Ο πρώτος αρωματοπώλης της Άρτας Νώντας Κουρκούμπας, από τη Ράμια Άρτης, τσουγκρίζοντας το αυγό με την σύζυγό του Αλεξάνδρα Καρατσώλη, το Πάσχα του 1957, στον κήπο του σπιτιού τους στην οδό Σταματελοπούλου. (Φωτο από αρχείο Αναστασίας Καρατσώλη – Χαλάστρα)
1961 – Απόγευμα της Λαμπρής στο χώρο της Μητρόπολης. Από δεξιά : Σπύρος Θ. Μπάτζης (πέθανε από καρδιά στις 13 Ιανουαρίου 1965), Μιχάλης Γ. Νικάκης (πολιτικός μηχανικός), Τάκης Νούλης (ηλεκτρολόγος) και Κώστας Μπανιάς, όλα παιδιά της Ταμπακιάδας. (Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
“Καλό Πάσχα και Χρόνια Πολλά σε όλους. Μακάρι το φως της Ανάστασης να λάμπει στις καρδιές όλων μας “. Η φωτογραφία με τίτλο “Ανάσταση” είναι του Κώστα Μπαλάφα από το Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Αθήνα, 2003)
Μεγάλο Σάββατο, 17 Απριλίου 1971. Πλησιοί. Ο Ιούδας στον Άγιο Δημήτριο του Κατσούρη. Μια φωτογραφία του Π. Βοκοτόπουλου από το Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Θεσσαλονίκη, 2011.
Το ομοίωμα του Ιούδα με φόντο την Παρηγορήτρια, κάποια χρονιά τη δεκαετία του ’70. (Φωτο από αρχείο Πηνελόπης Ρίγγα).
Η φωτογραφία έχει αναρτηθεί αρκετές φορές από τον κ. Στάθη Μπαρτζώκα στο προφίλ του στο φβ. Εμείς την βελτιώσαμε λίγο….Πρόκειται για μια φωτογραφία στον κήπο του γιατρού Γρήγορη Κοντογιάννη το Πάσχα του 1953, όπου η παρέα κατασκευάζει τον Ιούδα της Αγίας Θεοδώρας. Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του κ. Αντώνη Στρατή.
Πιο παλιά, όλες σχεδόν οι εκκλησίες της Άρτας ετοίμαζαν το ομοίωμα του Ιούδα, που θα του έβαζαν φωτιά το βράδυ της Ανάστασης. Το έργο συνήθως το αναλάμβαναν τα παιδιά της γειτονιάς, μικρά και μεγάλα.
Στην φωτογραφία μια παρέα παιδιών από την ενορία της Αγία Σοφίας, ποζάρουν με τον Ιούδα ανάμεσά τους. Η φωτογραφία είναι από το Πάσχα του 1962 και η προετοιμασία για την κατασκευή του πάνινου ομοιώματος γινόταν στο πίσω μέρος του Ναού, στα Μνήματα όπως λεγόνταν, γιατί παλιά εκεί θάβονταν οι νεκροί.
Διακρίνονται στην πάνω σειρά από αριστερά : Κων/νος Νάκης, Γ. Μάρος, ο Ιούδας, Γ. Κοντογεώργος, Τάκης Παπαγεωργίου (τέως Νομάρχης Άρτης), Κ. Μεράτζας. Μεσαία σειρά από αριστερά : Νίκος Χαρίσης, Θανάσης Μπούσης, Λάζαρος Τζουμανίκας, Γιάννης Παπαγεωργίου.Κάτω σειρά : Κ. Παππάς, Φώτης Βούρης, Γιώργος Τσίκος και Γιάννης Νάκας. (Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του κ. Γιάννη Νάκα)
Πλήθος κόσμου περιμένει την πομπή των Επιταφίων κάποια Μεγάλη Παρασκευή στις αρχές της δεκαετίας του ’80. Η φωτογραφία είναι έξω από το Καφεκοπτείο Κ. Νάκα στη Σκουφά. Διακρίνονται μεταξύ άλλων οι : Νικόλαος Χαρίσης, Ιωάννης Νάκας, Αθανάσιος Μπούσης, Ευάγγελος & Έφη Γκούντα, Νίκος Κουφούλης, Ελένη Τσαντούκλα, Γ. Βούρης, Γ. Μάνος, Γ. Νταραγιάννης, Αντρέας Οικονόμου, Ζησόπουλος, Κώστας Νταραγιάννης, Χρήστος Ψυλλιάς, Ηρακλής Νίκας. Διακρίνονται ακόμη ο Χρήστος Σιμόπουλος,ο κ. Μαλτέζος (καθηγητής) , ο Κώστας Παππάς (Σπασος) και η Κούλα Χαρίση -Γκούντα. (Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του κ. Γιάννη Νάκα)
Δυο γλυκύτατες δεσποινίδες, οι κόρες του Χαρίλαου Χουλιάρα, στέκονται δίπλα στον Επιτάφιο του Αγίου Νικολάου κάποια χρονιά την δεκαετία του ’60. (Φωτο από αρχείο κ. Γιάννη Χουλιάρα)
“Η μόνη Σαρακοστή που είχε κάποια αίγλη και κάποια θελκτικότητα ήτανε η Σαρακοστή της Λαμπρής. Όλοι μας, μικροί και μεγάλοι, την περιμέναμε με το στόμα ανοιχτό και σε τέτοιο βαθμό φανατισμού, που αν παραβγούμε με την τωρινή νεολαία, ασφαλώς θα βγάλωμε το συμπέρασμα πως όλοι μας εκείνο τον καιρό ήμεθα, αν όχι γελοίοι, αλλά τουλάχιστον τρελλοί.
Και όμως, όπως θέλετε πάρτε το, ημείς την περιμέναμε. Προτού ακόμα βγούνε οι Απόκρηες λέγαμε «Πότε νάρθει η Καθαρή Δευτέρα να φάμε πιταστές και να πιάσουμε τα Κούλουμα όξω στο Γιοφύρι, κάτω στην Παναγιά, πέρα στην Άη – Δήτρια, ψηλά στο Κάστρο, απάνω στη Φωνερωμένη και πίσω στο Ριζόκαστρο. Πότε νάρθη το ψυχοσάββατο των Αγίων Θεοδώρων, να στολίσωμε τους τάφους με λουλούδια, να κλάψωμε τους δικούς μας και να σιάξωμε τα μνήματα που τα παραμόρφωσε η βροχή και τα αυλακάκια. Πότε ναρχίσουν τα εγκώμια της Θεοτόκου να πάρωμε τους χαιρετισμούς από τον Αγραφιώτη, τον Παγώνα και τον Φωτόπουλο και να βγάλωμε όλες τις φράχτες των κήπων να τις κάψωμε έξω απ’ την εκκλησία. Πότε νάρθη ο Λάζαρος να φτάσωμε τραγουδώντας μέχρι τη Μπάνη και το Κομπότι μαζεύοντας αυγά για τη Λαμπρή ή πεντάρες για καινούργια τσαρούχια. Πότε νάρθη το Μεγαλοβδόμαδο να μην αφήσωμε φράχτη για φράχτη και παλούκι για παλούκι. Πότε νάρθη η Μεγάλη Παρασκευή να ξαναμαζέψωμε φρέσκα αυγά και πότε νάρθη η Ανάσταση να φορέσωμε τα καινούργια μας ρούχα και να γυρίσωμε να φάμε το κόκινο αυγό….»Και όλα αυτά έρχονταν, έφευγαν και ξανάρχονταν και ξαναζωντάνευαν τα όμορφα έθιμα μέσα στις καρδιές μας ως που θα πάνε και θα πάνε και θα σβήσουν ως θύματα κι αυτά του πολιτισμού. Και θα μείνουν πλέον στην μπάντα όχι ως αναμνήσεις αλλά ως θρύλοι. Μια τέτοια ποικιλία πως θα μπορεούσε να μην έχει αίγλη και θελκτικότητα?
Κι αυτοί οι γέροι κ οι γριές με τόνα πόδι στο λάκκο δεν έλειπαν βραδυά από την εκκλησία. Άφησε το γυναικολόι που κατελάμβανε προ μιας ώρας τας θέσεις. Σωστό πανδαιμόνιον. Τα σπίτια έμεναν σχεδόν αδειανά κι αυτά τα σκυλιά τριγύριζαν έξω απ’ τις εκκλησίες. Αλλά μήπως είχαμε και λίγες? Όσες ήτανε, όλες λειτουργούσαν. Μετράτε : Αη-Δήτρια, Παρηγορήτρια, Άγιοι Πάντες, Παντοκράτωρ, Άγιος Κωνσταντίνος, Αγία Θεοδώρα, Αγία Σωτείρα, Άγιος Λουκάς, Άγιος Βασίλειος, Άγιος Δημήτριος, Άγιος Σπυρίδων, Αγία Σοφία, Άγιος Νικόλαος, Μητρόπολις, Άγιος Ιωάννης, Άγιοι Ανάργυροι, Άγιος Γεώργιος, Άγιοι Θεόδωροι και Φανερωμένη. Φαντασθήτε τόσες εκκλησίες και πάλι δεν χωρούσανε τους πιστούς στην Άρτα. Ήμεθα όλοι θρήσκοι πέρα για πέρα. Και θρήσκοι με όλη τη σημασία της λέξεως. Οι χασάπηδες καθ’ όλην την Σαρακοστήν δεν πέρναγαν αρνί στα τσιγκέλια κι αν πέρναγαν κανένα το πέρναγαν για τους ασθενείς και για μερικούς κοιλιόδουλους που ήθελαν να μας δείξουν πως κάτι ξαίρουν από μας περισσότερο. Τα ίδια κι οι Γιαουρτάδες και οι Ψαράδες. Όποιος έβλεπε τον άλλον να τρώει τον φώναζε οβρηό. Ο Καζάκος, ο Αγαθής και οι άλλοι δεν μαγείρευαν ποτέ αρτίσιμα φαγητά παρά αχεβάδες, μήδια, πίνες, οκταπόδια κ.τ.λ. Από παπάδες ακούγονταν τότε ο Παπά-Τζινέρης στην Παρηγορήτρια και ο Παπά – Νικόλας του Αγίου Νικολάου. Από ψαλτάδες, όλοι καλοί, αλλά ο καλλίτερος ο σχωρεμένος Γιαννάκης Παγώνας μαθητής του δάσκαλου Γιαννάκη Δημητριάδη, ψάλτου δεξιού του Αγίου Γεωργίου. Στην Παρηγορήτρια που έψελνε ο Παγώνας γινόταν αυτές τις μέρες πανζουρλισμός. Έτρεχαν όλοι ν’ ακούσουν τη γλυκειά του φωνή και να θαυμάσουν την αρμονία της Βυζαντινής Μουσικής. Να γιατί είχε αίγλη και θελκτικότητα τότε η Σαρακοστή. Ενώ σήμερα……είναι ζήτημα αν μαγειρεύει κανένας μήδια κι αχεβάδες…..(Πηγή : Άρθρο του Θεόδωρου Δ. Ζαχαρή στην εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΛΟΓΟΣ στις 16 Μαρτίου 1932).
Στη φωτογραφία ” Ο ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΔΕΙΠΝΟΣ” από το Ευαγγέλια Rossano (The Rossano Gospels – Cathedral of Rossano, Calabria, Italy, Archepiscopal Treasury, s.n.) που είναι ένα Βυζαντινό Ευαγγελικό Βιβλίο του 6ου αιώνα και πιστεύεται ότι είναι το παλαιότερο σωζόμενο εικονογραφημένο χειρόγραφο της Καινής Διαθήκης. (Πηγή : https://www.calabria.org.uk/calabria/arte-cultura/CodexPurpureusRossanensis/codex2.htm)
