρ’ αυτού μυθαριώδη και γραιώδη λόγια τους απεδίωξε με οργήν έξω του δικαστηρίου και εις το εξής να μην παρουσιασθούν να αναφέρουσι τοιούτους λόγους έμπροσθεν του και διότι γνωρίζει πολύ καλά την υπακοήν και την ευπείθιαν των υπηκόων χριστιανών ομουχί μόνον τοιαύτη συννενόησις δεν υπάρχει, αλλ’ ούτε και εις τον νουν των έχουν τοιαύτην βουλήν, και μάλιστα εκείνο το ίδιο εσπέρας ήταν και πολλών χωρίων χριστιανοί εντός του δικαστηρίου μετρώντας χρήματα και γεννήματα ημερών τε και δεκαετιών. Όθεν όλοι ομοθημαδόν Ροκάτες μετά των Αρταίων ετροχούσαν τα ξίφη των και τα γιαταγάνια των διά να κόψωσι τους Χριστιανούς όταν ίδουν τι. Όθεν ο Σεβαστός ημών Ιεράρχης Νεόφυτος εκ Σερίφου διέταξεν εν εκείνη τη ημέρα να μη συναθροσισθή ο λαός εν τη Ιερά Μητροπόλει Άρτης, κατά το σύνηθες, αλλά εκάστη εκκλησία να ιερουργήσει περί τας δύο ώρας της ημέρας μέχρι των πέντε ωρών και να μην έχωσι κανέναν φόβον, αλλ’ έκαστος χριστιανός να εορτάσει την Αγίαν ημέραν χριστιανικώς και ησύχως. Ούτω και εγένετο.(Πηγή : Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΠΑΝΤΟΧΗ, Ν. Καραβασίλης, ‘Αρτα, 1994)

Στη φωτογραφία «Η Λιτάνευση προς τον ποταμό Άραχθο τα Θεοφάνεια του 1960» (Πηγή : despotato.eu) 

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στο πέρασμα του χρόνου | Σχολιάστε

ΤΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ

——————-
Τα παλαιά τα χρόνια στην Ήπειρο τα Θεοφάνεια, που είναι από τις μεγαλύτερες γιορτές της Εκκλησίας μας, καθώς τιμάται η ανάμνηση της Βάπτισης του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και αγιάζονται τα νερά, είχαν μια ιδιαίτερη αίγλη και σύμφωνα, με την τοπική παράδοση, συνδυάζονταν με την εξαφάνιση των δαιμονίων, των καλικάντζαρων.
Τρίτη «χρονιάρα» μέρα στην δέσμη του Δωδεκαημέρου είναι τα Θεοφάνεια ή τα Φώτα, που μαζί με την ημέρα του «Αγιασμού» και του Αϊ – Γιάννη συνιστούν ένα τριήμερο γιορτής των νερών. Η παραμονή των Φώτων λέγεται και Πρωτάγιαση.
Όπως θυμούνται, με πολλή συγκίνηση και νοσταλγία γεροντότεροι, το πρωί της παραμονής των Θεοφανείων, οι γυναίκες καθάριζαν το σπίτι, τις αυλές και τα σοκάκια, για να περάσει αργότερα ο παπάς.
Ο παπάς κατά το έθιμο περνούσε απ’ όλο το χωριό και αγίαζε τους κατοίκους, όλες τα κτίσματρα του σπιτιού και τα ζώα. Απ’ όπου περνούσε παλαιότερα ο παπάς, όλοι έριχναν μέσα στο κατσαρολάκι ένα νόμισμα (συνήθως δίδραχμο, τάλιρο ή δεκάρικο).
Τα παιδιά λέγανε τα κάλαντα, όπως και τις προηγούμενες γιορτές. Χτυπούσαν την κάθε πόρτα τα παιδιά και μόλις άνοιγε, έμπαιναν στο σπίτι χωρίς άδεια ρωτώντας: «Να τα πούμε;» και χωρίς να περιμένουν την απάντηση, άρχιζαν το τραγούδι.
Η αμοιβή των παιδιών ήταν μερικές δραχμές ή αυγά, ό,τι είχε η νοικοκυρά. Και δυστυχώς πολλές νοικοκυρές δεν είχαν ούτε δραχμή, ούτε αυγό να δώσουν στα παιδιά και δεν τους άνοιγαν την πόρτα, μη θέλοντας ούτε κάλαντα, ούτε την ευλογία των παιδιών.
Γι’ αυτό τα παιδιά ξεκίναγαν νύχτα για να πούνε τα κάλαντα και όποια παρέα προλάβαινε πρώτη, γιατί σπάνια νοικοκυρά επέτρεπε να πει δεύτερη παρέα τα κάλαντα, γιατί δεν είχε τι να τους δώσει.
Θα έλεγε κανείς ότι έκαναν αγώνα δρόμου και συναγωνιζόταν η μια παρέα την άλλη, ποια θα προλάβει πρώτη να πει τα κάλαντα και να πάρει το φιλοδώρημα.
Την ημέρα της γιορτής των Θεοφανίων οι πιστοί πήγαιναν στην εκκλησία και σε παγούρια, γκιούμια, μπουκάλια, τσουκάλια και κανάτια, έπαιρναν το αγιασμένο νερό.
Όπου υπήρχε θάλασσα ή ποτάμι γινόταν εκεί η κατάδυση του Τιμίου Σταυρού. Όταν γύριζαν στα σπίτια, έπιναν όλα τα μέλη της οικογένειας από το νερό, ράντιζαν το σπίτι, τα ζώα, τα χωράφια και τους κήπους. Αυτό, όμως, το έκαναν μόνο την ημέρα της εορτής.
Την άλλη ημέρα απαγορευόταν να κάνουν το ίδιο είτε αυτοί, είτε ο ιερέας. Ό,τι περίσσευε το φύλαγαν για γιατρικό. Παράδοση ήταν να κρατούν τον αγιασμό στα εικονίσματά τους.(Πηγή : Άρθρο του π. Ηλία Μάκου στο romfea.gr)

Δημοσιεύθηκε στη Λαογραφικά και άλλα | Σχολιάστε

Ιωάννης Βαλλίνος

1922 : Ο μικρούλης Ιωάννης Βαλλίνος, αργότερα ιατρός. Ήταν γιός του Χρήστου και της Πολυξένης Βαλλίνου και το σπίτι τους ήταν στην οδό Νόρμαν.
Ο Χρήστος Βαλλίνος υπήρξε για χρόνια πολιτευτής και υποψήφιος βουλευτής στο Νομό Άρτης. Πιο συγκεκριμένα για πρώτη φορά υπήρξε υποψήφιος το 1923 με τον συνδυασμό «Αγροτικός», μάλλον του κόμματος Φιλελευθέρων, το 1946 με τον «Συνδυασμό Εθνικού Κόμματος Ελλήνων» του Ν. Ζέρβα και το 1951 με το «Λαϊκό Κόμμα».
Στις εκλογές του 1958, κατέβηκε σαν υποψήφια βουλευτής με τον «Συνδυασμό Λαϊκού Κόμματος» η μητέρα του Ιωάννη, Πολυξένη Βαλλίνου. Ανατρέχοντας στην «Πολιτική Ιστορία της Άρτης» του Δ. Καρατζένη διαπιστώνουμε ότι η Πολυξένη Βαλλίνου υπήρξε η πρώτη γυναίκα, υποψήφια βουλευτής του Νομού Άρτης. Οι Ελληνίδες απέκτησαν το δικαίωμα να εκλέγουν και να εκλέγονται, για πρώτη φορά, στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1952. (Φωτο από Αρχείο Κ. Μπανιά) 

Δημοσιεύθηκε στη Αρτινά Πρόσωπα και Παρέες | Σχολιάστε