Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Αν και στο κάμπο της Άρτας η κατάσταση όσο αφορά τον επισιτισμό του πληθυσμού είχε βελτιωθεί,  στα ορεινά ήταν πολύ δύσκολη. Οι άνθρωποι εκεί προσπαθούσαν να φτιάξουν τα δικά τους αποθέματα από τα τοπικά προϊόντα:

«Αυτή την εποχή δεν υπάρχει παραγωγή παρά μόνο πορτοκάλια στην περιοχή της Άρτας και του Βόλου. Πουλιούνται στα χωριά, είναι όμως ακριβά για τους φτωχούς αγρότες. Αυτοί ζουν από τα αποθέματα καλαμποκιού με τα οποία φτιάχνουν μπομπότα, επίσης φασόλια, κάστανα, καρύδια και σε μερικές περιοχές μήλα και μέλι. Δεν σφάζουν ζώα για κρέας αλλά τα κρατούν για να φτιάχνουν τυρί. Αυγά βρίσκεις στη Θεσσαλία αλλά όχι στην Ήπειρο».

Οι Ιταλοί συστηματικά παρακώλυαν τις διανομές στην επαρχία και ειδικά στα χωριά που οι ίδιοι είχαν καταστρέψει ως αντίποινα για την αντάρτικη δράση. Η διανομή της βοήθειας συνδεόταν βέβαια και πολιτικά με την καταστολή του αντάρτικου……… Το δράμα της Ηπείρου ξεκινά από την άνοιξη του 1943, αφού στις 10 Απριλίου διακόπτεται η ελάχιστη βοήθεια που έφτανε μέχρι αυτήν την άγονη και βασανισμένη περιφέρεια. Έκτοτε, μόλις τον Οκτώβριο του 1943, έξι μήνες αργότερα, με την άφιξη του αντιπροσώπου του ΔΕΣ, Ζαν Μπίκελ, έφτασε μια ασήμαντη ποσότητα δέκα τόνων.  (Πηγή :1. PRO HS 5/636: REPORT ON VISIT TO GREECE, by Captain M. Ward, 21 Oct. – 25 Dec. 43 – 2. Αρχείο Νικολάου Δέα, φάκελος 7: Έκθεσις πεπραγμένων της Δ.3 Διευθύνσεως Επισιτισμού Επαρχιών της Επιτροπής Διαχειρίσεως Βοηθημάτων εν Ελλάδι την αιγίδα του Διεθνούς Κομιτάτου του Ερυθρού Σταυρού από Οκτωβρίου 1942 μέχρι Σεπτεμβρίου 1943, Αθήναι, Οκτώβριος 1943, Φάκελος 4 (Ήπειρος).

Στη φωτογραφία του DMITRI KESSEL, “1944. Δύο αδέρφια. Οι γονείς τους εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς”. Η κατάσταση στα ορεινά της Ηπείρου δεν απείχε και πολύ κυρίως όσο αφορούσε τη ζωή των παιδιών. (Πηγή: http://eliaserver.elia.org.gr/)

«Όπως ειπώθηκε, οι πρώτες ομάδες του μόνιμου ΕΛΑΣ ήταν σκόρπιες. Χωρίς μεταξύ τους σύνδεση.Και χωρίς πολλές φορές σαφή πολιτική κατεύθυνση. Επίσης δεν είχαν απόλυτα μόνιμο χαρακτήρα. Αυτά τα κενά ήρθε να καλύψει η Νομαρχιακή Επιτροπή του ΕΑΜ του Νομού Άρτας στη συνεδρίασή της στις 4 Φλεβάρη 1943. Στη συνεδρίαση αυτή ιδρύθηκε το «Αρχηγείο Τζουμέρκων» του ΕΛΑΣ. Του δίνει εντολή να συνενώσει τις μόνιμες ομάδες, να τις σταθεροποιήσει, να τις αυξήσει αριθμητικά, να τις εξοπλίσει όσο χρειάζεται πιο άρτια, να τις κατευθύνει στρατιωτικά και πολιτικά. Στη διοίκηση του αρχηγείου μπήκαν : 1) στρατιωτικός αρχηγός ο υπολοχαγός Φεράσιμος Μαλτέζος (Τζουμερκιώτης), 2) αντιπρόσωπος του ΕΑΜ ο μέχρι τότε γραμματέας της ΝΕ Γιώργος Αναγνωστάκης (Καταχνιάς) και 3) καπετάνιος ο ανθυπολοχαγός Θεόδωρος Ζαλοκώστας (Παλιούρας). Σύμφωνα με τον καταμερισμό ο στρατιωτικός αρχηγός είχε την ευθύνη για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, την εκπαίδευση των τμημάτων κλπ., ο αντιπρόσωπος του ΕΑΜ ασχολούνταν με την πολιτική δουλιά στα τμήματα και τις σχέσεις με το λαό, ο δε καπετάνιος ήταν βοηθός του στρατιωτικού αρχηγού και επιπλέον ήταν χρεωμένος με τα ζητήματα του εφοδιασμού και της επιμελητείας.

Ο συντονισμός της δράσης του αρχηγείου (μόνιμες αντάρτικες ομάδες) και του εφεδρικού ΕΛΑΣ (έτσι μετονομάστηκαν οι ναχητικές ομάδες) ανατέθηκε στον ταγματάρχη Άγγελο Πίσπιρη (Μπάρμπα – Κώστα). Εδαφική περιοχή του αρχηγείου καθορίστηκε εκτός του νομού Άρτας, η ανατολικά του δρόμου Φιλιππιάδα – Γιάννενα περιοχή (Ξεροβούνι), τα Κατσανοχώρια και η περιοχή Καλαρρυτών – Πραμάντων». (Πηγή : 40 ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΕΛΑΣ, Γιώργος Αναγνωστάκης, Αθήνα, 1980)

Στη φωτογραφία “Η πρώτη διοίκηση του αρχηγείου Τζουμέρκων του ΕΛΑΣ, 4 Φλεβάρη 1943. Από αριστερά προς τα δεξιά : Μόνιμος υπολοχαγός Γεράσιμος Μαλτέζος (καπετάν Τζουμερκιώτης, από το χωριό Άνω Πέτρα Άρτας, στρατιωτικός διοικητής). Γιώργος Αναγνωστάκης (Καταχνιάς, δικηγόρος από το χωριό Κεντρικό Άρτας, αντιπρόσωπος του ΕΑΜ, πολιτικός καθοδηγητής και Γραμματέας του ΚΚΕ του αρχηγείου). Μόνιμος ανθυπολοχαγός Θόδωρος Ζαλοκώστας (καπετάν Παλιούρας από το χωριό Θεοδώριανα Άρτας, καπετάνιος του αρχηγείου, σκοτώθηκε την άνοιξη του 1947 στις Μελάτες Άρτας). [Φωτο και σχόλιο από το ίδιο βιβλίο].

4.2.1943. ΠΕΜΠΤΗ. (Μεσόπυργος). Έφτασε από τη μεριά της Θεσσαλίας, ο συνταγματάρχης Στέφανος Σαράφης, συνοδευόμενος από δύο αξιωματικούς. Φορεί μαύρο κοστούμι, επίσης μαύρο παλτό και καπέλο (ρεπούμλικα). Είναι μετρίου αναστήματος αλλά ευθυτενής με βροντώδη φωνή. Κατάλυμα βρίσκει στο σπίτι του Αθαν. Κοσμά και θα έχει συζητήσεις με τον Αρχηγό και τους Άγγλους. Λάβαμε σήμα ότι αεροπλάνο θα έλθει σε τρεις ημέρες. Η φυγή του Ν. Ζ. από το σπίτι του γιατρού Θεοφ. Κοσμά οφείλεται στα “μούτρα” που του έκανε η γιατρίνα….Έτσι λοιπόν, τα μάζεψε και αυτός και ήλθε παρέα στον γέρο – Γιωργάκη Κοσμά.

5.2.1943. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ. Έγινε η πρώτη συνάντηση του Στ. Σαράφη με τους Έντι – Ν.Ζ. Για συσσίτιο πρέπει να πηγαίνουμε στο σχολείο, που ήταν μισή ώρα μακριά.

6.2.43. ΣΑΒΒΑΤΟ. Έφτασε από Ρούμελη η ομάδα του ΕΑΜ υπό τον καπετάν “Διάκο”. Επίσης άλλη ομάδα του ΕΑΜ Θεσσαλίας υπό τους Χαρ. Θέο και Ν. Οικονόμου. Είχαν αμφότεροι συνομιλίες με τον Έντι και Ν.Ζ.. Ο Χαρ. Θέος ξέφυγε από την επιτήρηση του Ν. Οικονόμου, συνομίλησε κρυφά με τον γιατρό Θεοφ. Κοσμά και, εν συνεχεία, με Ν.Ζ.. Μάλιστα του….”γυάλισαν” λίρες και οπωσδήποτε, θα φύγει από το ΕΑΜ. Πληροφορίες περί ανόδου των Ιταλών.

7.2.1943. ΚΥΡΙΑΚΗ. Διαψεύδονται τα περί ανόδου Ιταλών. Νέα συνομιλία των Ν.Ζ. – Σαράφη. Ο Ν.Ζ. είναι άρρωστος από τις αμυγδαλές του και κρεβατώθηκε στο τζα΄κι του μπάρμπα Γιώργάκη Κοσμά. Οι άγγλοι έχουν άφθονα φάρμακα, γάλα, ακόμη και σοκολάτες, γι’ αυτό ρώτησα τον Αρχηγό γιατί δεν ζήτησε να δώσουν και σ’ αυτόν εφόσον είναι άρρωστος. Μου απάντησε :” Άσε ρε Νικηφόρε, και τους έχω εδώ, πάνω στο στομάχι και με πατούν….” (δείχνοντας με το χέρι του αυτά που έλεγε…)

8.2.1943.ΔΕΥΤΕΡΑ. Ο Ν.Ζ. εξακολουθεί να είναι άρρωστος και μάλιστα με υψηλό πυρετό. Έφυγε προς Θεσσαλία ο συνταγματάρχης Στέφανος Σαράφης, συνοδευόμενος από τους δύο αξιωματικούς του.. Ο Χαρ. Θέος ήλθε σε επαφή, δια μέσου του Θ. Κοσμά, με τον Ν.Ζ. και αυτός έδωσε εντολή, του έδωσαν λίρες και άρβυλα και αναχώρησε για την περιοχή της Αργιθέας…….(Πηγή : Η ΤΡΙΤΗ ΑΛΗΘΕΙΑ, Νικηφόρος Γ. Κοσσυβάκη, Αθήνα, 2001)

Στην φωτογραφία ¨Αντάρτες ΕΔΕΣ της ομάδας Μεγαλόχαρης Άρτης”, από το ίδιο βιβλίο

«Εις Ραφταναίους ενεφανίσθη ο προδότης φίλος των Ιταλών Ιωάννης Β. Χ……ς, τον οποίο οι Αντάρται  εξετέλεσαν. Οι Ιταλοί διά την απώλειαν του φίλου των συνέλαβαν τον φιλήσυχον Ιωάννην Κατσώραν εξ Άρτης, τον οποίον κατηγόρησαν οι προδόται Κώστας Κ. και Μίμης Γε. Ως τροφοδότη των Ανταρτών και τον εξετέλεσαν εις Ραφταναίους. Μετ’ ου πολύ οι Αντάρται συνέλαβον τους καταδότας του Κατσώρα Κ. και Γε. Και τους έσφαξαν». (Πηγή : Η ΑΡΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ, Κ. Βάγιας, Άρτα, 2004)

Στη φωτογραφία «Ο Αρτινός Ιωάννης Γ. Κατσώρας, ετών 54, παραδόθηκε στους Ιταλούς από τους καταδότες Αφούς Κωστή. Οι Ιταλοί αφού τον βασάνισαν κατά τον πιο βάρβαρο και απεχθέστερο τρόπο, τον μετέφεραν ξυπόλητο στο χωριό Ραφταναίους, όπου καθισμένο σε μια καρέκλα , διότι δεν μπορούσε να σταθεί όρθιος από το βασανιστήρια που υπέστη από τους Ιταλούς στο κτίριο του Τσιφλικά Καραπάνου, το οποίο είχαν επιτάξει οι Ιταλοί, τον εκτέλεσαν και τον θάψανε δίπλα στο σημείο της εκτέλεσης». (Η φωτογραφία και το σχόλιο είναι από άρθρο του κ. Ιωάννη Έξαρχου με τίτλο ΟΙ ΑΡΤΙΝΟΙ ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ ΕΠΟΠΟΙΙΑΣ ΤΟΥ 1940, που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα ΜΑΧΗΤΗΣ, στις 25 Οκτωβρίου 2013).