Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

“Το «Άλεξ» κτίστηκε στο οικόπεδο των Αδελφών Γιώργου, Νίκου και Ανδρέα Χουλιάρα απέναντι από τον Άγιο Γεώργιο, με είσοδο στην οδό Μεταξά 3, στην πλατεία Γεωργίου Κοτζιούλα. Εκεί υπήρχε ένα χάνι οθωμανικό, το οποίο στα τελευταία του φιλοξενούσε ακόμα ζώα στα 1965, εφόσον το αυτοκίνητο ήταν άγνωστο στην πλειοψηφία τότε στην Άρτα. Ο κινηματογράφος άνοιξε κατά τον Γκανιάτσα 1971-1985, ενώ ο Ανδρέας Χουλιάρας ισχυρίζεται 1969-1991. Η μηχανή ήταν μια fedi ιταλική, κατά τον Γκανιάτσα. Για τον ιδιοκτήτη ήταν “μια cinemekanika, gamon, celli” και ο μηχανικός προβολής από Αθήνα, είχε 5 υπαλλήλους, δηλαδή στο ταμείο, καθαριότητα και Μπαρ. Το κτήριο του κινηματογράφου χρονολογείται από το 1919 και ο χώρος χαρακτηρίζεται ως κινηματοθέατρο, το όνομα δόθηκε από την μητέρα τους Αλεξάνδρα. Αυτός είχε 680 καθίσματα – 500 πλατεία και 180 εξώστη – ενώ η τιμή ήταν 8 δραχμές στην πλατεία και 5 δραχμές στο εξώστη. Διέθετε σκηνή με καμαρίνια για θέατρα π.χ το 1971 ήρθε το Εθνικό Θέατρο με το «Άρμα Θεσπίδος», η Σοφία Βέμπο. Εκεί γινόντουσαν συναυλίες όπως ποπ ή ελαφρά μουσική» προσθέτω τις πολιτικές συγκεντρώσεις». Ως κινηματογράφος έφερνε ελληνικά και ξένα π.χ. ο «Άνθρωπος με το γαρύφαλλο». Ο χώρος μετά λειτούργησε σαν κέντρο διασκέδασης «Χάνδρες», μετά «clubs» και τώρα ο χώρος νοικιάζεται για «Hodos Center». Η αρχιτεκτονική των «Ρέξ» και «Αλέξ» λόγω των πολλαπλών επεμβάσεων από μεταγενεστέρους ενοικιαστές έχει μεταμορφωθεί τόσο πολύ που είναι πλέον κάτι άλλο. Το καλοκαίρι λειτουργούσαν και σαν θερινοί κινηματογράφοι, λόγω των μεγάλων παραθύρων.» (Πηγή : Πτυχιακή Εργασία του Πολέμαχου Πασχαλίδη με θέμα Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ “ΕΙΚΟΝΑ” ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ ΠΗΓΕΣ [1945 – 1967], Άρτα, 2011)

Στη φωτογραφία «Συνάντηση 4 χορωδιών στον κινηματογράφο Άλεξ στις αρχές της δεκαετίας του ’80, στην οποία συμμετείχε και η Χορωδία του Συλλόγου “Μακρυγιάννης”. Ανάμεσα στους παρευρισκόμενους ο διακεκριμένος μουσικοσυνθέτης Στέφανος Βασιλειάδης και ο διευθυντής ορχήστρα και συνθέτης Άλκης Μπαλτάς». (Φωτο από αρχείο Γιάννη Νίκα)

Αφίσα από το Χορωδιακό Φεστιβάλ Δυτικής Ελλάδος στις 21 Ιουνίου 1981, όπου η Χορωδία του Πολιτιστικού Συλλόγου «Μακρυγιάννης» Άρτας συμμετείχε υπό τη διεύθυνση του Βασίλη Μαϊδάτση. Στο ίδιο φεστιβάλ συμμετείχε και η χορωδία του μουσικοφιλολογικού Συλλόγου “ΣΚΟΥΦΑΣ”, υπό τη διεύθυνση του Ευάγγελου Πλακιά.
(Αφίσα από το αρχείο Γιάννη Νίκα)

«Νομίζω πως ο Μακρυγιάννης δεν εχρησιμοποίηοε την λέξη ταμπουράς στα απομνημονεύματά του. Ωστόσο έπαιζε ταμπουρά και τραγούδαγε υπέροχα. Η ωραιότερη σκηνή που αφηγήθηκε ο Μακρυγιάννης είναι η συμφιλίωση του με τον Γκούρα (το κάθαρμα που δολοφόνησε τον Δυσσέα) οπότε και τραγούδησε. Ο ταμπουράς του Μακρυγιάννη ήτο βιδωμένος στο μυαλό μου. Στο τέλος, υποψιάστηκα τις συλλογές του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, θεωρώ αυτό το μουσείο υψίστης σημασίας. Γι’ αυτό, όταν δούλευα στην «Μεσημβρινή» και στις «Εικόνες» είχα σκαρώσει κάποια σχετικά άρθρα. Έτσι γνώρισα τον στρατηγό Κωλοκοτρόνη, πρόεδρο του μουσείου (που ήτανε φτυστός ο Γέρος του Μοριά), καθώς και τον Μελετόπουλο, διευθυντή του ιδρύματος. Ο Μελετόπουλος λάτρευε τη δουλιά του και υπήρξε ο μοναδικός διευθυντής μουσείου που πλήρωσε, από την τσέπη του, πολλά εκατομμύρια για διάφορες εκδηλώσεις. Το 1966, λοιπόν, ξαναπήγα στο ’Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, για να ρωτήσω τί απόγινε ο ταμπουράς του Μακρυγιάννη. Και τότε άκουσα τον Μελετόπουλο να μου λέει: εμείς τον έχουμε. Η απάντηση του με ξάφνιασε, γιατί δεν είχα ιδεί ποτέ μου αυτόν τον ταμπουρά στις βιτρίνες του μουσείου. Ο Μελετόπουλος μου έλυσε την απορία. Με οδήγησε μπροστά σ’ ένα παλιό σεντούκι και το άνοιξε. Μέσα στο σεντούκι είδα, με συγκίνηση, τον ταμπουρά του Μακρυγιάννη. Στις 25.7.1967 είμασταν παρέα με τον ζωγράφο Γιώργο Δέρπαπα. Εκείνη τη μέρα είχε πεθάνει ο Παρθένης. Ο Δέρπαπας είχε μαζί του μια φωτογραφική μηχανή. Του πρότεινα να πάμε να φωτογραφίσουμε τον ταμπουρά του Μακρυγιάννη. Έτσι καταλήξαμε στο μουσείο, όπου ο ευγενέστατος (τότε νεαρός) υποδιευθυντής του μας παρουσίασε τον ταμπουρά. Ο Δέρπαπας τράβηξε δυό-τρεις πόζες και συγχρόνως με φωτογράφισε με τον ταμπουρά ανά χείρας. Τον ταμπουρά του Μακρυγιάννη τον παρουσίασα, το 1968. στα Ρεμπέτικα Τραγούδια. Πρόκειται για την πρώτη δημοσίευσή του.»
(Πηγή : https://anemourion.blogspot.com/)

Ο Tαμπουράς του Ιωάννη Μακρυγιάννη, κατασκευάστηκε από τον οργανοποιό Λεωνίδα Γάϊλα το 1835. Στο σχέδιο του Μ. Ρέερμπυ ο λαϊκός δημιουργός, τον οποίο ο σχεδιαστής χαρακτηρίζει κατασκευαστή μπουζουκιών, καθισμένος μπροστά στον πάγκο του, είναι προσηλωμένος στην κατασκευή μιας κιθάρας. Πίσω του ακριβώς διακρίνουμε και άλλα έγχορδα όπως μπουζούκι, λύρα, ταμπουρά, βιολί, μπαγλαμά. Τα εργαλεία του σκορπισμένα στον πάγκο. Στον τοίχο κρεμασμένα σακούλια και άλλα εργαλεία. Ο ταμπουράς του Ι. Μακρυγιάννη που βρίσκεται στην έκθεση του Μουσείου φέρει επάνω τα αρχικά του κατασκευαστή του, “Λ. Γ.”, και αποτελεί ίσως το μοναδικό μουσικό όργανο του Λεωνίδα Γάιλα που έχει διασωθεί ως τις μέρες μας. Η κατασκευή μουσικών οργάνων ήταν ιδιαίτερα αναπτυγμένη κατά την προεπαναστατική περίοδο. Ο Ιταλός περιηγητής Pommardi αναφέρει ότι στο χωριό Δαύλεια στον Παρνασσό είχε αναπτυχθεί βιοτεχνία μουσικών οργάνων. Κατασκεύαζαν λύρες με τρεις χορδές…..
(Πηγή : Όψεις της καθημερινής ζωής των Ελλήνων, 18ος – 19ος αι. – Εθνικό Ιστορικό Μουσείο)

Στη φωτογραφία «Κατασκευαστής λαϊκών οργάνων Λεων. Γάιλας», Αθήνα 1835.
Σχέδιο Μ. Ρέερμπυ, Αριστέα Παπανικολάου-Κρίστενσεν, Αθήνα 1818-1853. Έργα Δανών καλλιτεχνών, Πνευματικό κέντρο Δήμου Αθηναίων, 1985 

«Τότε ἔκατζε ὁ Γκούρας καὶ οἱ ἄλλοι καὶ φάγαμεν ψωμί· τραγουδήσαμεν κ᾿ ἐγλεντήσαμεν. Μὲ περικάλεσε ὁ Γκούρας κι᾿ ὁ Παπακώστας νὰ τραγουδήσω· ὅτ᾿ εἴχαμεν τόσον καιρὸν ὁποῦ δὲν εἴχαμεν τραγουδήση – τόσον καιρόν, ὁποῦ μας ἔβαλαν οἱ ῾διοτελεῖς καὶ γγιχτήκαμεν διὰ νὰ κάνουν τοὺς κακούς τους σκοπούς. Τραγουδούσα καλά. Τότε λέγω ένα τραγούδι……
Ὁ Ἥλιος ἐβασίλεψε,
Ἕλληνά μου, βασίλεψε
καὶ τὸ Φεγγάρι ἐχάθη
κι᾿ ὁ καθαρὸς Αὐγερινὸς
ποὺ πάει κοντὰ τὴν Πούλια,
τὰ τέσσερα κουβέντιαζαν
καὶ κρυφοκουβεντιάζουν.
Γυρίζει ὁ Ἥλιος καὶ τοὺς λέει,
γυρίζει καὶ τοὺς κρένει·
«Ἐψὲς ὁποῦ βασίλεψα
πίσου ἀπὸ μία ραχούλα,
ἄκ᾿σα γυναίκεια κλάματα
κι᾿ ἀντρῶν τὰ μυργιολόγια
γι᾿ αὐτὰ τὰ ῾ρωικά κορμιὰ
῾στὸν κάμπο ξαπλωμένα,
καὶ μέσ᾿ τὸ αἷμα τὸ πολὺ
εἶν᾿ ὅλα βουτημένα.
Γιὰ τὴν πατρίδα πήγανε
῾στὸν Ἅδη, τὰ καϊμένα.*
Ὁ μαῦρος ὁ Γκούρας ἀναστέναξε καὶ μοῦ λέγει: «Ἀδελφὲ Μακρυγιάννη, σὲ καλὸ νὰ τὸ κάμῃ ὁ Θεός, ἄλλη φορὰ δὲν τραγούδησες τόσο παραπονεμένα. Αὐτὸ τὸ τραγούδι σὲ καλὸ νὰ μᾶς βγῇ. – Εἶχα κέφι, τοῦ εἶπα, ὁποῦ δὲν τραγουδήσαμεν τόσον καιρόν». Ὅτι εἰς ταρδιὰ πάντοτες γλεντούσαμεν….(Πηγή : Στρατηγού Μακρυγιάννη. Απομνημονεύματα)

Στο ζωγραφικό σχέδιο της Μαρίζας Δεβούρου «Ο ταμπουράς του Μακρυγιάννη» που εκτίθεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο (Πηγή : Όψεις της καθημερινής ζωής των Ελλήνων, 18ος – 19ος αι. – Εθνικό Ιστορικό Μουσείο)

Ο Δημήτρης Σταθακόπουλος παίζει σε πιστό αντίγραφο του ταμπουρά του Μακρυγιάννη….