“Ο τρούλλος είναι υψηλός, ελαφρώς πεπλατυσμένος εξωτερικώς κατά τον άξονα του ναού. Εσωτερικώς παρουσιάζει ακανόνιστον τετράπλευρον διατομήν, με καμπύλας πλευράς και απεστρογγυλευμένας γωνίας……..Εις τον τρούλλον ανοίγονται μεταξύ των νευρώσεων επτά στενά και χαμηλά παράθυρα….”(Πηγή : Η ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗΝ ΣΤΕΡΕΑΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟΝ, Π. Βοκοτόπουλος, Θεσσαλονίκη, 1975)
Στη φωτογραφία “Άνοψις τρούλλου” του ναού του Αγίου Δημητρίου Κατσούρη από το ίδιο βιβλίο.
1972 – Το καμπαναριό του Αγίου Δημητρίου του Κατσούρη σε φωτογραφία της Ρένας Ανδρεάδη. (Πηγή : Αρχείο Μουσείου Μπενάκη, Λεύκωμα ΠΡΟΤΑΣΗ, Άρτα, 1999)
Του Αγίου Δημητρίου σήμερα κι ας μνημονεύσουμε το ναό του Αγίου Δημητρίου του Κατσούρη που είναι και το παλαιότερο μεσοβυζαντινό μνημείο της Άρτας.
Ο ναός χρονολογείται στο πρώτο μισό του 9ου αιώνα και βρίσκεται στην καρδιά του κάμπου της Άρτας, έξω από το χωριό Πλησιοί, ανάμεσα σε μπαξέδες με πορτοκαλιές.
Η πρώτη σημαντική γραπτή αναφορά για το μνημείο προέρχεται από συνοδική επιστολή του 1229 του Μητροπολίτη Ναυπάκτου Ιωάννη Απόκαυκου. Ο ιεράρχης μας πληροφορεί ότι ο ναός ήταν φημισμένο μοναστηριακό Καθολικό (κεντρικό εκκλησιαστικό κτίριο), το οποίο βρισκόταν στη δικαιοδοσία του μαζί με κάποια άλλα μοναστήρια της περιοχής. Με συνοδική απόφαση αυτός έδωσε την κυριότητα τους στον επίσκοπο Άρτας. Ο ίδιος ο Πατριάρχης Γερμανός Β’ παραχώρησε τη μονή του Αγίου Δημητρίου αφού ήταν Σταυροπηγιακή, υπαγόμενη στη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου.
Άγνωστο από πού προέρχεται το όνομα «Κατσούρη». Χαρακτήριζε, όμως, τη μονή, τουλάχιστον από τις αρχές του 13ου αιώνα, όταν αναφέρεται στη συνοδική επιστολή του Απόκαυκου. Φαίνεται ότι τον 13ο αιώνα η μοναστική κοινότητα του Αγίου Δημητρίου διέθετε οικονομική δύναμη, κάτι που συμφωνεί με την ακμή του Δεσποτάτου ταυτόχρονα. Στις αρχές του 13ου αιώνα ο ναός τοιχογραφήθηκε για πρώτη φορά.
Δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες για τα επόμενα χρόνια. Το μοναστήρι επέζησε, πιθανότατα μέχρι τον 18ο αιώνα, οπότε και διαλύθηκε. Ο ναός υπέστη οικοδομικές επεμβάσεις τον 19ο και τις αρχές του 20ου αιώνα και σήμερα είναι προαύλιος ναός.
Στη φωτογραφία “‘Αποψη της ανατολικής πλευράς του ναού τη δεκαετία του 1920. (Π. Παπαχατζιδάκη – Αρχείο Μουσείου Μπενάκη, Λεύκωμα ΠΡΟΤΑΣΗ, Άρτα, 1999)
Χάρτης του 1717 με τις κατακτήσεις του βασιλιά Πύρρου Α΄, σύμφωνα με τις περιγραφές του Πλουτάρχου. (The conquests of Pyrrhus, King of the Epirots, according to Plutarch). Έργο του HERMAN MOLL.
O Άγγλος χαράκτης, χαρτογράφος και εκδότης Herman Moll (1654-1732) ήταν πιθανότατα γερμανικής ή φλαμανδικής καταγωγής. Eγκαταστάθηκε στο Λονδίνο στα 1678, και διατηρούσε εκεί βιβλιοπωλείο. Έμεινε γνωστός για τους λεπτομερείς χάρτες της Ευρώπης και της Αμερικής καθώς και για την εικονογράφηση δύο πολύ γνωστών λογοτεχνικών έργων, του “Ροβινσώνα Κρούσου” του Daniel Defoe και των “Ταξιδιών του Γκιούλιβερ” του Jonathan Swift. Περισσότερα στο λινκ [MOLL, Herman]. Geographia classica: The geography of the ancients so far describ’d as it is contain’d in the Greek and Latin classicks, in twenty-nine maps of the Old World…, Λονδίνο, Printed for C. Browne, MDCCXVII [=1717].
Πλανόδιος μανάβης στις γειτονιές της Άρτας τη δεκαετία του ’50. Τα λαχανικά και τα φρούτα είναι φορτωμένα σε παραδοσιακές κόφες που κατασκευάζονταν από τους καλαθάδες της Άρτας. Στο βάθος, χαρακτηριστική κατοικία της πόλης. (Πηγή : Εταιρεία Ελληνικού Λογοτεχνικού & Ιστορικού Αρχείου, ΠΡΟΤΑΣΗ, Άρτα, 1999)
Μανούση Β.
Πανταζή Ευάγγ.
Ετερόρρυθμος Εταιρία
Κουβαράς Κ.
Αγραφιώτης Β.
Σαμπάς Αβρ.
Τσίκος Κ.
Ψαθάς Κ.
Κατσίκα Χ.
Χριστογιώργου Αριστ.
Αλίβερτης Γεώργ.
Γκινάκας Θεμ.
Κολιοπάνος Δημ.
Τσέτης Γεώργ.
Καλυβιώτης Ι.
Κολιός Ζώης
Πάνος Δημ.
Παπανικολάου Α/φοί
Τόλης Αθαν.
Τρούγκος Α.
Τρούγκος Ιωάνν.
Τσέτης Θεόδ.
Τσέτης Χρ.
Τσέτης Χρ. Και Γεώργ.
Βασιλείου Παν.
Γιαννάκη Αθαν
Γιαννάκη Κ.
Γονοπούλου Αρ.
Εξάρχου Κων.
Ρίζου Α/φών
Σιώτα Θε.
Τόλη Ηλία…..
Στη φωτογραφία “Εμπορικές Διαφημίσεις Καταστημάτων της Άρτας” από την ίδια χρονική περίοδο 1920-29. (Πηγή : 21 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1913, ΠΗΡΑΜΕ ΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ……., Ιωάννινα, 2013)
Ονειρική φωτογραφία με OF1317 Βιαμάξ του ΚΤΕΛ Άρτης στη χιονισμένη διαδρομή από τα μοναστήρι της Μεγαλόχαρης προς το Μεσοπύργο στην κοιλάδα του Αχελώου, στις αρχές της δεκαετίας του ’80. (Πηγή : https://www.facebook.com/busoldtimers)
Στη φωτογραφία η περιγραφή του Νομού Άρτης το 1929, όπως δημοσιεύτηκε στον Οδηγό Ηπείρου που κυκλοφόρησε για το χρονικό διάστημα 1920 -1929. ((Πηγή : 21 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1913, ΠΗΡΑΜΕ ΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ……., Ιωάννινα, 2013)
Σχέδιο του ζωγράφου – αγωνιστή της εθνικής αντίστασης, Ασαντούρ Μπαχαριάν (1924-1990). Ο Ασαντούρ Μπαχαριάν, όταν ήταν πολιτικός κρατούμενος από το 1945 ως το 1960, έκανε διάφορες προσωπογραφίες των συγκρατούμενών του. Στη φωτογραφία το σκίτσο με την ονομασία”Σαρλής” που κατά πάσα πιθανότητα απεικονίζει τον αγωνιστή της Εθνικής Αντίστασης, Αρτηνό Κωσταντίνο Σ. Σαρλή στις 27/3/ 1948, όταν ήταν εξόριστος στη Μακρόνησο. (Από αφιέρωμα του περιοδικού ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ, https://www.facebook.com/FOTOGRAFIZONTAS?locale=el_GR)
Η υποδειγματική των ανταρτοεπονιτών του 3/40 Συντάγματος της 8ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ στην Άρτα. Στο κέντρο, 6ος στη δεύτερη σειρά από αριστερά ο διοικητής της και δάσκαλος Κώστας Γιαννακός, αξιωματικός της Σχολής του ΕΛΑΣ. (Φωτο από αρχείο του δάσκαλου Κ. Γιαννακού, https://eteriafotografizontas.blogspot.com/)
