———————-
Στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου του Steven Bowman με τίτλο Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΧΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ, σε μετάφραση Ισαάκ Μπενμαγιόρ, υπάρχει μία λίστα με τα ονόματα των Ελλήνων Εβραίων που ήταν στο Ζόντερκομμαντο. Γράφει χαρακτηριστικά ο συγγραφέας : «Η παρακάτω λίστα συμπεριλαμβάνει τα ονόματα εκείνων για τους οποίους γνωρίζουμε ότι ήταν στο Ζόντερκομμαντο, ότι συμμετείχαν στον σχεδιασμό, ότι είχαν αναλάβει συγκεκριμένο ρόλο κατά τη διάρκεια της εξέγερσης ή ότι έλαβαν μέρος στη διαμάχη. Εικάζεται ότι ο αριθμός των Ελλήνων Εβραίων που ήταν στο Ζόντερκομμαντο υπερέβαινε τους 300. Δεν γνωρίζουμε πόσοι από τους παρακάτω δεν ήταν με οποιονδήποτε τρόπο αναμεμειγμένοι στην εξέγερση αλλά κρίνουμε σημαντικό να παραθέσουμε όλα τα ονόματα που γνωρίζουμε».
Για όσους δεν γνωρίζουν σχετικά να πούμε ότι ο όρος Ζόντερκομαντο (Sonderkommando) στα Γερμανικά σημαίνει Ειδική Ομάδα Εργασίας και συγκεντρώνει ολόκληρη τη φρίκη των στρατοπέδων εξόντωσης: Πρόκειται για ομάδες κρατουμένων, κυρίως Εβραίων, που επάνδρωναν τα κρεματόρια και ήταν επιφορτισμένες με το καθήκον της «προετοιμασίας» των θαλάμων αερίων, τη συγκομιδή και την αποτέφρωση των πτωμάτων. Οι άνδρες αυτοί αποτελούσαν τις τραγικότερες ίσως φυσιογνωμίες μέσα στο Άουσβιτς, γιατί γνώριζαν το μυστικό των Κρεματορίων αλλά και τη δική τους τύχη: ήξεραν πως μετά από σύντομο χρονικό διάστημα θα εκτελούνταν και οι ίδιοι, καθώς οι Γερμανοί ανανέωναν τακτικά τις ομάδες εργασίας για να μη διαρρεύσει το μυστικό των Θαλάμων Αερίων και των Κρεματορίων. Ήταν υποχρεωμένοι να λένε ψέματα και να καθησυχάζουν τους κρατούμενους από τη στιγμή που έφταναν στην αυλή του συγκροτήματος των 4ων Κρεματορίων, μέχρι το τέλος τους. Ένα μέλος του Ζόντερκομαντο που θέλησε να πληροφορήσει τα θύματα για τη μοίρα τους ρίχτηκε ζωντανός στις φλόγες του Κρεματορίου και οι σύντροφοί του παρακολουθούσαν υποχρεωτικά την εκτέλεσή του. Έζησαν στην καρδιά της κόλασης, μη έχοντας άλλη επιλογή. Οι κρατούμενοι που αρνούνταν να συνεργαστούν στο Ζόντερκομαντο και αντιστέκονταν, κατέληγαν με μια σφαίρα στο σβέρκο.
Από τα 57 ονόματα της λίστας Ζόντερκομμαντο που είναι γνωστά τα 9 ανήκουν σε Αρτηνούς Εβραίους και είναι:
1. Μπαρούχ Βαρούχ (γενν. Άρτα, 1915)
2. Βιτάλης Μάτης (γενν. Άρτα, 1913)
3. Μιζάν Χαΐμ (γενν. Άρτα, 1922)
4. Μιζάν Μωυσής (γενν. Άρτα, 1924)
5. Σούσης Ισαάκ (γενν. Άρτα, 1902)
6. Σαμπετάι Μωυσής (γενν. Άρτα, 1909)
7. Σαμπάς Τζοζέπος (γενν. Άρτα, 1912)
8. Σαμπάς Πέσος (γενν. Άρτα, 1912)
9. Ζακάρ Ιωσήφ (γενν. Άρτα, 1924)
Περισσότερα στοιχεία για την εξέγερση των Ζόντερκομμαντο στις 7 Οκτωβρίου 1944, μπορείτε να διαβάσετε στο σχετικό άρθρο του Ζαν Κοέν στο λινκ https://cohen.gr/…/jean-cohen-articles/2499-7-1944-7506329
(Πηγή : Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΧΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ, Steven Bowman, Αθήνα, 2012)
