Χάρτης από τη συλλογή χαρτών “Itinerarum Sacrae Scripturae” του Heinrich Bünting, που δείχνει το ανατολικό τμήμα της Μεσογείου με την Ελλάδα, τη νότια Ιταλία, τη Μικρά Ασία, την Αρμενία, το Ισραήλ και τη βόρεια ακτή της Αφρικής. Το Itinerarium Sacrae Scripturae, που εκδόθηκε για πρώτη φορά στο Μαγδεμβούργο το 1581, ήταν ένα πολύ δημοφιλές βιβλίο στην εποχή του. Η περιοχή της Ηπείρου επισημαίνεται πολύ ευδιάκριτα στον χάρτη…. (Πηγή : https://forbesandclark.mused.org/)
Χαρακτικό με τίτλο “An Ancient Heptereme from Basius, said to have belonged to Pyrrhus King of Epirus” με την παρακάτω περιγραφή:
“Απεικόνιση πολεμικού πλοίου με επτά σειρές κουπιά, μεγαλύτερου και θεωρούμενου πιο αξιόπλοου από την τριήρη ή τη διήρη (γαλέρες με τρεις ή δύο σειρές κουπιών, αντίστοιχα). Με έναν πολιορκητικό κριό και μια φιγούρα της Αθηνάς, και ένα μονό κατάρτι με μαζεμένα πανιά. Ο τίτλος είναι τυπωμένος στο κάτω περιθώριο, μαζί με την απόδοση του καλλιτέχνη.
Ο τίτλος μπορεί να αναφέρεται σε ένα επεισόδιο που κατέγραψε ο Πλούταρχος, όταν ο στόλος του βασιλιά Πύρρου έκανε το πέρασμα από την Ελλάδα στον Τάρανδο το 280 π.Χ. Ο στόλος υπέστη σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια μιας θαλασσοταραχής , με κακές καιρικές συνθήκες, αλλά το μεγάλο πλοίο – που πιστεύεται ότι είχε επτά σειρές κουπιά και χρησίμευε ως ναυαρχίδα του Πύρρου – ήταν σε θέση να αντιμετωπίσει τις επικίνδυνες θάλασσες πολύ καλύτερα από τα μικρότερα σκάφη. (Η εικόνα αποτελεί φανταστική σύλληψη ενός καλλιτέχνη για το πώς θα μπορούσε να έμοιαζε αυτό το σκάφος, σε αντίθεση με ένα πορτρέτο πλοίου)”. [Πηγή : https://forbesandclark.mused.org/]
Η Αμβρακία εκτός από μεγάλη ναυτική δύναμη, ήταν γνωστή στην αρχαία εποχή για τις Αμβρακίδες ή Αμβρακίδια, υποδήματα ονομαστά σε όλη της Ελλάδα. Οι Αμβρακίδες ήταν γυναικεία σαντάλια. Υπάρχουν δυο αναφορές στις Αμβρακίδες.
Η πρώτη αναφορά γίνεται από τον Ηρώνδα ή Ηρώδα, ο οποίος ανήκει στους ποιητές των Ελληνιστικών χρόνων, για τους οποίους γνωρίζουμε ελάχιστα. Ο Ηρώδας χαρακτηρίζεται ως μιμογράφος, γιατί το ποιητικό του έργο περιλαμβάνει ποιήματα Ιωνικής διαλέκτου, τα οποία ονομάζονται μίμοι ή μιμίαμβοι, δηλαδή μίμοι γραμμένοι σε ιαμβικό μέτρο.
Οι μίμοι αποτελούσαν σύντομες κωμικές περιγραφές ακόλαστων περιστατικών του καθημερινού βίου με στοιχεία αυτοσχεδιασμού (φάρσες). Επειδή αρχικά το συγκεκριμένο είδος λογοτεχνίας δεν αναγνωριζόταν από τους ιστορικούς και φιλοσόφους, οι πρώτες αναφορές σε αυτό εμφανίστηκαν τον 4ο αιώνα π.Χ.
Στον έβδομο μίμο του έργου του Μιμίαμβοι, τον Σκητέα (192 στίχοι) παρουσιάζεται η Μητρώ να οδηγεί στο υποδηματοποιείο του Κέρδωνα φίλες της, για να αγοράσουν υποδήματα και αφού συζητούν για την τιμή, δοκιμάζουν τα υποδήματα.
“……..Πρέπει να τα προβάρετε,
κυρίες μου, και ύστερα στο σπίτι σας να πάτε.
Φορέστε τα. Μοντέρνα αυτά· μεγάλη ποικιλία·
Σικυώνια, Αμβρακίδια, κοριτσίστικα, γυαλιστερά,
πολύχρωμα, καννάβινα, κρόκινα, παντοφλέ,
Ιωνικά, μποτίνια, βραδινά,
μποτάκια, ξώραφα, πέδιλα, πολυτελή,
κόκκινα, μυτερά, χωρίς τακουνάκι· τί επιθυμεί
της καθεμιάς σας η ψυχή πέστε μου. Έτσι θα καταλάβετε
γιατί οι γυναίκες και οι σκύλοι τρώνε τα δέρματα…..”(Ηρώδας, 7.57)
Μια δεύτερη αναφορά στις αμβρακίδες γίνεται από τον Ιούλιο Πολυδεύκη, έναν Έλληνα ρήτορα, σοφιστή, φιλόσοφο, λεξικογράφο και γραμματικό που άκμασε περί το 180 μ.Χ.. Στο έργο του «ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΟΝ», κεφάλαιο 7, γράφει χαρακτηριστικά :
“….αι δε βαυκίδες πολυτελές ην υπόδημα, κροκοειδές γυναικείον. Γυναικεία δε και τα άφρακτα, οπισθοκρηπίδες, παννάβια, γυμνοπόδια, περίβαρα, νυκτιπήδηκες, μεσοπερσικαί, φιττακίδες, Σελευκίδες, νοσσίδες, Αμβρακίδες, αμφίσφυρα, ακροσφύρια…….”
Δυστυχώς δεν μπορέσαμε να βρούμε κάποιο σκίτσο για τις αμβρακίδες. (Πηγές: 1. ΗΡΩΔΑΣ – Μιμίαμβοι 7, Μτφρ. Βασίλειος Γ. Μανδηλαράς. 1986. Οι μίμοι του Ηρώνδα. Αθήνα: Εκδόσεις Καρδαμίτσα. 2. ONOMASTICON by Pollux, Julius, of Naucratis; Dindorf, Wilhelm, Publication date 1824, Publisher Leipzig : Kuehn)
Ο Λάμπρος Μιχαλόπουλος με το βιολί του, στον προφήτη Ηλία στα Πιστιανά, μετά την εκκλησία, στο πανηγύρι. (Φωτο από αρχείο οικογένειας Λ. Μιχαλόπουλου όπως δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα https://xirovouni.com/.
Για τον μουσικό Λάμπρο Μιχαλόπουλο μπορείτε να διαβάσετε στο λινκ https://xirovouni.com/%ce%bb%ce%ac%ce%bc%cf%80%cf%81%ce%bf%cf%82-%ce%bc%ce%b9%cf%87%ce%b1%ce%bb%cf%8c%cf%80%ce%bf%cf%85%ce%bb%ce%bf%cf%82/
Το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία δεσπόζει πάνω σε ένα λόφο στον συνοικισμό Πλατάνια των Πιστιανών. Απ’ εκεί το μάτι μπορεί να φτάσει ως κάτω στον Αμβρακικό κι ως απέναντι, στα χωριά πέρα απ’ τον Άραχθο και μέχρι τα Τζουμέρκα…. Εκεί γίνονταν τη μέρα του Αι-Λιός τρικούβερτο πανηγύρι. Τότε βέβαια δεν υπήρχε η καινούργια εκκλησία που υπάρχει σήμερα, ούτε τα σπίτια με τις όμορφες αυλές που βλέπει ο επισκέπτης, όταν ανεβαίνει στο λόφο.
Μόλις τέλειωνε η λειτουργία, στήνονταν το πανηγύρι έξω από το εκκλησάκι, κάτω από τον ίσκιο των δέντρων. Και το βράδυ το γλέντι συνεχίζονταν στα καφενεία του Κώστα Βάσιου και του Τάσου Βαρούχου. Με τί αγωνία περιμέναμε να φωνάξουν το νούμερό μας για το χορό! Γιατί τότε στα πανηγύρια η κάθε παρέα που ήθελε να χορέψει έπαιρνε νούμερο από την ορχήστρα για να πάρει σειρά για χορό….
Η τελευταία φορά που θυμάμαι ήταν στις 20 Ιουλίου του ’74. Βγαίνοντας από την εκκλησία μόλις τέλειωσε η λειτουργία, υπήρχε μια βουβαμάρα στον κόσμο απ’ έξω και σκόρπιες κουβέντες ακούγονταν για πόλεμο… Φτάνοντας στο καφενείο του Τάσου Βαρούχου, τους βρήκαμε όλους γύρω απ’ το ραδιόφωνο, κρεμασμένους απ’ τα λόγια του εκφωνητή, να ακούνε τις ειδήσεις…. Για την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο, τον Αττίλα, το εγκληματικό πραξικόπημα της χούντας, τις αεροπορικές επιχειρήσεις κτλ. Τα πανηγύρια ματαιώθηκαν… Οι χωριανοί αποσύρθηκαν στα σπίτια τους, αναλογιζόμενοι την επόμενη μέρα…Άλλοι είχαν παιδιά που ήταν φαντάροι και η αγωνία τους ότι θα στέλνονταν στον πόλεμο ήταν μεγάλη…Κι άλλοι, αναστατωμένοι, περίμεναν από στιγμή σε στιγμή να τους επιστρατεύσουν καθώς η χούντα από τις 9 το πρωί είχε κηρύξει γενική επιστράτευση! (Κείμενο Α. Καρρά)
Στη φωτογραφία στιγμιότυπο από το γλέντι έξω από το εκκλησάκι του Αι-Λιά, κάποια χρονιά στο τέλος της δεκαετίας του ’60. (Φωτο από συλλογή Γεωργίου Δ. Καρρά)
“191ο – Τον καιρό που τα νερά του ποταμού άγγιζαν το κάστρο της Άρτας” (Πηγή : ΙΔΡΥΜΑ ΑΚΤΙΑ ΝΙΚΟΠΟΛΙΣ, ΠΡΕΒΕΖΑ)
Για την ύπαρξη της αρχαίας Επουίας στη θέση που βρίσκεται σήμερα το Κάστρο της Άρτας διάβασα σε μια έρευνα του Απόστολου Σπήλιου σε κάποιο τεύχος της Ηπειρωτικής Εταιρείας, στην οποία ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ετυμολογική προσέγγιση της λέξης. Σχεδόν ανύπαρκτες είναι οι πληροφορίες για την αρχαία Επουία, η οποία καθώς φαίνεται, αφού πρώτα περιτειχίστηκε και θωρακίστηκε από τους Αμπρακο-Πελασγούς, ονομάστηκε κατόπιν Αμπρακία.
Σύμφωνα με τον ερευνητή, υπάρχει μόνο μια καταχωρημένη πληροφορία ότι η αρχαία Αμβρακία ορθώθηκε, θωρακίστηκε και περιτειχίστηκε από τα πέτρινα σπλάχνα της Περάνθης, πάνω στην πανάρχαια κώμη Επουία.
Η πόλη Επουία μνημονεύεται από τον Στέφανο Βυζάντιο (538 – 573 μ.Χ.) ο οποίος απλά την αποκαλεί Επουία και Παραλία, χωρίς κανένα άλλο σχολιασμό. «ΕΠΟΥΙΑ, πόλις, η νυν Αμβρακία, η πρότερον Παραλία και οι οικούντες Παράλιοι».
Μια δεύτερη αναφορά της Επουίας ή Παραλίας βρήκα στο Lexicon Universale του Johann Jacob Hofmann, το 1698, μια εγκυκλοπαίδεια γραμμένη στα Λατινικά : «AMBRACIA — civitas nobilis Thesprotiae, Epiri, iuxta Acherontem fluv. ad Ambraceo Thesproti filio dicta, prius Epuia, et Paralia, Larta vulgo vel Ambrachia: longirud. 46. 40. latirud. 39. 29………» και σε ελληνική μετάφραση «ΑΜΒΡΑΚΙΑ – αρχοντική πόλη της Θεσπρωτίας, στην Ήπειρο, κοντά στον ποταμό Αχέροντα (από) τον Αμβρακέα, τον γιο του Θεσπρωτού, που προηγουμένως ονομαζόταν Επούια, και Παραλία, κοινώς Λάρτα ή Αμπρακία: longirud. 46. 40. latirud. 39. 29….»
Όσο αφορά την ονομασία “Παραλία” [εκ του Πάραλος = παρά +αλς (θάλασσα)], η λέξη από μόνη της μας οδηγεί σε μια παραθαλάσσια πόλη. Δεν μπορούμε να αμφισβητήσουμε πως ένα τέτοιο δηλωτικό όνομα θα ταίριαζε μόνο αν τα κύματα της θάλασσας, (του ανώνυμου ακόμη τότε Αμπρακικού Κόλπου) προσέκρουαν πάνω στις ακτές της πόλης Παραλίας. Βεβαίως κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει την περίπτωση αυτή, καθώς όλοι γνωρίζουμε πως ο σημερινός κάμπος της Άρτας και της Πρέβεζας ξεδιπλώθηκε σε διάστημα πολλών χιλιάδων χρόνων από τις προσχώσεις του Άραχθου και του Λούρου ποταμού.
Η άλλη ονομασία που δόθηκε στην πόλη, η “ΕΠΟ(Υ)ΙΑ”, μας φανερώνει από τα γράμματα που την απαρτίζουν πως εμπεριέχει το Υ-δάτινο στοιχείο κι αυτό είναι σημαντικό και στηρίζει και το συλλογισμό που αναπτύσσει ο ερευνητής στη συνέχεια.
Από τη μορφολογία του εδάφους που περιτριγύριζε την Επουία και ύστερα την Αμπρακία, οδηγούμαστε στην άποψη πως η Επουία ήταν πόλη παραποτάμια όπως η θυγατέρα της η Αμπρακία.
Στο σημείο αυτό ο ερευνητής επιχειρεί μια ερμηνευτική προσέγγιση της λέξης Επουία από άλλα γλωσσικά δρομάκια. Έτσι στα Χετιτικά (Θωμόπουλος, 1912) μας προτείνει τις ακόλουθες συγγενείς με τη λέξη Επουία, λέξεις :
-ΙΠ-ΠΟΥ-ΗΟΥ-Ε : ο κατακλύζων, ο πλημμυρών
-ΙΠ-ΤΟΥ-ΔΑ-Ι-Ε : πλημμύραν φέρει
-ΙΠ-ΤΟΥ : πλημμύραν φέρω, πλημμυρώ
-ΙΠΤΟΥ-ΛΙ-Ε : θα πλημμυρίσει, θα κατακλύσει (μέλλοντας του ρήματος ΙΠ-ΤΟΥ)
Αλλά και στα Αλβανικά (Θωμόπουλος, 1912), σαν απομεινάρι της Πελασγικής γλώσσας συναντούμε τη λέξη, ΠΟΥΗΙΑ : άνεμος ευχάριστος και δροσερός που μας παραπέμπει στη λέξη ΕΠΟΥΙΑ. (Εδώ ο συγγραφέας αναφέρει και τη λέξη ΑΠΟΥΙΛΑ, που χρησιμοποιείται για να δηλώσει ψυχρό, υγρό και στεριανό άνεμο (κατεβατό). Η λέξη “Απουίλα” αποτελεί γλωσσικό κατάλοιπο των Δωριέων στο σημερινό χωριό Καστέλλια Φωκίδας, όπου βρισκόταν η αρχαία Ερινεός της Δωρικής Τετράπολης και όπου ακόμη και σήμερα υπάρχουν πανάρχαια προϊστορικά τείχη).
Στη γλώσσα μας εξάλλου, τα Ελληνικά (Γιάνναρης, 1902), μπορούμε να εντοπίσουμε τις ακόλουθες λέξεις :
-Επ-οχετεία (η) : ποτισμός δι’ αυλάκων
-Επ-οχετεύω : χύνω δι’ οχετού
-Επ-οχθίδιος : ευρισκόμενος επί όχθης
-Επ-οχος : φερόμενος ή καθήμενος πάνω σε όχημα
Ο Ησύχιος (Λεξικόν Ησύχιου) τέλος αναφέρει τις εξής σχετικές λέξεις :
-Έποχος: ο επί του οχήματος
-Έποχοι : οι επί οχημάτων διαβαίνοντες.
Με την ερμηνευτική προσέγγιση που επιχειρεί ο ερευνητής, πλησιάζει περισσότερο στην άποψη πως η αρχαία Επουία σαν ανοχύρωτη πόλη, στεκόταν ανυπεράσπιστη στις νεροκατεβασίες του Αράχθου. Έτσι τίποτα δεν αποκλείει την περίπτωση το σημερινό κάστρο της Άρτας (Ριζόκαστρο) να αποτελούσε μια οικιστική βραχονησίδα ξεκομμένη από την υπόλοιπη πόλη. Τα νερά δηλαδή του Αράχθου, του Σχίστη σύμφωνα με τον Hammond (Hammond, 1971) , να δίχαζαν εν μέρει τη μικρή πόλη Επουία περικυκλώνοντας αυτή τη βραχονησίδα με τον υδάτινο βραχίονά του.
Άλλωστε η μορφολογία του εδάφους της Νότιο – Ανατολικής και της Νοτιο – Δυτικής πλευράς του Ριζόκαστρου (Ταμπακιάδες, Χάλα- Χάλα κτλ.) καθώς και η χαμηλή υψομετρική στάθμη σε σύγκριση με τον υπόλοιπο χώρο και πέραν του Κάστρου, συνηγορούν στην άποψη και ενισχύουν την ύπαρξη ενός Υ-δάτινου βραχίονα. Γράφει ο Ι. Τσούτσινος στα «Πέντε Αρτινά Μελετήματα» : “Στην περίπτωσή μας μπορεί να ήταν οι λόφοι της Μητρόπολης και του Κάστρου, που ανάμεσά τους κι ανάμεσα στο δεύτερο (Ριζόκαστρο) και τη σημερινή πόλη περνούσαν βραχίονες του Αράχθου, όπως μαρτυράει ο χαλιάς που βρίσκεται σε διάφορες ανασκαφές και όπως η τοπική λαϊκή παράδοση διασώζει”.
“Να’ ναι τούτη η Επουία, η πρώτη ανοχύρωτη πόλη στα πρώιμα Πελασγικά χρονικά που πάνω της ακούμπησε η Αμπρακία;” διερωτάται ο συγγραφέας, “ή μήπως πρέπει να συμπεράνουμε πως σ’ αυτή την αιτιατή και εξαρτημένη σχέση οφείλει και την ονομασία της η γνωστή σε όλους μας Περάνθη;”. [Σύμφωνα με το λεξικό του Ι. Σταματάκου έχουμε :
Περαίος, -α, -ον (πέραν) : ο ευρισκόμενος ή κατοικών πέραν (επί του πέραν μέρους), κυρίως πέραν θαλάσσης τινός ή ποταμού.
Η περαίη : η χώρα των πέραν της θαλάσσης ακτών, ή η χώρα η επί της απέναντι (όχθης, ακτής κτλ.)
Πέραν (επίρ.) : εις το απέναντι μέρος, αντίπερα, αντίκρυ, αντιπέραν….]
Πηγές:
Στη φωτογραφία το λήμμα περί Αμβρακίας όπου εμφανίζονται οι ονομασίες Επουία και Παραλία στο “Lexicon universale historico-geographico-chronologico-poetico- -Philologicum, Volume 2, του Johann Jacob Hofmann, 1677.
Η οροσειρά των Αγράφων από την κορυφή Κακαρδίτσα (2.429 μέτρα) τον Οκτώβριο του 1970 σε φωτογραφία του Παναγιώτη Βοκοτόπουλου. (Πηγή : Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, θΕΣΣΑΛΟΝΊΚΗ, 2011)
Η οικογένεια Λάκκα κατάγονταν από το Σούλι. Μετά την πτώση του Σουλίου έφυγαν δυο οικογένειες από τη Λάκκα Σούλι και έφτασαν στη Μήγερη. Η μια προχώρησε για τη Βρατσίστα και η άλλη του Θανάση Λάκκα εγκαταστάθηκε στο Τελήσι. Ο Αθανάσιος πήρε μέρος στον αγώνα του 1821 – 1829 με την ομάδα του Καραισκάκη. Μετά ξαναγύρισε στο χωριό και έκανε οικογένεια. Από τις χρονολογίες, ίσως να μην ήταν ο Αθανάσιος ο πρώτος που πήγε στο χωριό αλλά ο πατέρας του. Οι σημερινοί είναι όλοι απόγονοι του Γιώργου Λάκκα του Αθανασίου. Αυτός είχε μια αδελφή, τη Λαμπράκαινα Γεωργούλα. Έμειναν τελικά στο Τελήσι (Λακαίικα). Ο Βασίλης, γεννηθείς το 1898, έφυγε για τα Γιάννενα από παλιά. Ο Αναστάσης (Τάσος Λάκκας) είχε εστιατόριο στην Άρτα. Η Έλλη Λάκκα είναι πολύ γνωστή γιατρός, ενδοκρινολόγος, στην Αθήνα. Το ίδιο και οι αδελφές της Λόλα και Λαοκρατία. Ο Δημήτρης και ο Βασίλης Λάκκας του Ιωάννη έμειναν πολλά χρόνια εκτός Ελλάδας, ως πολιτικοί πρόσφυγες. Στην αγορά του χωριού συμμετείχε ο Γιώργος Λάκκας. (Πηγή : ΜΗΓΕΡΗ ΚΑΙ ΜΗΓΕΡΙΤΕΣ, Χρυσόστομος Μποκογιάννης, Άρτα, 2010)
Στις φωτογραφίες το παλιό σπίτι της οικογένειας Λάκκα στο Τετράκωμο. (Οι φωτογραφίες είναι από το αρχείο της Άννας Λάκκα)
Η εξαγορά του χωριού Μήγερη υπογράφτηκε στις 19 Οκτωβρίου 1884 στο συμβολαιογραφείο του Κων/νου Ι. Βάλλα, μεταξύ του Κιρκόρ Παρσηγιάν, εμπόρου, κάτοικου Κωνσταντινουπόλεως ως πληρεξούσιου του Αβραάμ Πασσά Καρακεχαγιά και της επιτροπής που εξουσιοδοτήθηκε από τους των κατοίκους του χωριού για λογαριασμό 190 οικογενειών, με το υπ’ αρ. 2771 συμβόλαιο. Η τιμή εξαγοράς ανέρχονταν σε 1900 χρυσές λίρες, πληρωτέες εντός πέντε ετών. (Πηγή : ΜΗΓΕΡΗ ΚΑΙ ΜΗΓΕΡΙΤΕΣ, Χρυσόστομος Μποκογιάννης, Άρτα, 2010)
Σελίδα 1
Σελίδα 2
Σελίδα 3
Σελίδα 4
Σελίδα 5
Σελίδα 6
Σελίδα 7
