ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΑΡΤΑ -(2)

Δημοσιεύθηκε την 23 Φεβρουαρίου 2021 από Anastasia Karra

Κατά τους τοπικούς ιστοριογράφους η Αρτινή αποκριά έχει τις ρίζες της στην εποχή του Καρόλου Ά του Τόκου. Τότε, στα 1407, ο Κάρολος έκανε μια γιορτή στο Παλάτι σε ανάμνηση του καρναβαλιού της Βενετιάς, ιδιαίτερης πατρίδας του. Το ξεφάντωμα ήταν ολονύχτιο και σε λίγο καιρό οι άρχοντες της πόλης συνέστησαν μια επιτροπή και ζήτησαν από το Δεσπότη να ντύνονται «Γιατρούδες» και να φοράνε προσωπίδα. . Ο γιατρός είναι μια φιγούρα της Commedia del Arte και έρχεται από τη Βενετία. Μετά τις δύο επιδημίες πανώλης που έπληξαν την πόλη οι γιατροί συνήθιζαν να φοράνε μάσκες για να μην κολλήσουν. Έτσι μπήκε στο Καρναβάλι ο dotore di morto, γιατρός του θανάτου.Εξαιτίας της επισημότητας των ρούχου (επίσημα ντύνονταν οι άρχοντες και οι λιγοστοί επιστήμονες της εποχής) οι μεταμφιεσμένοι παρομοιάζονταν με γιατρούς. Τότε δημιουργήθηκαν και τα πρώτα δίστιχα (μικρά ποιηματάκια με δύο στίχους) των αρτινών για τις Αποκριές, που διασώζονται και στις μέρες μας, όπως : «θα γίνουμε γιατρούδες, θα γίνουμε γιατροί, την Καθαρή Δευτέρα θα φάμε πιταστή».

Στη φωτο του κ. Δ. Μητσιάνη, Απόκριες στην Άρτα του 1930 από το αρχείο του Μ/Φ Συλλόγου ΣΚΟΥΦΑΣ όπως δημοσιεύτηκε στο λεύκωμα του Ε. Ιντζέμπελη

Δημοσιεύθηκε στη Οι Αποκριές | Σχολιάστε

1956 : ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΔΕΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ

Δημοσιεύθηκε την 22 Φεβρουαρίου 2021 από Anastasia Karra

——————

Δεξιά η Χαριτίνη Χουλιάρα-Λέκκου, στο μέσον ο επιτελικός μέσος του Παναμβρακικού Νίκος Αρτέμης και αριστερά η Γεωργία Ευταξία. Η φωτο είναι από το αρχείο του κ. Κ. Μπανιά.

Και τα σχόλια…..

Δημοσιεύθηκε στη Αθλητικές Εκδηλώσεις | Σχολιάστε

Η ΒΡΥΣΗ ΤΟΥ ΑΡΑΠΗ ΣΤΑ ΠΡΑΜΑΝΤΑ

Δημοσιεύθηκε την 22 Φεβρουαρίου 2021 από Anastasia Karra

Μία από τις πιο ωραίες βρύσες της περιοχής μας βρίσκεται στην κεντρική πλατεία των Πραμάντων, στην έδρα των Βορείων Τζουμέρκων. Μια βρύση που παριστάνει μια ανθρώπινη κεφαλή με κρουνό στο στόμα της, τοποθετημένη σε μια πελεκητή πέτρινη στήλη. Το όνομά της; «Η βρύση του Αράπη», μια βρύση που μετρά πάνω από 130 χρόνια ζωής μιας και χτίστηκε το 1887.
Γιατί «βρύση του Αράπη»; Οι εκδοχές είναι πολλές και κάθε μια διηγείται και μια διαφορετική ιστορία. Άλλοι λένε ότι η βρύση με την άσπρη μορφή (και με μουστάκι) χτίστηκε στην τοποθεσία όπου κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας στεκόταν ο «αράπης» Οθωμανός εισπράκτορας των φόρων. Άλλοι ότι στην ίδια τοποθεσία, μια ανδρογύναικα Πραμαντιώτισσα έσφαξε το καλοκαίρι του 1821 έναν αράπη που πολεμούσε με τον οθωμανικό στρατό.
Η πιο… παιχνιδιάρικη εκδοχή είναι αυτή που θέλει τον λιθοξόο-κατασκευαστή της βρύσης, τον Βασίλειο Γεωργάκη, να εκδικείται με τον τρόπο του έναν μεγαλοτσέλιγκα. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, ο Γεωργάκης ξεκίνησε να φτιάχνει τη βρύση με μορφή γουρουνιού -τόσο η μορφή του γουρουνιού όσο και η μορφή του αράπη στη λαϊκή αρχιτεκτονική κατέχουν τη θέση συμβόλου αποτροπής του κακού στοιχείου. Κατά την κατασκευή της μορφής, πέρασε από το «εργαστήριό» του ο μεγαλοτσέλιγκας Ζάχος Μολώνης, ο οποίος είπε αστειευόμενος: «Μπράβο για την επιτυχία σου Μαστροβασίλη. Στον καθρέπτη εκοίταζες;». Ο μαστρο-Βασίλης βρήκε τον τρόπο να πάρει το αίμα του πίσω. Έφτιαξε τη βρύση με τη μορφή του Ζάχου Μολώνη με καταπληκτική ομοιότητα όπως υποστηρίζουν οι παλαιότεροι Πραμαντιώτες.(Πηγές : “Ιστορία-Λαογραφία, Πράμαντα Τζουμέρκων Ιωαννίνων”, Αθήνα, 1977, “Τοπωνυμικό Πραμάντων”, Νικηφόρος Παπαθεοδώρου, 1999)

Η φωτογραφία στον “Αράπη” στην Πράμαντα. Αριστερά ο Κωσταντίνος Βαίτσης και δεξιά ο Βασίλειος Δ. Σταυρούλας.Από το αρχείο του Κ. Βαίτση, όπως δημοσιεύτηκε στην Περιοδική Έκδοση του Συλλόγου Πραμαντιωτών Ιωαννίνων , τ. 79, 2008

Δημοσιεύθηκε στη Τα Τζουμέρκα και τα χωριά τους | Σχολιάστε

ΤΟ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟ ΑΡΤΑΣ

Δημοσιεύθηκε την 22 Φεβρουαρίου 2021 από Anastasia Karra

Η συστατική πράξη του Παρθεναγωγείου Άρτας έγινε από το Μητροπολιτικό Συμβούλιο στις 23 Απριλίου1856. Σχετικά με τη στέγασή του υπάρχουν τρεις ειδικές μαρτυρίες του Σεραφείμ. Κατά την πρώτη, από τον Μητροπολίτη Σωφρόνιο το1856 “καθιδρύθη” το Παρθεναγωγείο και ο διάδοχος του ηγούμενου της Κάτω Παναγιάς Διονυσίου οικοδόμησε το 1857 στη συνοικία του Αγίου Δημητρίου “οικίαν ή ως ειπείν σχολήν ευρύχωρον”. Κατά την επόμενη, ο ηγούμενος της Μονής Κωστάντιος Πλάτωνος, “εξ Άρτης ορμώμενος”, το 1857 οικοδόμησε “φιλοτίμως ευρύχωρον παρθεναγωγείον” στη θέση της οικίας του “κτήτορος της γεφύρας Γεωργίου του επικαλούμενου Γατοφάγου”. Κατά την τελευταία , που είναι και η πληρέστερη, το συσταθέν Παρθεναγωγείο το 1856 εγκατεστάθη στην “αρχαίαν κατοικίαν” του Πάνου Κομπότη, κείμενη κατά την συνοικία του Αγίου Κωσταντίνου, ο δε ηγούμενος της ίδιας μονής Κωστάντιος Πλάτωνας, το επόμενο έτος 1857, ανήγειρε “λαμπρόν οικοδόμημα και ευρύχωρον κατά την συνοικίαν Τουρκοπαζάρου”.
Το Παρθεναγωγείο το 1907 είχε 272 μαθήτριες και 4 δασκάλες ενώ το 1908 είχε 5 δασκάλες και 300 μαθήτριες σε 6 τάξεις. Στις 10/9/1907 η Πέμπτη τάξη του Παρθεναγωγείου Άρτας διαλύθηκε κι έτσι από πεντατάξιο έγινε τετρατάξιο δημοτικό σχολείο θηλέων (Παρθεναγωγείο) Άρτας Οι μαθήτριες της πέμπτης τάξης έδωσαν εξετάσεις για να εισέλθουν στην πρώτη τάξη του Μικτού Ελληνικού Σχολείου (Σχολαρχείου).

Στη φωτογραφία Άρτα 1907 : Η διευθύντρια , οι δασκάλες και οι μικρές μαθήτριες του Παρθεναγωγείου της Άρτας το εκπαιδευτικό έτος 1907-08. Επάνω από αριστερά η δασκάλα Ανθή Μάνθα, η διευθύντρια Ελένη Πάτση και η δασκάλα Αρτεμισία Τσακάλου. Κάτω από αριστερά οι δασκάλες Ναταλία Παπαποστόλου και Ελένη Ζωγράφου. Η φωτο είναι από το Αρχείο του κ. Κ. Μπανιά. 

Δημοσιεύθηκε στη Η Εκπαίδευση στην Άρτα | Σχολιάστε

ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΑΡΤΑ -(1)

Δημοσιεύθηκε την 22 Φεβρουαρίου 2021 από Anastasia Karra

“Σήμερα θυμήθηκα το παλιό Αρτινό Τριώδι, που συνεχίζονταν σχεδόν το ίδιο, ως τις παραμονές του Ελληνοιταλικού πολέμου. Ανήμερα που έμπαινε το μαθαίναμε γιατί, με το σούρουπο, άρχιζαν οι μπαντίδοι να χτυπάν τα όργανα Ντουμ – ντουμμ ντουτούμ Ντουμ – ντουτουντούμ, ντουμ- ντουμ…..βούιζε η μικρή μας Άρτα απ’ τη μια ως την άλλη άκρη, σύγκρυο περνούσε το κορμί μας, η φαντασία μας πέταγε, και τι δεν έβλεπε το παιδικό μας μυαλό τότε…
Οι νοικοκυρές της γειτονιάς βγαίναν στα παράθυρα ή κατέβαιναν στις πόρτες ( που τα πεζούλια τους μόλις φέγγονταν από το αχνό φως του φανοστάτη της δημοτικής λάμπας του πετρελαίου) “και του χρόνου κυρά Κώσταινα”, “ομοίως κυρά Σπύραινα, καλές Απόκριες κυρά Μαγδάλω” (αφορμή για να περάσει από το στοματάκι τους όλη η γειτονιά)…..”
Aπόσπασμα από το άρθρο του Γεωργίου Βασταρούχα στο περιοδικό ΣΚΟΥΦΑΣ, τχ.36, Μάρτιος 1975

Στη φωτογραφία Απόκριες του 1910 από το Αρχείο του Μ/Φ Συλλόγου ΣΚΟΥΦΑΣ, όπως δημοσιεύτηκε στο λεύκωμα του Ε. Ιντζέμπελη

Δημοσιεύθηκε στη Οι Αποκριές | Σχολιάστε

ΟΙ ΒΟΥΣΤΙΝΕΣ ΣΤΟΝ ΚΑΜΠΟ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ

Δημοσιεύθηκε την 21 Φεβρουαρίου 2021 από Anastasia Karra

———————–

Τέτοια εποχή κάθε χρόνο γέμιζαν τα χωράφια στον κάμπο της Άρτας με βουστίνες. Και κάθε τέτοια εποχή η Λαϊκή της Άρτας μοσχοβολούσε από τα ματσάκια με βουστίνες που πουλούσαν οι γριούλες μαζί με τα λαχανικά απ’ τον κήπο τους και τα αυγά απ’ το κοτέτσι τους.
Η Βουστίνα ή Βοστίνα ή Αμαρυλλίδα ή Νάρκισος είναι ένα πανέμορφο αγριολούλουδο με μεθυστικό άρωμα τόσο δυνατό που όλος ο χώρος μυρίζει και σε μεθάει και γι’ αυτό πρέπει, σε περίπτωση που τα μαζέψουμε, να το τοποθετούμε σε καλά αεριζόμενο χώρο. Δυστυχώς σήμερα η Βουστίνα, λόγω της υπερβολικής εκχέρσωσης των αγρών και το ξερίζωμα των βολβών για μεταφύτευση σε κήπους και σε αυλές απειλείται με εξαφάνιση. Απ΄την φωτογραφία λείπει μόνο το άρωμα….

Δημοσιεύθηκε στη Τα χωριά στον Κάμπο της Άρτας | Σχολιάστε

Κομπότι Άρτης

Δημοσιεύθηκε την 21 Φεβρουαρίου 2021 από Anastasia Karra

————————

1970 : Συγκομιδή Πορτοκαλιού κάπου μεταξύ Λουτρού και Κομποτίου. (Από το αρχείο του Βαλτινού φωτογράφου Θωμά Παππά)

Δημοσιεύθηκε στη Τα χωριά γύρω από την πόλη | Σχολιάστε

TΟ ΤΡΙΩΔΙΟ

Δημοσιεύθηκε την 21 Φεβρουαρίου 2021 από Anastasia Karra

Άνοιξε το Τριώδιο σήμερα.Τριώδιο είναι το βιβλίο της Εκκλησιαστικής Ακολουθίας των ύμνων που ψάλλονται από την Κυριακή του Τελώνη και Φαρισαίου, μέχρι και του Μ.Σαββάτου. Με την εμφάνιση και τον βαθμιαίο καταρτισμό του σαρανταήμερου της νηστείας προ του Πάσχα, ακολούθησε και η ανάγκη της δημιουργίας σχετικής ασματικής ποίησης και της συλλογής της σε ένα βιβλίο. Έτσι δημιουργήθηκε το εκκλησιαστικό βιβλίο Τριώδιο, το οποίο περιλαμβάνει ιερά ποιήματα από τον 5ο ως τον 15ο αιώνα. Το πρώτο έντυπο του Τριωδίου εξεδόθη στην ελληνική γλώσσα το 1522 μ.Χ.. Η πρώτη εβδομάδα του Τριωδίου λέγεται και Προφωνή ή Προφωνέσιμη, επειδή παλιά προφωνούσαν, δηλαδή διαλαλούσαν ότι άρχιζαν οι αποκριές. Επίσης λέγεται και αμόλυτη ή απόλυτη, επειδή τότε οι ψυχές των πεθαμένων βγαίνουν στον Πάνω Κόσμο. Η πρώτη εβδομάδα τελειώνει την Κυριακή του Ασώτου.
Ωστόσο στο μυαλό σχεδόν όλων μας η έναρξη του Τριωδίου σηματοδοτεί την έναρξη της Αποκριάς. . Όταν λέμε «ανοίγει το τριώδιο», εννοούμε ότι αρχίζουν οι Αποκριές. Οι Αρτινοί γιόρταζαν τις Απόκριες πάντα με πολύ κέφι. Όταν παλαιότερα τα χωριά πλημμύριζαν από νεολαία και ήταν όλο ζωή στήνονταν γλέντια σχεδόν σε κάθε σπίτι. Οι παρέες κατασκεύαζαν αυτοσχέδιες μάσκες και αποκριάτικες φορεσιές και γύρναγαν όλο το χωριό. Στην πόλη ξεκινούσαν οι συνεστιάσεις και τα γλέντια και οι χοροί σε μεγάλα και σε μικρά μαγαζιά και καφενεία.

Στη φωτο μια Μελισσουργιώτικη παρέα στις αρχές του 1960 διασκεδάζει αποκριάτικα στο καφενείο του Θανάση Τρομπούκη στη στοά επί της Σκουφά, απέναντι από την οδό Παντοκράτορος. Διακρίνονται : οι Γιώργος Γιώτης, Γιάννης Γιώτης, Αναστασία Κάτσινου, Βαγγέλης Κάτσινος, Νίτσα Σφαλτού-Καραβασίλη, Γιώργος Καραβασίλης, Δημήτρης Καραβασίλης, Ρένα Γιώτη-Τσοβόλα, Σοφία Καραβασίλη, Στέλιος Κάτσινος, Χρυσούλα Τρομπούκη, Δωροθέα Τρομπούκη, o Θανάσης Τρομπούκης και άλλοι. (Από συλλογή Ε.Κ.)

———————–

1961 : Σκηνή από το Καρναβάλι της Άρτας στη Πλατεία Μονοπωλείου (Πηγή : Τα νέα της Μικροσπηλιάς)

Δημοσιεύθηκε στη Οι Αποκριές | Σχολιάστε

“ΝΙΑ ΜΥΓΑ” – ΜΟΛΟΗΜΑ ΣΕ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟ

Δημοσιεύθηκε την 20 Φεβρουαρίου 2021 από Anastasia Karra

“…..Τσ’ ήβρα τσ πρατίνες κι τσ’ ήφερα πίσω ολ’ νύχτα, κι αφού είχα κακιά απουσταμάρα είπα να κοιμ’θού λίγο ιδώ στον πλατανάκ’. Αμ τί ήταν να το ιπού. Δεν προλαβαίνου να κλείσου τα μάτια κι έρτε μωρέ πιδί μ’ μ’ νια μύγα κι αρχνάει. Ένα βάξμο αχπάν απ’ το κεφάλ’ μούρθε λιγοθμιά. Ανού τα μάτια, κάνω νια έτσ’ με το χερ’ φευγ’.
Ματαπάω να τα κλείσω, μόλις πέρω τον πρώτο πάλι η διαλόμγα. Ψ’λά στου μστακ’κι δώθε κι άιντε, κι πάει κι χώνεται μες τ’μύτ’. Λες κι μούχωσες το δαίμονα μ’ φαν’κε. Σ’κώνομαι απάν’ τ’νάζομαι, φτου, τ’ βαρού, είπα καμπόισις Παναίες, φευγ’. Απ’ να σ’ μπει του γ’ρουν’ σήμερα για δ’λειά σ’ είπα. Άμα πιθάνω θα λαρώσω.
Πέρου τον τρουβά, π’ τον είχα για μαξλάρ’ κι τον βάνου στα μούτρα, βάνου ένα λ΄θάρ’ για προυσκέφαλου κι είπα τώρα θα κοιμ’θού νια τρίμα, κι να σ΄κωθώ να πάου σπίτ’ να ιδού τι γεν’ται οι θ’κοί μ’. Ε, όταν είχα κοιμ’θεί ακού ένα νταβαν’σμα μες τ’ αυτί κι κατ’ μι φουρφούλαε στου κιφάλ’.Γίγκα Τούρκος. Ωρέ χαντοκομός μ΄ σήμιρα. Τί χάλευε η μύγα ψ’λα στη μένα? Δεν πάενε παρέκεια κ’ αυτήν…”
(Απόσπασμα από το αντίστοιχο άρθρο της Βασιλικής Τζαχρήστα όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, τχ. 203, 1993)

Μάρτης 1993 : O γερο – τζιομπάνος Πάνος Τσιλιγιάννης, απόστασε ολημερίς ορθός να στομώνει τα πρόβατα στην αμαλαιά και τον “έκλεψε” ψίχα στο προσήλιο, τυλιγμένος με τη μούργκα κάπα του και νανουρισμένος από το γλυκό αχολόι των ταιριασμένων κουδουνιών στο Κατάφουρκο Βάλτου. ( Φωτο Νίκου Καρατζένη)

Δημοσιεύθηκε στη Λαογραφικά και άλλα | Σχολιάστε

“Τα τραγιά”

Δημοσιεύθηκε την 20 Φεβρουαρίου 2021 από Anastasia Karra

—————–

“Tα τραγιά – τα οποία ήταν από τα πρώτα οικόσιτα ζώα στη γη – συνυπάρχουν ειρηνικά με τους ανθρώπους και αποτελούν ένα ουσιώδες μέρος της συλλογικής συνειδήσεώς μας. Συνυπάρχουμε εδώ και 10.000 χρόνια περίπου. Είναι προφανές ότι ένα έργο της αρχαϊκής περιόδου, ένα από τα πιο δυνατά και αξιόλογα αρχαία ελληνικά γλυπτά, ο Μοσχοφόρος, έχει εμπνεύσει τον Χαμπίδη. Με αποτέλεσμα η τρυφερότητα και η αμεσότητα του έργου με τον νέο άνδρα που κουβαλάει το κατσίκι στους ώμους του, να είναι εξίσου οικείες – ιδιαίτερα στους Έλληνες – όσο και πρωτότυπες”.

Ενα απόσπασμα από την κριτική του Clark Lawrence, Ιστορικού της Τέχνης, για τους πίνακες του Πάβλου Χαμπίδη με τον τίτλο «Τραγιά», στην έκθεσή του στην γαλλερί Genesis στο Κολωνάκι το 2018, απ’ όπου και η φωτογραφία.

Δημοσιεύθηκε στη Ποιμενική Ζωή | Σχολιάστε