Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

———————–
Στη Συναγωγή & Μουσείο Kehila Kedosha Janina της Νέας Υόρκης – το οποίο αναφέρεται κυρίως στους Εβραίους των Ιωαννίνων – και στην ενότητα The Holocaust of Greece, υπάρχει κι ένα αφιέρωμα με τα ονόματα όλων των Εβραίων της Άρτας. Μεταφέρουμε την εισαγωγή του αφιερώματος στα Ελληνικά και Αγγλικά, μπορείτε δε να διαβάσετε όλα τα ονόματα στο λινκ https://www.kkjsm.org/…/0019a0…

“Το βράδυ της 24ης Μαρτίου 1944, μια ημερομηνία που συμπίπτει περίπου με την ημέρα του εορτασμού της Ελληνικής Ανεξαρτησίας και την ημερομηνία συγκέντρωσης των περισσότερων από τις υπόλοιπες Εβραϊκές κοινότητες στην Ελλάδα, οι Εβραίοι της Άρτας συνελήφθησαν από τους Γερμανούς και εκτοπίστηκαν στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου.
Τα επίσημα αρχεία σημειώνουν ότι 347 απελάθηκαν, 28 διέφυγαν την απέλαση κρυμμένοι στα γύρω χωριά και 30 επέστρεψαν από τα στρατόπεδα, αφήνοντας τον αριθμό των 317 ως επίσημο αριθμό των δολοφονηθέντων. Το 1947, μόνο 60 Εβραίοι αποτελούσαν την εβραϊκή κοινότητα της Άρτας και, το 1959, η κοινότητα διαλύθηκε επίσημα. Οι περισσότεροι από τους επιζώντες είχαν μετακομίσει στην Αθήνα ή μετανάστευσαν είτε στις Ηνωμένες Πολιτείες είτε στο Ισραήλ. Αργότερα απαλλοτριώθηκε το εβραϊκό νεκροταφείο και ο χώρος όπου κάποτε βρισκόταν η Συναγωγή παραχωρήθηκε στον Δήμο. Εκτός από τα υπολείμματα των λίγων πρώην εβραϊκών σπιτιών και μια πρόσφατη πλάκα που σημειώνει την απώλεια της κοινότητας, δεν έχει απομείνει τίποτα από την πρώην Εβραϊκή Κοινότητα Άρτας.
Έχουμε επεξεργαστεί επί σειρά ετών τον κατάλογο των Εβραίων της Άρτας που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα. Συμπεριλάβαμε τα ονόματα των Εβραίων που γεννήθηκαν στην Άρτα ή εκτοπίστηκαν από κάπου αλλού. Υπάρχουν περισσότερα ονόματα στην κύρια λίστα μας από τον επίσημο αριθμό των 317. Έχουμε κάνει το καλύτερο δυνατό……”

“On the night of March 24, 1944, timed to coincide with the approach of Greek Independence Day and the round-up of most of the remaining Jewish communities in Greece, the Jews of Arta were arrested by the Germans and deported to Auschwitz-Birkenau. Official records note that 347 were deported, 28 escaped deportation by hiding in surrounding villages and 30 returned from the camps, leaving the number of 317 as the official number of those murdered. In 1947, only 60 Jews made up the Jewish community of Arta and, in 1959, the Community was officially dissolved. Most of the survivors had moved to Athens or immigrated to either the United States or Israel. Later, the Jewish cemetery was expropriated and the site where the Synagogue once stood was allotted to the Municipality1 . Other than the remains of a few former Jewish homes and a recent plaque noting the loss of the community, nothing is left of the former Jewish Community of Arta.
We have worked for a number of years on the list of the Jews of Arta who perished in the Holocaust. We have included the names of Jews who were born in Arta but deported from elsewhere. There are more names on our main list than the official number of 317. Even with trying to make sense of duplications at Yad Vashem, we have had to live with discrepancies and errors. We have tried our best…..”(Πηγή : https://www.kkjsm.org/)

Στη φωτογραφία τελετουργικό κεντημένο τσαντάκι για το σάλι προσευχής του Σόλομων Γιοχάναν από την Άρτα. [Tallit Bag – Envelope bag for prayer shawl, eggplant violet velvet, rear side with cotton embroidery, central Tablets of the Covenant enclosed by multicoloured blossoms, belonged to Solomon Hayim Yohanan, Arta]. (Πηγή : Jewish Museum of Greece) 

———————-
Διεθνής Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος η 27η Ιανουαρίου, για να μην ξεχάσουμε την εποχή που η ανθρωπότητα αποκάλυψε το χειρότερο πρόσωπό της. Ας είναι αυτή η μέρα αφορμή για την αφήγηση της ιστορίας και τη διατήρηση ζωντανής της ιστορικής μνήμης κι ας αποτίνουμε φόρο τιμής στους Αρτηνούς Εβραίους που ξεκληρίστηκαν παίρνοντας μαζί τους κι ένα κομμάτι της ιστορίας της πόλης μας, θυμίζοντας την ιστορία του Μπέσου Σαμπά…….
“Ο Μπέσος Σαμπάς γεννήθηκε στην Άρτα το 1882 και καταγόταν από οικογένεια εμπόρων, η οποία αναφέρεται στις πηγές ήδη από τον 16ο αιώνα ως αρτινή οικογένεια. Δραστηριοποιήθηκε επιχειρηματικά στην Άρτα, αλλά και στη γύρω περιοχή (Φιλιππιάδα, Λούρος κλπ).
Τον Οκτώβριο του 1909 παντρεύτηκε την Τελένια, θυγατέρα του Αβραάμ Μάτσα και της Καλομοίρας Ρούσσου. Έζησαν με σχετική άνεση για την εποχή και μεγάλωσαν μια πολυμελή οικογένεια στο σπίτι τους στην οδό Μακρυγιάννη.
Από τα 6 τους παιδιά, μόνο 2 γλίτωσαν από τη ναζιστική λαίλαπα: ο Γιοσούλας με τη σύζυγό του Ασήμω και τον γιο τους Βικτωράκη, οι οποίοι κρύφτηκαν με τη βοήθεια του χωροφύλακα, που τους χτύπησε την πόρτα εκείνο το βράδυ της 24ης Μαρτίου 1944. Ο χωροφύλακας, όταν τους είδε, βεβαίωσε τον Γερμανό τον οποίον συνόδευε ότι επρόκειτο για χριστιανούς. Φυγαδεύτηκαν ακολούθως από άνδρες του ΕΔΕΣ στα βουνά και σώθηκαν.
Ο άλλος τους γιος, Ιωσήφ ή Γκιουζέπης έχασε σύζυγο και παιδί στα στρατόπεδα, αλλά ο ίδιος κατόρθωσε να γυρίσει ζωντανός, μα ρημαγμένος.
Τα δύο αδέρφια συνέχισαν τα πρώτα μεταπολεμικά τη ζωή τους στην Άρτα. Μάλιστα ο Γιοσούλας εξελέγη δημοτικός σύμβουλος και κατά την περίοδο της αναχώρησής του για την Αθήνα, το 1958, ήταν αντιδήμαρχος, ενώ ο Γκιουζέπης παντρεύτηκε την Κούλα Μιζάν και έκαναν 3 παιδιά στην Άρτα: την Τελένια, τον Μπέσο και την Σανδρούλα.
Οι απόγονοί τους, σκορπισμένοι σήμερα σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη ΗΠΑ και Ισραήλ, έχουν ως κοινό τόπο αναφοράς την Άρτα: την Άρτα των οικογενειακών αφηγήσεων, την άγνωστη Άρτα, την Άρτα των χριστιανών φίλων και κουμπάρων, την Άρτα του Ολοκαυτώματος, με τις αναμνήσεις ανθρώπων που αναίτια θανατώθηκαν, να αιωρούνται στα υγρά της σοκάκια.
Ας θυμόμαστε κι εμείς… Κι ας μνημονεύουμε όλες τις αθώες ψυχές των συμπατριωτών μας, που μαρτύρησαν μονάχα επειδή γεννήθηκαν εβραίοι…
Ποτέ ξανά!
(Ευχαριστούμε τον κύριο Θεοχάρη Βαδιβούλη για την φωτογραφία και την ιστορία της Οικογένειας Σαμπά)