Η ΛΑΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ

Δημοσιεύθηκε την 15 Απριλίου 2021 από Anastasia Karra

————————-

Μια πρώτη μαρτυρία για την λαϊκή αγορά της Άρτας έχουμε από τον Α. Κουτσαλέξη που πέρασε παιδί από την Άρτα στα 1821, στο βιβλίο του “Διαφέροντα και περίεργα τινά ιστορήματα”,(1882) που κυκλοφόρησαν αργότερα. Στο σημείο που περιγράφει τις εκτελέσεις που γίνονταν από τους Τούρκους στην Πλατεία Μονοπωλείου γράφει χαρακτηριστικά.”….. Η μητέρα μου ηναγκάσθη ένεκα τούτου και ίνα μη ακούωμεν τας γοεράς φωνάς να μετοικήσωμεν. Το ίδιο έπραξαν σχεδόν όλοι, όσοι κατώκουν το μέρος αυτό και η γινομένη αγορά έπαυσε να γίνηται. Τα πάντα ερημία και πτώματα σωμάτων έκειντο εις αυτήν…..”Από την περικοπή αυτή μαθαίνουμε πως επί Τουρκοκρατίας γινόταν εκεί η αγορά των αγροτικών προϊόντων. Συγκεντρωνόταν εκεί όλοι οι κάτοικοι από τα γύρω χωριά που ήθελαν να πουλήσουν τα προϊόντα τους. Και τούτο, για να εισπράττει εύκολα το δικαίωμά του ο ενοικιαστής του σχετικού φόρου. Ο Γ. Τσούτσινος στο βιβλίο του “Αρτινά Ιστορικά Θέματα”,(2001) επιχειρεί να δώσει μια απάντηση στο πότε καθιερώθηκε η συγκέντρωση των χωρικών στην Μονοπλιό και η είσπραξη φόρων απ’ αυτούς. Λέει χαρακτηριστικά : “….Απάντηση σίγουρη δεν μπορεί να δοθεί. Πιστεύω πως αυτό έγινε πριν έρθουν οι Τούρκοι. Την άποψή μου αυτή τη στηρίζω στα εξής επιχειρήματα α) αν η συγκέντρωση αυτή και ο σχετικός φόρος καθιερώθηκαν στα χρόνια της τουρκοκρατίας, τότε το όνομα της πλατείας θα ήταν λέξη τούρκικη , όπως συνέβη σε πάμπολλες άλλες περιπτώσεις, β) οι τούρκοι διατήρησαν όλους τους βυζαντινούς φόρους, συνεπώς αν οι τούρκοι βρήκαν όταν ήρθαν το “μονοπώλιο”, το διατήρησαν, και γ) η λέξη “μονοπώλιο” είναι μεν κατακάθαρη ελληνική, αλλά δεν συναντιέται στο λαϊκό λεξιλόγιο της τουρκοκρατίας ενώ αντίθετα το βρίσκομε στο βυζαντινό λεξιλόγιο.”

Στη φωτογραφία “Η ώρα της Λαϊκής” (Φωτο από το αρχείο του Βασίλη Γκανιάτσα όπως δημοσιεύτηκε στο Λεύκωμα “Γυναίκες Ηπειρώτισσες “, Αθήνα, 2007) 

————————-

Γεώργιος Καλαρύτης ή Καραπατάκιας : 62 χρόνια ανθοπώλης στη Λαική αγορά (Φωτο από αρχείο Β. Γκανιάτσα όπως δημοσιεύτηκε στην ΑΡΤΗΝΗ ΕΥΘΥΝΗ, τχ. 157, Δεκέμβριος 2004)

 

Δημοσιεύθηκε στη Το εμπόριο στην Άρτα | Σχολιάστε

ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΣΑΣ

Δημοσιεύθηκε την 14 Απριλίου 2021 από Anastasia Karra

“Για το γεφύρι της Πολιτσάς ο λόγος – στα Τζουμέρκα!. Που γεφυρώνει τον Άραχθο εκεί όπου η χαράδρα παραγίνεται βαθιά, άγρια. Ψηλά, απ’ τη μια μεριά, το Φορτώσι· απ’ την άλλη, Ραφταναίοι και Αμπελοχώρι· στο βάθος, χαμηλά στην κοίτη, στην αριστερή την όχθη, λίγο πιο πάνω απ’ το γεφύρι, η Πολιτσά, έρημη σήμερα, απλό πια τοπωνύμιο,! Κι όμως…
– Έμεναν οικογένειες τότε εκεί! Πήγαιναν, το χειμώνα, κι άραζαν χαμηλά, στην ποταμιά, για να αποφεύγουνε τα χιόνια…
Αλλά και πέρασμα πολυσύχναστο είχε γίνει τότε η Πολιτσά. Διέθετε μάλιστα και χάνι, για τους Τζουμερκιώτες που φεύγανε στα Γιάννενα, για τους Κατσανοχωρίτες που, αντίθετα, ανέβαιναν στις θερινές βοσκές. Κι όλοι αυτοί, Τούρκοι και ντόπιοι, έπρεπε, πάντα, έστω και με τη ψυχή στο στόμα, να διαβούν εκείνο το φοβερό γεφύρι.
Γύρω στα 1870 το είχαν φτιάξει, με κόπους πολλούς, αρκετή ξυλεία απ’ το Ματσούκι, τουλάχιστον δέκα καμίνια ασβέστη, σβάρνες για τις κοτρόνες απ’ τη Λούτσα..! Δούλεψαν οι καλύτεροι πελεκάνοι, μερόνυχτα, για να τετραγωνίσουν τα αγκωνάρια, να σιάξουν τα καμαρολίθια..! Όσο για τα χρήματα, χρόνια τα μάζευαν στο κοινό ταμείο..! Σκλουπιώτες, απ’ το Αμπελοχώρι, ήταν -θυμούνται οι παλαιότεροι- και οι πρωτομαστόροι: Βασίλης Θανάση, Γιωργάκης Σιώτος, Κώστας Τόλης…
Σιγά-σιγά όμως, με το πέρασμα των χρόνων, το γεφύρι παραέγινε επικίνδυνο. Συνέβησαν ατυχήματα, πνιγμοί. Έτσι, σαν ήλθε για καλά το Ελληνικό (1912), οι κάτοικοι άρχισαν τις πιέσεις σε βουλευτές και υπηρεσίες. Ώσπου…
– πήγε μια επιτροπή, ένας ο οποίος έχει πεθάνει, Μάντζος Κωνσταντίνος, εργολάβος απ’ το Αμπελοχώρι, ο Μήτσο ο Πραμαντιώτης, κι ένας ακόμη, ο Παπαστέργιος ο Γιάννης, τρίτος, πήγανε στη Νομαρχία και τους είπανε, ..κινδυνεύει εκεί ο κόσμος για να περνάει πέρα, να βγει ένα κοντύλι να επισκευαστεί…”
(Aπό το άρθρο “Το γεφύρι της Πολιτσάς και οι μαστόροι του” στη σελίδα του κ. Σ. Μαντά ΑΡΧΕΙΟ ΓΕΦΥΡΙΩΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΩΝ, απ’ όπου και η φωτογραφία. Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο στο λινκ http://arhiogefirionipirotikon.blogspot.com/…/blog-post…) 

Δημοσιεύθηκε στη Τα Τζουμέρκα και τα χωριά τους | Σχολιάστε

1916 |  2ο Δημοτικό Σχολείο Άρτης

Δημοσιεύθηκε την 14 Απριλίου 2021 από Anastasia Karra

—————

1916 : “Συνοικία Αγίου Μηνά στα Ψαροπλιά. Το παλαιό τουρκικό κτίριο στο οποίο στεγάστηκε το 2ο Δημοτικό Σχολείο Άρτας απέναντι από το 1ο Δημοτικό (ενθύμηση Νικολάου Οικονόμου, Αρεοπαγίτη). Το 1897 μετεβλήθη και αυτό σε πρόχειρο στρατώνα και αργότερα εγκαταστάθηκε εκεί πάλι το 2ο Δημοτικό. Το 1922 εγκαταστάθηκαν οι πρόσφυγες οι οποίοι το κατερείπωσαν και το 1929 κατέρρευσε.”

Μερική άποψη του “Σχολείου του Πριόβολου”, ενός από τα σχολικά κτίρια που βρίσκονταν στην πλατεία του Αη-Μηνά, στη θέση των σημερινών “μαρκάτων”, των δημοτικών δηλαδή ιχθυοπωλείων και κρεοπωλείων. Μια ακόμη φωτογραφία του έχει δημοσιευθεί από τον Α. Ορλάνδο.Το από παλιά κατεδαφισμένο Σχολείο ήταν κτισμένο στην μια πλευρά ευρύχωρης αυλής, απέναντι από ένα άλλο κτίσμα, πιθανώς την “Ελληνική Σχολή”, η κυκλική σε κάτοψη κλίμακα του οποίου διακρίνεται στη φωτογραφία του Ορλάνδου.Το κτίριο παρουσίαζε όλα τα χαρακτηριστικά των παλαιών Αρτινών αστικών σπιτιών: είχε σε κάτοψη το σχήμα ορθογωνίου παραλληλόγραμμου και διέθετε ισόγειο και όροφο. Οι χώροι του ισογείου ήταν διατεταγμένοι κατά μήκος ενός ημι-υπαίθριου χώρου, η προς την αυλή πλευρά του οποίου ήταν μια τοξοστοιχία με πέντε τόξα. Η προσπέλαση στον όροφο γινόταν από την αυλή μέσω λίθινης κλίμακας με δύο συμμετρικούς βραχίονες που φέρονταν από τρία τόξα. Οι χώροι του ορόφου ήταν σε αντιστοιχία με εκείνους του ισογείου, διατεταγμένοι κατά μήκος μιας φαρδιάς υαλόφρακτης “κρεββάτας”.(Περιγραφή του καθηγητή Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Πατρών, Σταύρου Μαμαλούκου)

(Φωτο από Αρχείο Αριστοτέλη Ζάχου και το σχόλιο που την συνόδευε από το βιβλίο του Κ. Τσιλιγιαννη για την Εκπαίδευση στην Άρτα)

Δημοσιεύθηκε στη Η Εκπαίδευση στην Άρτα | Σχολιάστε

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ ΑΠΌ 1881 ΜΕΧΡΙ 1920

Δημοσιεύθηκε την 14 Απριλίου 2021 από Anastasia Karra

Ήδη στην Άρτα όπως το 1873 έτσι και μετά την απελευθέρωση το 1881 υπήρχε α) το “Αλληλοδιδακτικό Σχολείο” με 300 μαθητές, β) το “Παρθεναγωγείο” με 70 μαθήτριες και γ) το “Ελληνικό Σχολείο” με 5 καθηγητές και πάνω από 50 μαθητές που λάβαιναν και μαθήματα γυμνασίου ενώ τυπικά δεν υπήρχε Γυμνάσιο στην Άρτα πριν την απελευθέρωση.
Η εκπαίδευση στην Άρτα την περίοδο 1881-1920 είχε τρία στάδια και σχολεία α) το Δημοτικό που ήταν τετρατάξιο, β) το Ελληνικό Σχολείο ή Σχολαρχείο που ήταν τριτάξιο και γ) το Γυμνάσιο που ήταν τετρατάξιο. Το Αλληλοδιδακτικό Σχολείο ανήκε στην πρώτη βαθμίδα της εκπαίδευσης και περιελάμβανε μόνο άρρενες μαθητές ενώ το κορίτσια φοιτούσαν αντίστοιχα στο Παρθεναγωγείο.
Το 1917 διαμορφώνονται δύο Δημοτικά Σχολεία Αρρένων, το 1ο και 2ο , τα οποία ήταν ανεξάρτητα σε ξεχωριστά κτίρια το ένα απέναντι στο άλλο, στο χώρο που σήμερα το λέμε “Ψαροπλιά”. Το 1ο ήταν ισόγειο και το 2ο στο ανώγειο του απέναντι κτιρίου.

Στη φωτογραφία σκίτσο του Α’ Δημοτικού Σχολείου του Παναγιώτη Τζελέπη, δημοσιευμένο στο βιβλίο “Λαϊκή Ελληνική Αρχιτεκτονική” που εξέδωσε ο Οίκος Αλμπέρ Μορανσέ στο Παρίσι το 1952. Είναι το παλαιό τούρκικο κτίριο του Μπέη της Άρτας στη συνοικία του Αγίου Μηνά στις αρχές του 19ου αιώνα όπου στεγάστηκε το 1ο Δημοτικό Σχολείο . Μετά το 1897, έγιναν εκεί στρατώνες. Ξαναστεγάστηκε το δημοτικό σχολείο και τέλος το 1922 στεγάστηκαν εκεί οι πρόσφυγες. Το κτίριο κατερειπώθηκε και κατέρρευσε το 1928. (Από το βιβλίο Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ , Κ. Τσιλιγιάννης, Αθήνα, 2013) 

Δημοσιεύθηκε στη Η Εκπαίδευση στην Άρτα | Σχολιάστε

Ο Λοχαγός Πεζικού Χρήστος Παπακώστας

Δημοσιεύθηκε την 14 Απριλίου 2021 από Anastasia Karra

Ο Λοχαγός Πεζικού Χρήστος Παπακώστας από τον Καταρράκτη Άρτας με έναν συνάδελφό του σε περιπολία στα Αλβανικά σύνορα πριν την κήρυξη του πολέμου, (Φωτο από συλλογή Οικογένειας Παπακώστα)

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην κατοχή και την Αντίσταση | Σχολιάστε

Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΙΩΤΩΝ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ ’40

Δημοσιεύθηκε την 14 Απριλίου 2021 από Anastasia Karra

“Ο πυρετός της πολεμικής προετοιμασίας έφτασε και στα Τζουμερκοχώρια. Σχεδόν κάθε μέρα μετά την 15ην Αυγούστου 1940 οι αστυνομικοί σταθμοί της περιοχής των Τζουμέρκων επέδιδαν συνεχώς προσκλήσεις σε στρατεύσιμους ή ζητούσαν τις διευθύνσεις από τους συγγενείς τους για να διαβιβάσουν τις προσκλήσεις στον τόπο εργασίας τους.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου 1940 ειδοποιήθηκαν οι κάτοχοι μουλαριών και αλόγων των χωριών μας να πάνε τα ζώα στους Χουλιαράδες, όπου είχε την έδρα της η επιτροπή επιτάξεως υποζυγίων για να τα παραδώσουν.
Με την κήρυξη του πολέμου έγινε και η δεύτερη επίταξη και παρεδόθηκαν και τα υπόλοιπα ζώα των χωριών μας στην Κάτω Καλεντίνη. Έτσι έμειναν τα χωριά σχεδόν χωρίς φορτηγά ζώα, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολος ο ανεφοδιασμός τους σε τρόφιμα και προβληματική η μετακίνηση ανθρώπων κάποιας ηλικίας ή ασθενών εξ αιτίας της έλλείψεως ζώων.
Στα μέσα του Σεπτέμβρη του 1940 έγινε τοπική επιστράτευση των εφέδρων, για να επανδρωθούν οι μονάδες της VIII Μεραρχίας. Περισσότεροι από 2000 Τζουμερκιώτες κατετάγησαν τότε ως έφεδροι στα διάφορα ηπειρωτικά συντάγματα 3/40 Άρτας, 15ο Ιωαννίνων, 24ο Πρέβεζας και 85ο Προκαλύψεως και σε άλλους στρατιωτικούς σχηματισμούς, χωρίς να υπολογίζονται οι κληρωτοί που υπηρετούσαν τότε στο Μακεδονικό Μέτωπο. Τζουμερκιώτες έτυχε να είναι οι διοικητές των τριών ταγμάτων του 3/40 συντάγματος…..” (Απόσπασμα από το βιβλίο ΤΑ ΤΖΟΥΜΕΡΚΟΧΩΡΙΑ του Στέφανου Φίλου, Αθήνα, 2000).Στο σχόλιο μπορείτε να διαβάσετε τη συνέχεια του κειμένου με τα ονόματα των διοικητών καθώς και άλλων αξιωματικών από τα Τζουμέρκα.

Στη φωτογραφία ο Κωσταντίνος Μπανιάς από τους Μελισσουργούς, εύζωνας, σε αναμνηστική φωτογραφία που έστειλε στην οικογένειά του από το μέτωπο. (Φωτο από συλλογή Α. Καρρά)

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην κατοχή και την Αντίσταση | Σχολιάστε

ΠΑΝΑΜΒΡΑΚΙΚΟΣ – Ολυμπιακός Ιωαννίνων

Δημοσιεύθηκε την 13 Απριλίου 2021 από Anastasia Karra

——————-

1930ς : Από παιγνίδι του ΠΑΝΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ με τον Ολυμπιακό Ιωαννίνων.( Φωτο κ έρευνα κ. Κ. Μπανιάς)

Δημοσιεύθηκε στη Η ομάδα του Παναμβρακικού | Σχολιάστε

Οικογένεια Μπανταλούκα…

Δημοσιεύθηκε την 13 Απριλίου 2021 από Anastasia Karra

1935 : Κυρίες της Οικογένειας Μπανταλούκα ποζάρουν στο Γεφύρι. Μερικά από τα ονόματα που γνωρίζουμε : Aριστερά, Βάσω Μπανταλούκα, Λιλή Μπανταλούκα (συζ. Β. Αγραφιώτη), Θεοδώρα Μπανταλούκα (συζ. Αχ. Τούμπουρου) (Φωτο από αρχείο κ. Κ. Μπανιά)

Δημοσιεύθηκε στη Αρτινές Οικογένειες | Σχολιάστε

Φωτολιθογραφημένη αναπαραγωγή ελαιογραφίας του Georges Scott

Δημοσιεύθηκε την 13 Απριλίου 2021 από Anastasia Karra

Φωτολιθογραφημένη αναπαραγωγή ελαιογραφίας του Georges Scott. Προέρχεται από το Ημερολόγιο της Εταιρίας Ελληνικού Πυριτιδοποιείου και Καλυκοποιείου Α.Ε. για το έτος 1941 από το οποίο έχει αποσπαστεί το τμήμα όπου ήταν επικολλημένος ο ημεροδείκτης. Ο τίτλος “Αέραα!!” είναι επικολημμένος.

Στο έργο απεικονίζεται ελληνική διμοιρία σε έφοδο. Έλληνας στρατιώτης εφορμά όρθιος σε πρώτο πλάνο, αποτελώντας το κύριο θέμα του έργου. Ο πίνακας εξαίρει με αυτόν τον τρόπο την πολεμική αρετή των Ελλήνων κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου στο μακεδονικό μέτωπο. Η επιλογή του θέματος κατ’ αντιστοιχία με τον ελληνοϊταλικό πόλεμο (1940-1941).

Σχεδιαστής: Scott, Georges
Τυπογράφος: [Ασπιώτη – Έλκα]
Εκδότης: [Εταιρεία Ελληνικού Πυριτιδοποιείου και Καλυκοποιείου Α.Ε.] 

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην κατοχή και την Αντίσταση | Σχολιάστε

ΤΟ 3/40 ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Δημοσιεύθηκε την 13 Απριλίου 2021 από Anastasia Karra

“Το 40 Σύνταγμα έκανε ατομικές προσκλήσεις. Στην επιστράτευση της 1ης Οκτωβρίου 1940 στην Άρτα κάλεσαν 8 ή 10 ηλικίες. Έγινε το πρώτο τάγμα τις πρώτες μέρες και έφυγε στο Καλπάκι, νομίζω με διοικητή τον Χρυσοχόου.
Το 2ο και το 3ο Τάγμα έμειναν εδώ. Επιστρατεύτηκαν τα πάντα, μουλάρια για μεταγωγικά, για το λόχο διοικήσεως, μουλάρια για τα πολυβόλα, όλα αυτά που έπρεπε να έχουν μια επιστράτευση, όπως και επίταξη κτηνών. Ο καθένας πήγε στην θέση του…………
Στις 28 το πρωί ακούω από τον ασύρματο ότι κηρύχθηκε πόλεμος. Έλεγαν από τη Μεραρχία ότι διατάσσουν να πάμε να καταλάβουμε τις θέσεις μας. Στις 9 η ώρα το πρωί περίπου ήμασταν έτοιμοι και ξεκινήσαμε. Τότε είδαμε και τα πρώτα αεροπλάνα που ήρθανε και πήγαν και βομβαρδίσανε τη γέφυρα του Τσίκου και του Σορρόκου στιν Καλαμά. Εμείς είχαμε άγνοια από τέτοια πράγματα και βλέπαμε τα αεροπλάνα με έκπληξη….Το πρώτο τάγμα του 3/40 στο Καλπάκι ήρθε από την πρώτη στιγμή σε επαφή με τους Ιταλούς. Όλοι εκεί ήταν Αρτινοί, οπλίτες του Ν. Άρτας.” (Aπόσπασμα από τις μνήμες του Ταξίαρχου ε.α. Κ. Μάνου από την κήρυξη του πολέμου όπως δημοσιεύτηκαν στο βιβλίο Η ΑΡΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ, Κ. Βάγιας, Άρτα, 2004)

Στη φωτογραφία “Στρατιώτες από την Άρτα στο Αλβανικό μέτωπο” (Φωτο από το ίδιο βιβλίο)

ΕΠΙΣΤΟΛΙΚΟΝ ΔΕΛΤΑΡΙΟΝ από τον πόλεμο του 1940 (Από ιδιωτική συλλογή) 

“Από το στρατό, Άρτα 1940”, ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΡΑΛΗ, Μελάνι 0,17χ 0,21μ, Ανυπόγραφο, ενεπίγραφο, Ανήκει στον καλλιτέχνη(Φωτο και σχόλιο από το βιβλίο Η ΑΡΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ, Κ. Βάγιας, Άρτα, 2004) 

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην κατοχή και την Αντίσταση | Σχολιάστε