——————-
“Υπέρ τον νάρθηκα και τα παρεκκλήσια εκτείνεται συνεχής γυναικωνίτης διήκων, άνευ διαχωριστικού τοίχου, από της ΒΑ. μέχρι της ΝΑ. Γωνίας του ναού, καθ’ ας εύρηνται κόγχαι ἡμικυκλικαί. ων τα μικρὰ δίλοβα παράθυρα εγνωρίσαμεν ομιλούντες περὶ τού ιερού”.
Στη φωτογραφία «Άποψις τού νοτίου παρεκκλησίου τού γυναικωνίτου. Όψις πρὸς ανατολάς.»
(Πηγή : Η ΠΑΡΗΓΟΡΗΤΙΣΣΑ ΤΗΣ ΑΡΤΗΣ, Α. Ορλάνδου, Εν Αθήναις, 1963)
——————-
“Εἰς κλίμακα ἀσυγκρίτως μεγαλυτέραν τῶν προφητῶν εἰκονίζεται ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἡμισφαιρίου, ὡς συνήθως ἐν προτομῇ καὶ εἰς αὐστηρῶς μετωπικὴν ὄψιν ὁ Παντοκράτωρ. Ο Σωτὴρ εὐλογῶν διὰ τῆς ὑψωμένης δεξιάς, κρατεῖ διὰ τῆς ἀριστερᾶς χονδρὸν Εὐαγγέλιον, τοῦ ὁποίου φαίνονται αἱ μεταλλικαὶ πορπώσεις καὶ ἡ δί’ ἀπομιμήσεως μαργαριτῶν καὶ πολυχρώμων, πολυτίμων λίθων – ἐρυθρῶν, πρασίνων καὶ κυανῶν -κοσμουμένη ὀπισθία του ὄψις.
Μέγας, ἔνσταυρος φωτοστέφανος, κοσμούμενος κατὰ τ᾿ ἄκρα τῶν κεραιῶν αὐτοῦ διὰ μαργαριτῶν καὶ χρωματιστῶν λίθων, περιβάλλει τὴν κεφαλὴν τοῦ Κυρίου. Η ὅλη προτομὴ περικλείεται ἐντὸς κύκλου διαμέτρου 4.53 μ. πλαισιουμένου ὑπὸ στενῆς λωρίδος ἐξ ἐρυθρῶν σπειρομαιάνδρων ἐπὶ λευκοῦ βάθους……………….
Ἐπὶ τοῦ χρυσοῦ κάμπου τῆς εἰκόνος καὶ ὑπὲρ τοὺς ὤμους τοῦ Χριστοῦ ἐγράφη διὰ μελανῶν ψηφίδων, λοξῶς, ἡ συντετμημένη ἐπιγραφή: ΙC-ΧC. Ο Σωτὴρ φορεῖ ἐσωτερικῶς μὲν καστανόχρυσον χιτῶνα μετὰ στενῆς παρυφῆς, ὅστις ἀφίνει γυμνὸν μικρὸν τρίγωνον κατὰ τὸν λαιμόν. Ὑπεράνω τοῦ χιτῶνος εἶναι ἐρριμμένον βαθυκυάνου χρώματος (bΙeu de Prusse) ἱμάτιον, περιβάλλον πανταχόθεν τὸν χιτῶνα, ἀπὸ τῶν δύο ἄκρων τοῦ ὁποίου ἐξέρχονται αἱ κατὰ παράδοσιν μακροδάκτυλοι χεῖρες τοῦ Χριστοῦ. Ἄξιον παρατηρήσεως εἶναι, ὅτι, ἐνῷ ἡ εὐλογοῦσα δεξιὰ χεὶρ διετήρησε τὸ κατὰ παράδοσιν σχέδιον αὐτῆς μὲ τὸν παχὺν ἀντίχειρα κάτω ὁριζοντίως καὶ τοὺς ἄλλας τέσσαρας δακτύλους καμπυλουμένους ὑπεράνω αὐτοῦ, ἡ κρατοῦσα τὸ Εὐαγγέλιον ἀριστερὰ δὲν παρουσιάζει τὴν ἰδιότυπον ἐκείνην σχεδίασιν, τὴν ὁποίαν ἐμφανίζουν, ἤδη ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ 11ου αἰῶνος καὶ ἀρκετοὺς ἀκόμη αἰῶνας ἀργότερον, μνημεῖα τῆς πρωτευούσης……….
Γενικῶς πάντα σχεδὸν τὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ ἡμετέρου Παντοκράτορος συμφωνοῦσι πρὸς τὴν περιγραφήν, τὴν ὁποίαν παρέσχεν ό κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 14ου αἰῶνος ἀκμάσας ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΚΑΛΛΙΣΤΟΣ ὁ ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ, καθ᾿ ἣν ὁ Χριστὸς «μελαίνας τὰς ὀφρῦς εἶχε… εὐοφθάλμους δ᾿ ἣν καὶ ἐπίρριν. Τὴν μέντοι τρίχα τοῦ πώγωνος ξανθήν τινα εἶχε καὶ οὐκ ἐς πολὺ καθειμένην ούχὶ μακρὰν) μακροτέραν δὲ τὴν τρίχα τῆς κεφαλῆς περιέφερεν, σιτόχρους δὲ καὶ ού στρογγύλην ἔχων τὴν ὄψιν ἐτύγχανεν”.
(Πηγή : Η ΠΑΡΗΓΟΡΗΤΙΣΣΑ ΤΗΣ ΑΡΤΗΣ, Α. Ορλάνδου, Εν Αθήναις, 1963)
Η ΚΡΑΤΟΥΣΑ ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΧΕΙΡ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ
—————–
Να σημειωθεί ότι : ἡ κεφαλὴ του Χριστού έχει πλάτος 2.22 μ., ἡ διάμετρος τού φωτοστεφάνου του είναι 3.23 μ., τὸ μήκος τής χειρὸς απὸ τού καρπού μέχρι τού άκρου των δακτύλων 1.45 μ., τὸ δὲ Εὐαγγέλιον, όπερ κρατεί έχει διαστάσεις 1.55 χ 1.35 μ.
——————
“Το 1938 ο δημόσιος δρόμος πλέον έφτασε ως το Δίστρατο και το πρώτο αυτοκίνητο που ταξίδεψε ως εκεί ήταν το φορτηγό του Σπύρου Κουτρούμπα. Οι κάτοικοι των παραπάνω περιοχών κατέβαιναν με τα ζώα μέχρι το Δίστρατο και απ’ εκεί ανέβαιναν στην καρότσα του φορτηγού και ταξίδευαν ως την Άρτα. «Όταν πρωτοπήγα στο Γυμνάσιο στην Άρτα, ταξίδεψα με άλλα 100 άτομα στη καρότσα του φορτηγού του Κουτρούμπα και παραλίγο να πάθω ασφυξία καθώς ήμουν μικρός και αδύναμος ανάμεσα σε 100 άτομα – Θύμισες Γ. Κόρδα, Δάσκαλου”.
(Πηγή : Έρευνα της Α. Καρρά με τίτλο “Οι ορεινές διαδρομές & τα αγροτικά χάνια της Άρτας”, 28-10-2021, academia.edu. στο σύνδεσμο https://www.academia.edu/60315658…
Επίσης μπορείτε να διαβάσετε την εργασία στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2022/10/ΑΓΡΟΤΙΚΑ-ΧΑΝΙΑ-ΑΡΤΗΣ.pdf
Στη φωτογραφία “Το αυτοκίνητο της συγκοινωνίας Άρτα – Δίστρατο (Καρνάβαλος) πάνω στη Γέφυρα της Καλεντίνης με επιβάτη στην οροφή”.
(Πηγή : ΤΟ ΔΙΣΤΡΑΤΟ ΠΟΥ ΑΓΑΠΗΣΑΜΕ, Χ. Ντάλας, Αθήνα, 2008)
“1965-66 : Η διάνοιξη δρόμου στο Κάτω Γραικικό”.
(Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του Κωσταντίνου Γαλάνη, όπως δημοσιεύτηκε στο Galaniskos. blog)
“Κουκουλίστα : Το χωρίον τούτο ανήκον εις ιδιοκτήτην, κείται επί κατωφερείας και έχει σποράδην και εν μέσω αραιωθέντος δάσους πρίνων 70 πτωχάς οικίας, ων οι κάτοικοι αποζώσιν εξ 800 αιγοπροβάτων, χονδρών τινων και μικράς καλλιεργείας αραβοσίτου, ολίγιστοι δε τούτων απέρχονται τον ράπτην μετερχόμενοι. Άπαντες δε από Οκτωβρίου μέχρι του Μαίου κατέρχονται εις τα υποκείμενα του χωρίου των παρόχθια μέρη. Εν τω χωρίω υπάρχει υδρόμυλος και πηγή καλού και αφθόνου ύδατος.
Εκ Κουκουλίστας ατραπός λίαν κατωφερής και χαλικώδης, μη επιτρέπουσα την έφιππον κατάβασιν, βαίνουσα διά δάσους πρίνων, κοντοπρίνων, έχοντος κατά θέσεις και πλατάνους, διακοπτομένη δε και υπό καταρρεόντων υδάτων, παρέρχεται μετά 40’ της ώρας του μικρόν δεξιόθεν και εκ 10 σποράδην οικιών συγκειμένου χωριδίου ΓΟΥΡΓΙΑΝΑ, αφ’ ου μετά 50’ της ώρας διέρχεται του εκ 40 διεσπαρμένων οικιών και εν μέσω δάσους πρίνων, συκεών και τινων ελάτων κειμένου χωριού ΡΟΜΑΝΟΥ. Από τούτου δε ατραπός κατερχομένη μεγάλην κατωφέρειαν και βαίνουσα δι’ ομοίου δάσους, εν ω προστίθενται ρήκη και κόμαροι, διαβαίνει μετά 1 ½ ώραν εν τη κοίτη το εκ του χωρίου ΛΙΠΙΑΝΑ κατερχόμενον ρεύμα, μεθ’ ο βαίνουσα δι’ ομαλών ανωφερειών και κατωφερειών, επιτρεπουσών και την έφιππον κατάβασιν, και διερχομένη διά πυκνού δάσους πρίνων, ρηκών και κομάρων, φέρει εις κοίτην ρεύματος, αφ’ ου ακολουθούσα την αριστεράν όχθην, βαίνουσα διά μέσου πλατάνων, φέρει μετά 3 ¼ ώρας εις ΚΡΥΟΝΕΡΙ……(Πηγή : «Οδοιπορικές σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, νέας οροθετικής γραμμής και Θεσσαλίας», Ν. Σχινάς, Εν Αθήναις, 1886)
Στη φωτογραφία «Ο δρόμος προς Κουκούλια το 1952. Διακρίνονται οι Αχ. Τζίμας – Γιατρός, Κώστας Γαλάνης – Πρόεδρος και Χρ. Γ. Ζαχαριάς – Κοινοτικός Σύμβουλος».
(Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του Δημήτρη Αθανασίου, όπως δημοσιεύτηκε στο Galaniskos. blog)
——————–
«Από τους πρώτους εγγράμματους του χωριού την εποχή που τα πέραν του Δημοτικού γράμματα ήταν κάτι εξαιρετικό και σπάνιο. Οι σπουδές τότε ήταν περίπου ταυτόσημες με το δασκαλίκι -“άντε και δάσκαλος”- ήταν η ευχή στα μικρά μας. Οι συνθήκες για τα παιδιά του χωριού μυθιστορηματικές, απόλυτη ανέχεια στο σπίτι, αγραμματοσύνη στο περιβάλλον, καταστάσεις βγαλμένες από τους “Αθλίους” του Ουγκώ.
Τελείωμα των σπουδών στην κατοχή. Από τους πρωτοπόρους της αντίστασης στο χωριό, οργανωμένος στο ΕΑΜ, -αργότερα στον Εμφύλιο με την πλευρά των χαμένων. Ατελείωτες ιστορίες με κυνηγητό, παρανομία, ταλαιπωρίες.
Πρωτοδιορισμένος δάσκαλος στην Κεχρινιά, κάπου πάνω από την Αμφιλοχία, σχεδόν μυστικά για να μην φθάσουν τα χαρτιά από το χωριό, δύσκολες εποχές. Ιστορίες για αγρίους από την Κεχρινιά. Πρωτόγονες συνθήκες την εποχή εκείνη, φτώχεια, καθυστέρηση, η ύπαιθρος ρημαγμένη από τον Εμφύλιο.
Αργότερα για δεκαετίες στο Πρότυπο Δημοτικό Σχολείο Άρτας με εξαιρετική δουλειά που άφησε εποχή. Δημοτικιστής και βαθιά προοδευτικός σε εποχές που κάτι τέτοια περίεργα είχαν κόστος. Πιέσεις εξαιτίας των φρονημάτων, αμετακίνητος όμως με μόνο όπλο τη δουλειά του. Στο πλευρό του δασκάλου οι γονείς των παιδιών ανεξαρτήτως παράταξης.
Ήμουν στο γυμνάσιο όταν παρακολούθησα κάποια γιορτή του σχολείου του για την 25η Μαρτίου. Ποιότητα και μεράκι στην οργάνωση της γιορτής, απαγγελίες, ζωγραφιές, σκετς, μέχρι και κάποιον χωριανό μας με καλή φωνή επιστράτευσε -τον Γ. Τσιμτσέκη νομίζω- να τραγουδά δημοτικά από τα παρασκήνια.
Στην εποχή του οι λίγοι δάσκαλοι εκτός από την δουλειά τους στο σχολείο είχαν και ένα ιδιαίτερο παιδευτικό ρόλο για την ύπαιθρο. Ήταν η μόνιμη πηγή πληροφόρησης -ανύπαρκτα τότε εφημερίδες, ραδιόφωνα, τηλεόραση- μετέφεραν απόψεις, μιλούσαν καλά. Όταν ερχόταν ο Ν. Αποστόλης στο χωριό, όλοι στο σπίτι του. Καθισμένοι στα λίγα σκαμνιά, στα αμπάρια, οι περισσότεροι σταυροπόδι κάτω, καρέκλες δεν υπήρχαν. Ένα είδος ανοικτό πανεπιστήμιο, μιλούσε με τις ώρες, άριστος αφηγητής, όλοι κρέμονταν από τα χείλη του.
Παλαιότερα που προσπάθησα να γράψω κάτι για το χωριό ο Νίκος Αποστολής ήταν η κυριώτερη βοήθεια. Αστείρευτη πηγή πληροφόρησης για όλα τα θέματα. Έγραφε και μου έστελνε δεκάδες σελίδες σε κόλλες αναφοράς με ευανάγνωστα γράμματα, περιγραφικός, ακριβολόγος, γλαφυρός.
Με ταλέντο στο γράψιμο αλλά και στον έμμετρο λόγο. Του άρεσε να περιγράφει τις ιστορίες του χωριού με έμμετρο σκωπτικό λόγο που θύμιζε γραφή του Γ. Σουρή. Γύρω στο ’45 υπήρξε διαμάχη στο χωριό -Πιστιανά Παλαιάς Ελλάδας λέγονταν το Δίστρατο τότε- για τον παπά που θα φέρναν. Δύο οι υποψήφιοι, ο παπα-Τολάκης από τα Σχωρέτσιανα- σήμερα Καταρράκτης (Σχωρετσιάνος) και ένας από την Βόνιτσα (Βοτσιάνος) που για κάποιο λόγο τον λέγαν “μπούφο”. Στη διαμάχη και ο Μιχ. Κοντός (Πρόεδρος) αλλά και ο δάσκαλος Νικ. Παπανικολάου -επίσης εμβληματική μορφή του χωριού. Δεν άργησε να σκαρώσει το παρακάτω ποίημα, όπως μου το μετέφεραν παλαιότεροι και το συμπλήρωσε η κόρη του Σούλα.
“Στο χωριό στα Πιστιανά – δεν ηκούσθη πουθενά – να μαλώνει το χωριό – ποιον να φέρει απ’ τους δυο. – Τον παπά τον Σχωρετσιάνο – ή τον μπούφο τον Βοτσιάνο.- Κι έγινε μεγάλη μάχη – και γινήκαν όλα στάχτη – ζωή, τιμή, περιουσία – βρε τι κάνει η εξουσία – μ΄ άλλα κανά δυο κεφάλια – και γινήκαν όλοι χάλια. – Κι έγινε μεγάλο γλέντι – κι είχαν μέσα τον αφέντη – τον Μιχάλη τον Κοντό – τον δικό μου το νονό – με την χοντρή κεφάλα – που διευθύνει το χωριό – σαν και ναν’ δικό του βιό. – Κι όπα ο Νίκος στο χορό – για να βγει το τυχερό – του παπά του πατρικού μας – του ιερέα του δικού μας”.
Ο Νίκος Αποστόλης γεννήθηκε στο Τραπεζάκι Διστράτου το 1920 και πέθανε το 1996 χτυπημένος από την επάρατο. Γείτονας, θείος και κατά κάποιο τρόπο εξωσχολικός δάσκαλός μου. Παιδί μιας γενιάς που ταλαιπωρήθηκε αφάνταστα από πολέμους και εμφυλίους, που κυνηγημένη πάλαιψε και κατάφερε μια καλύτερη Ελλάδα, που ήξερε μόνο προσφορά και καθόλου δικαιώματα. Ένα κομμάτι της ιστορίας του χωριού αλλά και της νιότης μας.» (Άρθρο του Χρήστου Ντάλα που δημοσιεύτηκε στη σελίδα distrato.gr στις 28-2-2019)
Στη φωτογραφία « Στο πανηγύρι της Νησίστας 26-7-1951. Από αριστερά : Νάσιος Ντάλας, Νίκος Αποστόλης, Θόδωρος Κοντός, Βαγγέλης Ντάλας και Λία Κράψης»
(Πηγή : ΤΟ ΔΙΣΤΡΑΤΟ ΠΟΥ ΑΓΑΠΗΣΑΜΕ, Χ. Ντάλας, Αθήνα, 2008)
———————
Εκδρομή στη Μαργαρώνα. Δάσκαλος ο πρωτοπόρος Νίκος Αποστόλης. Μαθητές : Χρήστου Γεώργιος, Τσίτσικας Ναπολέων, Χατζηδάκης Δημ., Ευσταθίου Ιωάννης, Έφη Αλεξίου, Ελένη Μεθόδιου, Γ. Κοσμάς, Μιχαήλ Σακκάς, Άκης Ματσόκης, Μιλτ. Μεθόδιος, Γ. Σιμιτσής, Γιάννης Μπανταλούκας, Ανδρέας Χουλιάρας, Άλκης Μπανταλούκας, Αγγ. Λιάκατσα, Β. Σταύρου, Χαρ. Σκλιβανίτης, Λιλή Τσέτη, …Λιαροκάπης, Ευαγγ. Λιαροκάπη, Ελένη Λαγοπάτη, Αθ. Κολοβός, Λεων. Ασλανίδης, Χαριλόης Αλεκ. ….
Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για τους μαθητές στο πρώτο σχόλιο. (Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
———————
Δεξιά ο Ηλίας Λυκόκας (πολυαθλητής) και αριστερά ο Κώστας Δέδες
(Γκολτζής – Πολυαθλητής). Αμφότεροι Επιθεωρητές Α’θμιας Εκπαίδευσης.
(Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
Tο ζεύγος Χρήστος και Λεωνί Λαμπράκη στην Ελβετία την περίοδο 1920-22.
“Ο Χρίστος Λαμπράκης γεννημένος το 1883 στο Βουργαρέλι της Άρτας, άνηκε στο στενό περιβάλλον του Ν. Πολίτη και από τα φοιτητικά του χρόνια συνδέθηκε με προσωπικότητες των ελληνικών γραμμάτων, όπως ο Μπέρτος, ο Αδαμαντίου, ο Παλαμάς, ο Κουγέας, πνευματικοί άνδρες με λαμπρή σταδιοδρομία. Στο σύντομο βίο του ο Χρίστος Λαμπράκης δημοσίευσε τη συλλογή “Δημοτικά Tραγούδια των Tζουμέρκων” και μετάφραση της πραγματείας των Raul Wendland “Eλληνική Φιλολογία και οι εν τοις σχολείοις διδασκόμενοι Έλληνες συγγραφείς”, καθώς και μετάφραση πραγματείας του Leo “Περί παιδευτικής σημασίας της ρωμαϊκής γραμματείας”. Άφησε ημιτελή ανέκδοτη μελέτη “H παιδευτική αξία των κλασσικών Eλλήνων συγγραφέων.”
(Πηγή : “Η άνοιξη της Ελληνικής Εκπαίδευσης και ο Ηπειρώτης δάσκαλος Χρίστος Ν. Λαμπράκης”, Σ. Κουγέας. Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο στο λινκ https://kyros.wordpress.com/%ce%b7-%ce%ac%ce%bd%ce%bf%ce…/
Επίσης πληροφορίες για τον Χ. Λαμπράκη και στο λινκ https://www.facebook.com/…/a.130382435…/278176094251841/
———————-
“Ου μακράν της Μονής (Ροδιάς), διατελούσης εις την Οθωμανικήν κυβέρνησιν και ταύτης, υπάρχει και τι σπήλαιον βαθύ μετά ιερού Ναίσκου επ’ ονόματι του αγίου Βλασίου επονομαζομένου Σεβαστείας, σωζομένης και της εικόνος αυτού, και σωρός ετέρων ερειπίων οικημάτων μοναχών.»(Σ. Βυζάντιος, 1884).
“Το Ασκηταριό του Αγίου Βλασίου Σεβαστείας βρίσκεται πράγματι, ανάμεσα Στρογγυλής και Μονής Ροδιάς, μέσα σε μια μικρή βραχοσπηλιά του Μαυροβουνίου, εκατό περίπου μέτρα πάνω από τη λιμνοθάλασσα της Ροδιάς. Είναι χτισμένο στην είσοδο της σπηλιάς, η οποία όπως φαίνεται έχει αρκετές βραχογραφίες, καταστραμμένες σήμερα από το χρόνο και τα πολλά ονόματα των προσκυνητών του. Από τις βραχογραφίες αυτές ξεχωρίζει μια ολόσωμη ενός Αγίου στη Βόρεια πλευρά της σπηλιάς, πάνω από ένα μισογκρεμισμένο τοίχο, ο οποίος αποτελεί και το μοναδικό υπόλειμμα του ναΐσκου που αναφέρει ο Σεραφείμ ο Βυζάντιος. Το ασκηταριό έπαψε να αποτελεί ιερό χώρο , μοναδικοί δε επισκέπτες του σήμερα είναι τα γελάδια της περιοχής και οι βουκόλοι τους οι οποίοι αποθανατίζουν τα ονόματά τους στις αγιογραφίες τους.
Ο Άγιος Βλάσιος Σεβαστείας ήταν γιατρός και Επίσκοπος Σεβαστείας, έζησε και μαρτύρησε επί Αυτοκράτορα του Βυζαντίου Λικινίου (307-323 μ. Χ.) και θεωρείται προστάτης των πασχόντων εκ νοσημάτων του λαιμού…..”(Πηγή : Άρθρο του Δ. Καμαρούλια, Ηπειρωτική Εταιρεία, τχ. 250, 1998)
Στη φωτογραφία «Το εσωτερικό της σπηλιάς με τα υπολείμματα του Ασκηταριού» από το ίδιο άρθρο.
———————-
“Μια από τις κατεστραμμένες βραχογραφίες του ασκηταριού στη βόρεια πλευρά του”. (Φωτογραφία Δημήτρη Καμαρούλια)
