Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Το Χάνι του Γεωργόπουλου βρισκόταν στο δρόμο μπροστά στην Πλατεία Κιλκίς και δίπλα στο μετέπειτα ξενοδοχείο Η ΕΛΛΑΣ. Είχε μεγάλα δωμάτια με φαρδιά κρεββάτια. Μέσα στο Χάνι υπήρχε το καφενείο του Μαλτέζου, πατέρα του Γεράσιμου Μαλτέζου (Καπετάν Τζουμερκιώτη). Στο χάνι του Γεωργόπουλου πήγαιναν συνήθως άνθρωποι του κάμπου με τα άλογά τους και αγωγιάτες από την Σκούπα και τον Αμμότοπο.

1930 : Στη φωτογραφία γιορτάζοντας την Πασχαλιά στο Χάνι του Γεωργόπουλου. (Πηγή και φωτο από το βιβλίο του Κ. Τσιλιγιάννη “Σεργιάνι στην παλιά ‘Αρτα”, Αθήνα , 2013)

Όταν το 1881 η Άρτα απελευθερώθηκε και οι Τούρκοι έφυγαν από την πόλη, μέσα σ’ αυτά που δεν μπόρεσαν να πάρουν μαζί τους ήταν το νεκροταφείο τους. Καταλάμβανε μια μεγάλη σχετικά έκταση στο δυτικό άκρο της κεντρικής αγοράς που την αποκαλούσαν ρωμιοπάζαρο και που τότε δεν ήταν ένας ευθύς δρόμος. Το νεκροταφείο ήταν κλεισμένο με χαμηλό μαντρότοιχο και έφτανε μέχρι κάτω στους μύλους και στα σφαγεία. Περιβαλλόταν με μελικοκκιές, χαμόκλαδα και γλυκόριζα. Η πόλη συνεχίζονταν και μετά από αυτό, άλλωστε πιο κάτω ήταν η περιοχή μουχούστι με το σεράι του Τούρκου διοικητή. Περίεργο βέβαια είναι που οι τούρκοι είχαν το νεκροταφείο τους μέσα στη πόλη. Αργότερα ο μαντρότοιχος γκρεμίστηκε, οι ταφόπλακες θρυμματίστηκαν και μια πλατεία άρχισε να διαμορφώνεται εκεί, πέριξ της οποίας ανεγείρονταν κτίρια. Ονομάστηκε ανεπίσημα πλατεία Γαρουφαλιά, επειδή αυτός (Ευάγγελος) είχε χρηματοδοτήσει την κατασκευή της.Στη μάχη του Κιλκίς το 1913 απεστάλησαν για ενίσχυση στρατιωτικές δυνάμεις εξ Άρτης, οι οποίες γύρισαν με πολλές απώλειες. Προς τιμή των πεσόντων αυτών που η πόλη θρήνησε, ονομάστηκε η πλατεία Κιλκίς. Δίπλα της ήκμασε και παρήκμασε κατά καιρούς ένα ομώνυμο κέντρο διασκέδασης , ώστε μερικοί να ισχυρίζονται ότι αυτό προηγήθηκε ως προς το όνομα κι όχι η πλατεία. Το κέντρο επιπλώθηκε με πολύ γούστο, μπήκαν ωραία τραπέζια, καρέκλες, μπιλιάρδα και βιτρίνες. Είχε προδιαγραφές να λειτουργήσει σαν μαγαζί πολυτελείας, επομένως ήταν ακριβό και τις δύσκολες εποχές ο κόσμος δεν μπορούσε να το υποστηρίξει. Αρκετοί πέρασαν σαν ενοικιαστές, αλλά όταν είχε αναδουλειές το παράταγαν. Ακόμα και ο πολύπειρος σε τέτοιες επιχειρήσεις Χρήστος Παππάς, που το ανέλαβε με τον αδελφό του Τάσο, δεν μπόρεσε να το ζωντανέψει κι έπειτα έμεινε για πολύ καιρό κλειστό. Ο επόμενος ενοικιαστής ήταν ο Βασίλης Χατζόπουλος που το έκανε πιο λαϊκό ζαχαροπλαστείο και χαρτοπαικτική λέσχη, για να μαζεύονται εργάτες και απλοί άνθρωποι να χαρτοπαίζουν. Έτσι το κράτησε για πολλά χρόνια, μέχρι που γέρασε και δεν μπορούσε να δουλεύει άλλο. Μετά το πήρε ο Βασίλης Τσολιάς με τον Αριστείδη Χρηστίδη και τον μετατρέψανε σε κινηματογράφο με όνομα «Ορφέας». Εμείς θυμόμαστε την πλατεία Κιλκίς ήσυχη, απόμερη, χαμηλών τόνων, λιγότερο κοσμική, χωρίς φωταψίες, με την πιάτσα των ταξί, το πρακτορείο των ΚΤΕΛ, τη φωτεινή επιγραφή των τσιγάρων Παπαστράτος, την ταβέρνα ψησταριά του Χαρμπή Σφήκα (στη παλιά της θέση κολλητά με το πρακτορείο), τις αποθήκες του Δεβέκου και πιο κάτω το χάνι του Γεωργόπουλου. Αργότερα όταν η οδός ανεξαρτησίας άνοιξε μέχρι τη Μαξίμου Γραικού, η ταβέρνα μεταφέρθηκε δίπλα, αμέσως μετά ήταν το μαγαζί του Δημητριάδη με τα ηλεκτρικά, η είσοδος του κινηματογράφου ΡΕΞ και το παραδοσιακό μπουγατσοπωλείο «ιδανικόν» στη γωνία. Από την άλλη μεριά στη Σκουφά ήταν το ξενοδοχείο ΕΛΛΑΣ. Συνολικά τέσσερα ζαχαροπλαστεία των ξαδελφών Σκανδάλη έβγαζαν τραπέζια και σέρβιραν πελάτες στην πλατεία. Ανάμεσα στα τραπέζια με θέα στο δρόμο, υπήρχε τρίπτυχο ταμπλό όπου οι κινηματογράφοι της πόλης διαφήμιζαν τις ταινίες που παίζονταν, με φωτογραφίες και αφίσες. Η πλατεία Κιλκίς φέρει κι ένα δεύτερο όνομα που λίγοι το ξέρουν, λέγεται και «ανεξαρτησίας». ((Το άρθρο και οι φωτογραφίες είναι από το ιστολόγιο του κ. Σωτήρη Σαρλή, 17/12/2018)

Πλατεία Κιλκίς – Τρίκυκλοι μεταφορείς.

Στο δρόμο που περνά δίπλα από το 1ο λύκειο και λέγεται Μάρκου Μπότσαρη, μέχρι το 1970 γίνονταν κάθε Πέμπτη το γουρουνοπάζαρο. Όσοι πηγαίναμε στο γυμνάσιο αρρένων και κάναμε μάθημα στις αίθουσες «ψυγείο» και «κλουβί», που βρίσκονταν από τη μεριά αυτού του δρόμου, θυμόμαστε τα γρυλίσματα των γουρουνιών και την οχλοβοή των αγοροπωλητών .
Οι άνθρωποι έρχονταν από τα χωριά τους με τα γουρούνια τους να τα εκθέσουν προς πώληση, τα τραβούσαν, τα έσερναν, τα έστηναν στο πεζοδρόμιο κι άλλοι έμποροι, σφαγείς, εκδορείς, περιφέρονταν για να τα διαλέξουν και να τα αγοράσουν.
Τα πιο μικρά χοιρίδια τα κουβαλούσαν σε σακιά, κατά την έκφραση «γουρούνι στο σακί» κι ενώ γίνονταν τα παζάρια με τον αγοραστή, εκείνα στριφογύριζαν σαν τρελά στα πρόθυρα της ασφυξίας.
Τα πιο μεγάλα με δυσκολία τα κράταγαν από τα πισινά τους πόδια και με μεγαλύτερη δυσκολία τα πέρναγαν στο καινούργιο τους αφεντικό, γιατί αυτά θαρρείς και αντιλαμβάνονταν στο πρόσωπό του τον σφαγέα τους, αναστατώνονταν και αντιδρούσαν.
Με τα πολλά κάποια κατάφερναν να ξεφύγουν και έτρεχαν σαν χαμένα να γλυτώσουν. Από κοντά τα αφεντικά τους τα καταδίωκαν και με την βοήθεια καλοθελητών, τα παγίδευαν σε αδιέξοδα και συλλαμβάνοντάς τα έφερναν πίσω ξανά στο εμπόριο.
(Το άρθρο είναι του κ. Σωτήρη Σαρλή, δημοσιευμένο στο ιστολόγιό του στις 17/10/2018. Η φωτογραφία αν και σχετική με το θέμα, δεν είναι από την Άρτα)

Στη απέναντι πλευρά της πλατείας Κιλκίς, εκεί που είναι σήμερα η φοιτητική λέσχη , ήταν το Χάνι του Βαγγέλη και Πάνου Τρούγκου. Η οικογένεια έμενε μόνιμα σε ένα δωμάτιο πάνω από το χάνι που έβλεπε στην πλατεία. Δίπλα ακριβώς ήταν το μπακάλικο του Λάμπρου Τρούγκου που αργότερα αγόρασαν οι αδελφοί Δεβέκου. Στο δρόμο από την πίσω πλευρά, την οδό Μάρκου Μπότσαρη όπου γίνονταν και το Γουρουνοπάζαρο της Άρτας, υπήρχε το μεγαλύτερο και παλαιότερο χάνι από τον καιρό της Τουρκοκρατίας, ΤΟ ΧΑΝΙ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΚΑΤΩ ΠΑΝΑΓΙΑΣ με μεγάλες αποθήκες όπου αποθηκεύονταν οι καρποί από τα πολλά κτήματα που είχε στην κατοχή του το Μοναστήρι. Βρισκόταν στο χώρο που είναι σήμερα το προαύλιο του Α’ Γυμνασίου κ Λυκείου Άρτας. Το χάνι γκρεμίστηκε το 1929 και αργότερα το 1933 κτίστηκε το Πρώτο Γυμνάσιο Άρτας.

1950ς : Στη φωτογραφία η είσοδος του καταστήματος Δεβέκου στην Πλατεία Κιλκίς. Στην κάτω σειρά από δεξιά ο κ. Θανάσης Γκίζας, δίπλα ο Βασίλης (Λάκης ) Δεβέκος και πίσω από τον κ. Γκίζα, ο Μήτσος Πολύζος, δεύτερος από αριστερά ο κ. Βλάσιος Γεωργίου και δεύτερος από δεξιά ο Ιωάννης Τσιαντής από το Ψαθοτόπι.. Η φωτογραφία είναι από βίντεο του κυρίου Ξυλογιάννη, ο οποίος έκανε μια καταπληκτική σειρά με παλιές φωτογραφίες από το Ψαθοτόπι…

1950ς : Βόλτα στην Πλατεία Κιλκίς…..Στο βάθος το Χάνι του Τρούγκου (Φωτο από συλλογή Λ.Μ.)

Σύμφωνα με τον κ. Κ. Τσιλιγιάννη, η πόλη της Άρτας είχε περίπου 25 χάνια, δηλαδή πανδοχεία….εξαιρετικά μεγάλος αριθμός αν σκεφτεί κανείς ότι σήμερα διαθέτει ελάχιστα ξενοδοχεία. Γύρω από την πλατεία Κιλκίς υπήρχαν 5 χάνια με μεγαλύτερο το ΧΑΝΙ ΤΟΥ ΚΑΡΑΤΖΕΝΗ (πρώην Βαγγέλη Γαρουφαλιά). Ήταν ένα μεγάλο χάνι στο σημείο που είναι σήμερα η Τράπεζα Πειραιώς με πολλά δωμάτια. Κάτω απ΄την μεγάλη αυλή του ήταν θαμμένα τα δάπεδα του αρχαίου ναού του Απόλλωνα που βλέπουμε σήμερα περνώντας. Η Άρτα το 1934 διέθετε τμήματα έφιππης αστυνομίας που είχε τα άλογά της στο χάνι αυτό μέχρι την Κατοχή. Το 1944, όταν ο ΕΛΑΣ κατέλαβε την Άρτα μετά από πολύνεκρη μάχη με τον ΕΔΕΣ, ο Αρχιμανδρίτης Συνέσιος εξεφώνησε πύρινο λόγο απ’ το μικρό μπαλκονάκι του πανδοχείου. Λίγο πιο πίσω, επί της Βασιλέως Πύρρου, πριν το 1933, υπήρχε μεγάλος χώρος όπου λειτουργούσε το ΧΑΝΙ ΤΟΥ ΠΑΝΟΥ ΑΛΕΞΙΟΥ. Σ’αυτό δεν έμπαιναν μεταγωγικά ζώα παρά μόνο ταξιδιωτικές άμαξες και κάρα που πραγματοποιούσαν το ταξίδι Άρτα-Γιάννενα και Άρτα -Αμφιλοχία. Μετά στο χώρο αυτό κτίστηκε η κλινική του γιατρού Πάνου Αλεξίου και σήμερα είναι Κέντρο νυχτερινής διασκέδασης….(Πηγή : ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΑΡΤΑ. Κ. Τσιλιγιάννης, Αθήνα, 2013)

1935 : Στη φωτογραφία η είσοδος για το Χάνι του Καρατζένη στα αριστερά, στη γωνία Βασιλέως Πύρρου και Ελευθ. Βενιζέλου με την σοφίτα. Μπροστά ήταν πιάτσα με ταξί της εποχής…

1930-40 : Πιάτσα ταξί στην Πλατεία Κιλκίς στην Άρτα (Φωτο από οίκο δημοπρασιών)