Δεξιά : Απόστ. Τσώνος, Νίκος Κίκης, Ηλίας Μαγγάνας, Ιωάν. Τσαντούκλας, Κώστας Αντωνίου, Ευάγγελος Μποτέτσιος (ο “Σφήκας”), Μίλτος Χρυσούλης (Στρατηγός -Α’ Σ.Υ.Π.), Γεώργιος Βρακοτσώλης, Ευάγγελος Μπρέντας (ο “Σεργιάννης”, Το όνομά του φέρει το Γήπεδο του Κομποτίου), Βασ. Τσώνος, Απόστολος Μπουραντάς. (Φωτο από αρχείο Μιλτιάδη Χρυσούλη, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
Στο βιβλίο του ο Ιωσήφ Στεφανίνις μας δίνει μια ακριβή περιγραφή της πόλης της Άρτας με κάποιες λεπτομέρειες μάλλον άγνωστες, όπως η υποχρεωτική ενοικίαση περιπτέρου από όλους τους εμπόρους στο μουχούστι.
“Η πόλη της Άρτας, στην οποία γεννήθηκα, είναι μια από τις κυριότερες πόλεις της Δυτικής Ελλάδας. Είναι αρχαίο επίνειο και έδρα αρχιεπισκόπου. Βρίσκεται στα νοτιοανατολικά της επαρχίας Ηπείρου ή Κάτω Αλβανίας, στην όχθη του ποταμού Arta, (του αρχαίου Αράχθου), που πηγάζει από τα βουνά των Αγράφων, (της αρχαίας Πίνδου,) και διασχίζοντας μια όμορφη πεδιάδα, καλυμμένη με αμπέλια, και περιβόλια με συκιές, ελιές, κερασιές, ροδιές, μελλικοκιές και πορτοκαλιές, πέφτει στον κόλπο της Άρτας ή της Αμβρακίας.
Στη μια πλευρά αυτής της πεδιάδας, σε απόσταση τριών περίπου λευγών από τον κόλπο, βρίσκεται η πόλη. Η τοποθεσία και η εμφάνισή της είναι εξαιρετικά όμορφες. Η πεδιάδα στην οποία βρίσκεται, περιβάλλεται από βουνά. Η πανύψηλη Πίνδος στα βόρεια, με τα παρακλάδια της στα ανατολικά και δυτικά, σαν να σχηματίζει ένα φυσικό οχυρό γύρω της. Η πόλη έχει περίπου δέκα χιλιάδες κατοίκους. Τα σπίτια είναι γενικά μονόροφα, προσεγμένα και συχνά κομψά στη δομή τους και περιβάλλονται από κήπους, που παράγουν όλα τα είδη των φρούτων και των λουλουδιών που ταιριάζουν σε αυτό το κλίμα. Πολλά από τα κτίρια είναι πολύ αρχαία. Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για την οικοδόμηση είναι το ίδιο εδώ, όπως στις περισσότερες ελληνικές πόλεις. Είναι ένα είδος ασβεστόλιθου, ή μάρμαρου, γαλακτώδους λευκού χρώματος, που βρίσκεται σε όλη την Ελλάδα. Η καθαρή λευκότητα αυτού του υλικού δίνει στην πόλη μια λαμπερή και υπέροχη εμφάνιση.
Ένα από τα κύρια δημόσια κτίρια της πόλης, είναι το παλάτι του δεσπότη ή του αρχιεπισκόπου, που ονομάζεται μητρόπολη. Είναι μια μεγάλη και αξιοσέβαστη ομάδα κτιρίων, και δείχνει τόσο στη σύλληψη όσο και στην εκτέλεσή της, το τέλειο γούστο και τη δεξιοτεχνία του αρχιτέκτονα. Δίπλα στο παλάτι, βρίσκεται ο καθεδρικός ναός, ένα κτίριο παρόμοιας κομψότητας. Αυτά τα δύο οικοδομήματα περιβάλλονται από μεγάλο αριθμό μικρότερων σπιτιών και το σύνολο περικλείεται από ένα ψηλό κυκλικό τείχος, που πλησιάζει στις παρυφές του ποταμού και προσφέρει από τους υπερυψωμένους πυργίσκους του, μια πολύ μαγευτική προοπτική.
Σε ένα άλλο σημείο της πόλης βρίσκεται το σεράι, η κατοικία του βοεβόντα ή κυβερνήτη, καθώς και των άλλων μεγάλων αξιωματικών του κράτους και των φρουρών τους. Είναι ένα μεγάλο, κομψό και άνετο κτίριο. Κοντά στο σεράι βρίσκεται μια μεγάλη κυκλική περιοχή, που ονομάζεται machusti (μαχούστι), όπου πραγματοποιείται κάθε χρόνο μια δημόσια έκθεση. Εδώ, κατά τη διάρκεια δύο εβδομάδων τον Αύγουστο, εκτίθενται προς πώληση κάθε είδους ξένα εμπορεύματα, εγχώριες κατασκευές, ζωντανά ζώα, φρούτα κ.λπ. Τα περίπτερα για την υποδοχή αυτών των εμπορευμάτων τοποθετούνται από την κυβέρνηση και κάθε έμπορος είναι υποχρεωμένος να παράγει και να εκθέτει τα εμπορεύματά του στην έκθεση, και να πληρώνει μεγάλο ενοίκιο για τη χρήση του περιπτέρου που καταλαμβάνει, με ποινή, αν δεν το κάνει, μελλοντική στέρηση της άδειας κυκλοφορίας των εμπορευμάτων του. Από αυτή την πηγή ένα μεγάλο μέρος εσόδων συγκεντρώνεται ετησίως στο ταμείο του πασά.
Σε μικρή απόσταση από την πόλη, στέκεται ένα πολύ μεγάλο και μοναδικό οικοδόμημα, που ονομάζεται Παριγιορίζα. Η ηλικία αυτού του κτιρίου είναι άγνωστη, αλλά φέρει ενδείξεις ότι υπήρχε εδώ και πολλούς αιώνες. Οι διαστάσεις του είναι τεράστιες, αλλά συμμετρικές και η εμφάνισή του είναι εξαιρετικά μεγαλειώδης και επιβλητική. Αυτή η τεράστια κατασκευή περιλαμβάνει τρία ευρύχωρα διαμερίσματα, το ένα πάνω από το άλλο, που το καθένα χρησιμοποιείται ως εκκλησία. Αυτά φωτίζονται από περίπου ενενήντα παράθυρα, μεγέθους αντίστοιχου με το μέγεθος του κτιρίου. Περιβάλλεται από μια σειρά από μικρά σπίτια, που κατοικούνται από καλόγριες και άλλες φτωχές θρησκευόμενες γυναίκες, που επιβιώνουν από φιλανθρωπίες. Το σύνολο περιβάλλεται από τείχος μεγάλης αρχαιότητας. Η κατασκευή αυτή υποτίθεται ότι ήταν αρχαίος ναός, που χτίστηκε πριν από τη διάδοση του χριστιανισμού στην Ελλάδα.
Μισό μίλι από την πόλη, στα νοτιοανατολικά, ο δημόσιος δρόμος εισέρχεται σε μια ευρύχωρη λεωφόρο, η οποία εκτείνεται περίπου πέντε μίλια, και τερματίζει στον ποταμό Άρτα, (ή τον Άραχθο.) Σε κάθε πλευρά αυτής της λεωφόρου, σε όλο το μήκος της, είναι εκτεταμένοι κήποι, πολύ περιποιημένοι που παράγουν φρούτα και λουλούδια από τα πιο εκλεκτά και νόστιμα είδη, εξωτικά αλλά και γηγενή. Λεμόνια, πορτοκάλια, ρόδια, κίτρα σύκα, σταφύλια, καλαμπόκι, σιτάρι, όσπρια κ.λπ., παράγονται εδώ σε τελειότητα και αφθονία.
Απέναντι από το ποτάμι, και ξεκινώντας από το κάτω μέρος αυτής της λεωφόρου, βρίσκεται μια τεράστια γέφυρα πολύ μεγάλης αρχαιότητας και περίεργης κατασκευής. Το μήκος της είναι περίπου τρία τέταρτα του μιλίου. Είναι χτισμένη από το συνηθισμένο υλικό, όμορφα λαξευμένο, και οι ογκόλιθοι με τους οποίους σχηματίζεται η κατασκευή, ενώνονται με ένα τσιμέντο, του οποίου η σύνθεση είναι άγνωστη, καθώς και με σιδερένια κουμπώματα, περιέργως τοποθετημένα στην πέτρα και ανεπαίσθητα, εκτός εάν γίνει πολύ προσεκτική επιθεώρηση. Αν και είναι αρχαιότητας που διαφεύγει της έρευνας, είναι τόσο σταθερή και συμπαγής όσο και την ημέρα που ολοκληρώθηκε. Περιέχει έξι μεγάλες καμάρες διαφορετικού ύψους, μεταξύ των οποίων, περιέργως παρεμβάλλονται αρκετές μικρότερες. Είναι ένα έργο μοναδικής μεγαλοπρέπειας και μεγαλείου και έχει γίνει αντικείμενο θαυμασμού από όλους τους ξένους που έχουν επισκεφτεί αυτό το μέρος. Κάποια ιδέα μπορεί να σχηματιστεί για το μέγεθός του, από το εκπληκτικό ύψος της κεντρικής καμάρας, που μου φαινόταν ότι ήταν πάνω από 150 πόδια πάνω από το επίπεδο του ποταμού.
Η πόλη προστατεύεται από ένα πολύ ισχυρό κάστρο, που περιέχει περίπου 100 κανόνια. Το βόρειο τείχος είναι πολύ αρχαίο, αλλά από τις άλλες πλευρές, έχει πρόσφατα γκρεμιστεί και ξαναχτιστεί από τους Τούρκους. Ο ποταμός στριφογυρίζει κοντά στα τείχη και παρέχει καθαρό και υγιεινό νερό στην πόλη και το κάστρο. Ένα μέρος του έχει εκτραπεί από ένα κανάλι σε κάποιους αλευρόμυλους στην περιοχή, και από εκεί μεταφέρεται από μικρότερους αγωγούς για την άρδευση των κήπων που περιγράφηκαν παραπάνω.
Το εμπόριο της πόλης διεξάγεται κυρίως με τα νησιά του Ιονίου και τα λιμάνια της Αδριατικής. Εξάγει σιτάρι, καπνό, μαλλί, δέρματα, τυρί, ελιές, κρασί και διάφορα είδη φρούτων και εισάγει ξηρά προϊόντα, σίδηρο, χάλυβα κ.λπ.
Γεννήθηκα σ’ αυτή την πόλη, το έτος 1803. Ο πατέρας μου, ο Ιωάννης Στεφανίνις, ήταν στο επάγγελμα έμπορος και ασκούσε τότε εκτεταμένο και προσοδοφόρο εμπόριο με το λιμάνι της Τεργέστης. Παντρεύτηκε από νωρίς τη Χρυσαυγή Θεμιανό, κόρη ευπόληπτου πολίτη της Άρτας. Οι Ελληνίδες παντρεύονται συνήθως νεαρές. Η μητέρα μου, την εποχή που παντρεύτηκε, ήταν μόνο δεκατεσσάρων ετών. Οι καρποί αυτής της ένωσης ήταν επτά παιδιά: τέσσερις γιοι, ο Σπύρος, ο Δημήτρης, ο Σιλβέστρο και εγώ και τρεις κόρες, η Μαρία, η Κατερίνα και η Άννα. Ήταν η τύχη μου που γεννήθηκα και έζησα σε μια περίοδο της ιστορίας της χώρας μου γεμάτη από γεγονότα……” (Πηγή : The Personal Narrative of the Sufferings of J. Stephanini, New York, 1829″
Μπορείτε να διαβάσετε το βιβλίο στην αγγλική έκδοση στο λινκ https://archive.org/details/personalnarrativ00steprich/page/n5/mode/2up?view=theater
Η πόλη της Άρτας το 1910, 100 χρόνια μετά την περιγραφή του Ιωσήφ Στεφανίνι. (Πηγή : ΙΔΡΥΜΑ ΑΚΤΙΑ ΝΙΚΟΠΟΛΙΣ, ΠΡΕΒΕΖΑ)
O Ιωσήφ Στεφανίνις γεννήθηκε στην Άρτα το 1803, από τον Ιωάννη και τη Χρυσαυγή Θεμιανό που όταν παντρεύτηκε ήταν δεκατεσσάρων ετών. Απέκτησαν επτά παιδιά: τον Ιωσήφ, τον Σπύρο, τον Δημήτρη, τον Σιλβέστρο, τη Μαρία, την Κατερίνα και την Άννα. Ο πατέρας του Ιωσήφ ήταν ένας πολύ πλούσιος έμπορος. Η οικογένεια τελικά μετακόμισε στην Πάτρα, όπου ο Στεφανίνις έμαθε την οικογενειακή επιχείρηση και μιλούσε ιταλικά.
Όταν ξέσπασε ο Ελληνικός Πόλεμος της Ανεξαρτησίας, ο Ιωσήφ αιχμαλωτίστηκε και πουλήθηκε ως σκλάβος. Οι στρατιώτες του χάρισαν τη ζωή επειδή ο πατέρας του ήταν πλούσιος έμπορος και μπορούσε να πληρώσει μεγάλα λύτρα. Τον ξυλοκόπησαν άγρια για τρεις μέρες και παρακαλούσε τους απαγωγείς του να τον θανατώσουν.Τελικά πουλήθηκε στην αγορά για εβδομήντα οκτώ δολάρια. Τον αγόρασε ένας Οθωμανός, ο Μουσταφά μπέης της Πάτρας που ήταν ο διοικητής των οθωμανικών στρατευμάτων στην περιοχή.
Μετά από πολλές περιπέτειες, βασανιστήρια και κακουχίες, ο Ιωσήφ κατάφερε να μεταναστεύσει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί τον συμβούλευσαν να γράψει ένα βιβλίο για την περιπέτειά του ώστε να μαζέψει χρήματα για να απελευθερώσει την οικογένειά του από τη σκλαβιά. Το βιβλίο είχε τίτλο “The Personal Narrative of the Sufferings of J. Stephanini”. Γύρω στο 1829, ταξίδεψε σε όλη τη χώρα δίνοντας διαλέξεις και κερδίζοντας υποστήριξη για το βιβλίο του που προτάθηκε ιδιαίτερα από σημαντικά πρόσωπα στην Αμερική. Μέσα από το βιβλίο του Στεφανίνι, που άρχισε να κυκλοφορεί σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες στις αρχές της δεκαετίας του 1830, πολλοί Αμερικανοί έμαθαν για τη φρίκη της οθωμανικής σκλαβιάς και τα βάσανα των Ελλήνων.
Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για τον Ιωσήφ Στεφανίνι στο λινκ https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Stephanini
Το εξώφυλλο από το βιβλίο του Ιωσήφ Στεφανίνι που δημοσιεύτηκε “για να του δώσει τη δυνατότητα να επιστρέψει στη χώρα του και να απελευθερώσει από τη σκλαβιά μια μεγάλη οικογένεια, (την οικογένειά του), που υποφέρει”.
“Πρώτος εκ παραδόσεως αναφέρεται ως τοιούτος Δημήτριος ο Χοσεψίτης, εκδιωχθείς παρά του Γεωργίου Καλαντζή, περιώνυμου ληστάρχου και συγχρόνου του Ιω. Μπουκουβάλα. Την οπλαρχηγίαν ταύτην, περιέχουσαν και την χώραν του Ραδοβισδίου, διετήρησεν ο Καλαντζής μέχρι του 1770 φονευθείς τότε εις Βελεντσικόν, όπου εν θριάμβω επέστρεψεν, αφού τη επικουρία του ρηθέντος Μπουκουβάλα κατετρόπωσε περί τους 1000 Βραχωρίτας οθωμανούς εισελάσαντες εις την δικαιοδοσίαν του. Εφονεύθη δε υπό τινος οθωμανού ενεδρεύσαντος αυτόν έξω της ρηθείσης κώμης. Τον Καλαντζήν διεδέχθη ο γέρων Καστανάς, όστις απεβίωσεν εις Πρέβεζαν καταλιπών τέσσαρας υιούς τον Γεώργιον, Ιωάννην, Νικόλαον και Αθανάσιον. Τούτων ο πρώτος κατείχε την πατρικήν οπλαρχηγίαν μέχρι του 1796, ότε καταληφθείς υπό οξυτάτης ποδαλγίας αποκατέστη εις Πρέβεζαν και παρεχώρησε την οπλαρχηγικήν θέσιν των Τσουμέρκων εις τον νυμφευθέντα την αυταδελφήν του Ανθήν, Κωσταντίνον Πουλήν Ασπροποταμίτην, την δε του Ραδοβισδίου έδωκε τω εξ αδελφής ανεψιώ του Ιωάν. Μανώλη. Ο Πουλής ούτος κατά προτροπήν του Αλή Πασσά δολοφονήσας μετ’ ολίγον τον ρηθέντα Μανώλην, ηυνοήθη τα μέγιστα υπό του τυράννου, ον και συνέτρεξεν ουσιωδώς εις την εν Σέλτζω καταστροφήν των Σουλιωτών. Επειδή δε απέλυσε τον εκείσε συλληφθέντα Κίτσον Μπότσαρην, πεσών εις την οργήν του Αλή κατέφυγεν εις την Λευκάδα, και εκείθεν εις Θεσσαλίαν διαβάς, εισήλθεν εις την υπηρεσίαν του Βελή Πασσά ( ότε ούτος διέκειτο εχθρικώς προς τον πατέρα του), παρ’ ου ανεδείχθη οπλαρχηγός εις τον Όλυμπον. Επί δε της πολιορκίας του Αλή Πασσά τη συνεργεία του Χουρσίτ Πασσά επανέλαβε την των Τσουμέρκων οπλαρχηγίαν, ην επ’ ολίγον εχάρη, διότι αισχράς υπηρεσίας προσενεγκώντω Χουρσίτη κατά των επαναστατησάντων ομογενών, ηχμαλωτίσθη τελευταίον εις Πλάκαν υπό του Μάρκου Μπότζαρη, και εφονεύθη εν Βονίτζη, όπου περιωρισμένος ων απεπειράθη να δραπετεύση και μεταβή εις Πρέβεζαν προς επανάληψιν των αντεθνικών αγώνων του. Ότε ο Πουλής κατέλιπε την οπλαρχηγίαν του, τα μεν Τσουμέρκα έδωκεν ο Αλής εις τον γέροντα Κουταλίδαν, εκ χωρίου Χόσεψης, το δε Ραδοβίσδιον εις τον Γώγον Μπακώλαν. Του γέροντος Κουταλίδα διάδοχος κατά το 1812 ανεδείχθη ο πρωτότολος υιός του Δημήτριος, και τούτου ο αδελφός του Ιωάννης κατά το 1822”. (Πηγή : ΣΥΛΛΟΓΗ ΔΗΜΟΔΩΝ ΑΣΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ υπό Π. Αραβαντινού, Εν Αθήναις, 1880)
Στη φωτογραφία “Ο ΤΖΟΥΜΕΡΚΑΣ – Κορυφαί απότομοι ορεινού συγκροτήματος Τζουμέρκων, ύψους 2.392 μ., εξ ων κρυστάλλινα κρημνίζονται ύδατα. – Ευγενεί εισφορά φωτογρ. Σταύρου Χρ. Γκίζα”. (Πηγή : ΤΑ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ, Ν. Παπακώστας, Αθήναι, 1967)
Ένα δημοτικό τραγούδι με αναφορά στο Γεφύρι της Άρτας, μάλλον άγνωστο στους περισσότερους από μας, με τίτλο «Ο ΔΙΟΝΥΣ ΚΑΙ Η ΚΑΚΗ ΠΕΘΕΡΑ». Το τραγούδι περιλαμβάνεται στη «ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΑΣΜΑΤΩΝ» υπό Γ. Χρ. Χασιώτου, Εν Αθήναις, 1866.
(Πηγή : https://babel.hathitrust.org/)
Title :Map of the Western Coast of Greece From the Island of Levcas Going North as Far as Paxi Island /Creator: Piri Reis (Turkish, 1465-1555) /Date: late 11th century AH/AD 17th century-early 12th century AH/AD 18th century (Πηγή : https://thewalters.org/)
1950 : Εκδρομή στο βουνό με τα φαγητά στον τρουβά και πίσω τα Τζουμέρκα σε όλο τους το μεγαλείο. Μια Μελισσουργιώτικη παρέα : Αθανάσιος Θεοδώρου με τα παιδιά του Ευαγγελία και Γιάννη, Δωροθέα Τρομπούκη, Μαρίνα & Αλεξάνδρα Κοντοχρήστου, Χρυσούλα Τρομπούκη, ο Μπάρμα – Νάκος Τρομπούκης ο κουρέας και άγνωστος. (Φωτο από αρχείο Β.Κ.)
1959 : Μια παρέα από την Άγναντα φωτογραφίζεται μπροστά στην εκκλησία στα Πράμαντα. (Φωτο από αρχείο Τάκη Ζαρκαλή)
Αρκετοί μαθητές και κάπου ανάμεσα και μια μαθήτρια : Ντίνος Τσίκος (ιατρός), Δημήτρης Πέτσας (λογιστής), Γεώργιος Γιαννάκης, Αποστόλης Τρομπούκης, Απόστολος Κοντοχρήστος, Α. Χατζηγιάννης, Κ. Παπακώστας, Γ. Παππάς, Π. Βάγιας, Μάχος Μανούσης, Γ. Μαντήλας κ.α. (Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
“Μια άνοιξι, 1-2 χρόνια πριν από το 1860, η τότε οικονομικώς ευκατάστατος κοινότης Μελισσουργών ηθέλησε να προσλάβει δάσκαλο καλό. Της προξένεψαν έναν…… Ζαγορίσιο, γιατί πραγματικά οι Ζαγορίσιοι ήταν μορφωμένοι, διεκρίνονταν, ήταν άριστοι δάσκαλοι. Οι Δημογέροντες τότε πήγαν στα Γιάννινα και τον συμφώνησαν 40 οθωμανικές λίρες (ο ετήσιος μισθός των τότε διδασκάλων ήτο 10-20 οθωμ. λίραι) για τους 6 καλοκαιρινούς μήνες, γιατί το σχολείο αυτούς τους μήνες εργαζόταν, από του Άι – Γιωργιού ως του Άι – Δημητριού (23 Απριλίου – 26 Οκτωβρίου). Γιατί τότε έρχονταν από τα χειμαδιά οι πολλές οικογένειες, ο πολύς ο κόσμος εδώ τότε ζούσε με την κτηνοτροφία.
Λοιπόν ο δάσκαλος αυτός ήρθε στο χωριό, σήμανε η καμπάνα και συνάχτηκαν τα παιδιά που ήταν εκείνες τις μέρες στο χωριό. Ο δάσκαλος καθόταν στο ψηλό πεζούλι, φώναξε τα παιδιά και πήγαν γύρω του, κύκλω. Πρώτα τα μεγάλα (την πρώτη τάξη, γιατί τότε οι τάξεις ηριθμούντο αντιστρόφως, ‘Α ήτο η ανώτατη), και έπειτα τα μικρότερα και αφού τους είπε να του δείξουν σε ποιο βιβλίο διάβαζαν πέρυσι, τα διάταξε να κάθωνται στα πεζούλια και να διαβάζουν παρακάτω από το περσινό μάθημα, για να λένε μάθημα. Αλλά δεν πέρασαν πολλές μέρες, και όταν οι μικρότεροι εμπρός , γύρω από το δάσκαλο, διαβάζοντας ανάγνωσι έλεγαν μάθημα, οι μεγαλύτεροι που άκουαν, γελούσαν, γιατί αυτοί τα ήξεραν και βλέποντας πως δεν τους διόρθωνε ο δάσκαλος τα λάθη, κάτι έννοιωσαν! Εκατάλαβαν ότι ο δάσκαλος ήταν τελείως αγράμματος. Και όταν εσηκώνοντο αυτοί να ειπούν το μάθημα, έλεγαν άλλα αντί άλλων, ότι τους εκάπνιζε. Ο δε δάσκαλος, αντί παντός άλλου, εις του καθενός το βιβλίο που διαβάζοντας τελείωνε το μάθημα, του σημείωνε με ένα μολύβι δύο σταυρούς, έναν στην αρχή και έναν στο τέλος, λέγοντάς του “Άιντε -ω”, δηλαδή από κει ως εκεί. Αυτό και μόνον άκουγαν από το δάσκαλο!
Το πράγμα, που δεν ήταν μυστικό πλέον, δεν άργησε να φτάσει και στα αυτιά των γονέων. Αλλά πως να εξακριβώσουν ότι ήταν αγράμματος; Επιθεωρηταί δεν ήταν τότε. Συννενοήθηκαν λοιπόν με τους Δημογερόντους, κι ευρήκαν “να τον αναγκάσουν να διαβάση την Κυριακή στην Εκκλησία, την ώραν του όρθρου”, διότι ο δάσκαλος επήγαινε τακτικά, και έπιανε στασίδι, το παραπλεύρως από τον δεξιό ψάλτη. Από του Σαββάτου λοιπόν είπαν να έρθη μόνον ένας παππάς για τη λειτουργία, οι άλλοι να λειτουργήσουν στα παρεκκλήσια, κι οι ψαλτάδες να μην έρθουν στην Εκκλησία. Το πρωί της Κυριακής, ο λειτουργός παππάς, αφού διάβασε το ψαλτήρι και τα άλλα γράμματα του όρθρου, κατεβαίνοντας απ’ το στασίδι του ψάλτου είπε στον δάσκαλο:
-“Kυρ δάσκαλε διάβασε εδώ για τον Κανόνα, γιατί εγώ θα πάρω καιρό για τη λειτουργία”.
Ο δάσκαλος όμως τ’ απαντάει :
– “Μα εγώ δεν ξέρω να ψάλω!”
– “Δεν θα ψάλεις, μόνο που θα διαβάσεις τον Κανόνα, γιατί σε λίγο θαρθή ο ψάλτης…”
Και δεν χάνει καιρό ο παππάς, κάνει τρεις μετάνοιες εμπρός στην εικόνα του Χριστού και μπαίνει στο Ιερό.
Ο δάσκαλος έμεινε απολιθωμένος! Επέρασαν 2-3 λεπτά , ψιθύριζε κάτι….Τότε ένας χωριανός νευρικός, πιο θερμός απ’ τους άλλους, κατεβαίνει απ’ το στασίδι του, πλησιάζει το δάσκαλο και του λέει σιγά :
-“Κυρ δάσκαλε, πάμε να σου ειπώ κάτι”.
Οι άλλοι νόμισαν πως θα τον έστελνε να φέρει τον ψάλτη. Αλλά αφού βγήκαν οι δυο τους στο χαγιάτι, δεν άργησε να τον πετσοκόψει στο ξύλο, που τον πονεί και που τον σφάζει!
Εις τις φωνές του δερομένου δάσκαλου, έτρεξαν έξω οι άλλοι και τον έβγαλαν από τα χέρια του θερμοκέφαλου, τον οποίον και μάλωσαν. Εκείνος δικαιολογούμενος είπεν :
-“Δεν μπόρεσα να κρατθώ, γιατί αυτός ο κυρ δάσκαλος πρόσβαλε ένα κεφαλοχώρι. Ημείς μπορεί να φυλάμε πρόβατα, αλλά δεν τρώμε χορτάρια, ξέρομε και πεντ’ εξ κλίτσες γράμματα”.
Τότε οι Δημογέροντες ρώτησαν τον δάσκαλο :
-“Χριστιανέ μου, τί ήταν αυτό που σοφίστηκες; Άνθρωπος αγράμματος, ναρθής να γελάσης ολόκληρο χωριό;”
-“Αφήστε με να σας πω το χάλι που μ’ ανάγκασε”, λέει ο δάσκαλος. “Είχα ένα κορίτσι σε ζουμερή (μεγάλη) ηλικία. Κατώρθωσα να τ’ αρραβωνιάσω αλλά ο γαμπρός μ’ έσφιξε για προικιό, αλλεώς θα τ’ άφινε. Μου’ ρθε το αίμα στα μάτια. Τάκλεισα κι είπα ότι πάθω ας πάθω. Κι έτσι πήρα απ’ τ’ εσάς τις 20 λίρες προκαταβολή και το πάντρεψα. Δίκαιο έχετε, τάδικο τόχω εγώ”.
-“Σαν είναι έτσι, χαλάλι σου!” του είπαν οι Δημογέροντοι. Κι εντός της ημέρας τον συνώδεψαν με αγωγιάτη στα Γιάννινα και αυτοί τράβηξαν για την Άρτα, να βρουν….δάσκαλο.»
(Πηγή : ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ, Ν.Χ. Παπακώστας, Αθήναι, 1967)
Στη φωτογραφία “Μελισσουργοί, 1971: ένα πολύ αξιόλογο ζευγάρι δασκάλων που υπηρέτησε στους Μελισσουργούς για μεγάλο χρονικό διάστημα, από το 1969 μέχρι το 1981 : Ο Ναπολέων Μακρής και η σύζυγός του Λευκοθέα Σκορίλα”.
Μαθητές: Βασίλης & Δήμητρα Ν. Κάτσινου, Ελένη & Γιώργος Κ. Τασούλη, Ευαγγελία, Αικατερίνη & Κων/νος Ν. Τασούλη, Γεωργία & Κων/να Π. Μίχου, Χαράλαμπος & Σταυρούλα Ι Ραβανού, Λευκοθέα & Δημοσθένης Α. Ρίζου, Ευαγγελία & Μαρία Δ. Ξηροπόταμου, Αλεξάνδρα & Βασίλης Ι. Κολιοπάνου, Χρυσαυγή Χ. Παππά, Δημήτρης Κ. Παπαγιάννης, Θεόδωρος Α. Κάτσινος, Κώστας Α. Κάτσινος, Δημήτρης Γ. Κάτσινος, Δήμος Κ. Καραδήμας, Νίκος Κ. Ρίζος, Ευάγγελος Ν. Ραβανός, Κώστας Χ. Μποχώτης, Κώστας Θ. Σκέντος, Χρήστος Ν. Τασούλης. (Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
