“Το μοναστήρι της Βύλιζας βρίσκεται στο ΝΔ μέρος του βουνού Κριθάρια, ανάμεσα από τους Καλαρρύτες και το Ματσούκι. Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1000 μ. περίπου σε μια ομαλή πλαγιά . απ’ όπου φαίνονται μερικά σπίτια των Καλαρρυτών και νοτιότερα φαντάζει αγνάντια ένα άλλο μοναστήρι , η Κηπίνα, χωμένη μέσα στο βράχο. Το μοναστήρι περιτριγυρίζεται από τα ερείπια του Κάστρου της Βύλιζας, απ’ όπου πήρε και το όνομα. Κατά την τοπική παράδοση το μοναστήρι αρχικά ήταν χτισμένο στους Χριστούς των Πραμάντων. Οι καλόγεροι είδαν το φως από την εικόνα της Ευαγγελίστριας, που σταμάτησε στη σημερινή θέση της Βύλιζας, όπου έχτισαν το νέο μοναστήρι. Η ιερά μονή τιμάται στο γεγονός του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Μετά το 1926 γιορτάζει στις 15 Αυγούστου, ίσως επειδή αυτή την εποχή συγκεντρώνονται οι κάτοικοι στο χωριό. Το μοναστήρι χτίστηκε τον 11ο αι., επί ηγουμένου Αγαπίου, γι’αυτό φέρει και την ονομασία Μονή Αγαπίου. Ο επισκέπτης εισέρχεται μόνο από τη δυτική πλευρά, όπου τρεις κάμαρες στηρίζουν ένα δωμάτιο με τέσσερα παράθυρα γεμάτο από πολεμίστρες. Ο κύριος ναός είναι μονόκλιτος βασιλική χωρίς τρούλο, λίγο υπερυψωμένος από τον νάρθηκα, με λιγοστό φως από τρία πολύ μικρά παράθυρα…..” (Πηγή φωτο & σχολίου : ΤΑ ΤΖΟΥΜΕΡΚΟΧΩΡΙΑ, Σ. Φίλου, Αθήνα, 2000)
——————– 1929 : Η Ποδοσφαιρική Ομάδα του Οικοτροφείου Άρτης, με τον δάσκαλό τους Κωσταντίνο Τζίμα. Μπορείτε να διαβάσετε τα ονόματα στο πρώτο σχόλιο. (Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
Η ύπαρξη του Σινέ «Ορφέας» τεκμηριώνεται το 1929, αρχικά από τον έντυπο τύπο όπως «Ελεύθερος Λόγος», «Εμπρός», «Αμβρακία», «Ηχώ της Άρτας», « Το Φως», «Η Αλήθεια», «Σχολιαστής», επίσης από τον Τάκη Βαφιά και από το Λεύκωμα του Σκουφά στα 1959: « επίσης 2 χειμερινοί κινηματογράφοι, ο «Ορφεύς» και το «Παλλάς» και 2 θερινοί». Ο «Ορφέας» αποτυπώνετε γλαφυρά στο έργο του Ν. Ρίγγα «οι ερωτικοί». Σ’ αυτή την αναφορά υπάρχει και η μοναδική φωτογραφία του κτιρίου. Στο κείμενο ο συγγραφεύς περιγράφει τη σχέση της οικογένειας του με το κινηματογράφο π.χ «.. ύστερα στον κινηματογράφο δούλευε ο Μάχoς και αργότερα και ο Ράκιας που εργάζονταν στη μηχανή του, ο κινηματογράφος ήταν και η μαγεία της εικόνας που με το σβήσιμο των φώτων ανάβει τ’ απόκρυφο φως του ονειρικού κόσμου και σ’ απορροφάει όπως η πανσέληνη σε αφώτιστο περγιάλι.» Σε ένα άλλο σημείο αναφέρει « ..αργότερα για να κονομάω το χαρτζιλίκι μου άρχισα να πουλάω φιστίκια στον κινηματογράφο, πράγμα που το έκανα μέχρι που τελείωσα το Δημοτικό. Ο κινηματογράφος λέγονταν «ΟΡΦΕΥΣ» και ήταν σαν σπίτι μας που το πονάγαμε πολύ, επειδή από κει και από το περιβόλι ζούσαμε. Ο κινηματογράφος είχε και ζωντανό περιεχόμενο που ήταν, οι Τσολαίοι, οι Κατσανταίοι, οι Ριγγαίοι και οι Μαυρογοναταίοι με επικεφαλής τον αξέχαστο κυρ-Βασίλη και με 2 ανθρώπινα μοσχοβολιστα και ωραία μισάνοιχτα γαρούφαλλα, την Καίτη και το Ράκια. Το Ράκια μάλιστα τον θαύμαζα και τον καμάρωνα επειδή στ’ αλήθεια ήταν ίσως ο πιο όμορφος μαθητής του γυμνασίου ..όμως δυστυχώς η παλιά φρουρά του κινηματογράφου έφυγε, εκτός απ’ το Νίκο, και μείναμε εμείς τα παιδιά [τότε] στο πόδι τους και ο κινηματογράφος το όνειρο, που τον κατεδάφισε ο οικονομικός οδοστρωτήρας, πλέχτηκε για πάντα στην καρδιά μας». Η περιγραφή έχει μια ποιητικότητα και σε ένα άλλο σημείο μας μεταφέρει στο κλίμα της εποχής «Γιατί να ξαναζώ πολλές φορές μέσα μου σκηνές σαν κι αυτή: Ήταν λοιπόν ένα χειμωνιάτικο βραδινό με τη συνηθισμένη ασταμάτητη βροχή της πόλης μας που γίνονταν εκνευριστική επειδή σε κρατούσε σε ανασταλτικότατα. Ο «Ορφέας» έπαιζε τον «Πύργο των καταιγίδων» κι ο κόσμος αψηφώντας τη βροχή συνωστίζονταν για εισιτήρια. Απ’ το μεγάφωνο ακούγονταν η φωνή της Βέμπο στο τραγούδι «χειμώνας, δεν τα’ ακούω πια τριγύρω μου τ αηδόνια…» «όλο το προσωπικό κύριο, βοηθητικό και εθελοντικό για θελήματα και διαφήμιση με μόνο κέρδος να βλέπει το έργο τζάμπα, ήταν στη θέση του. Κάποια στιγμή ακούγεται η φωνή του κυρ-Βασίλη, δυνατή κι επιτακτική: Θύμιο κάτσε εσύ στο ταμείο, στη συνεχεία διασχίζει με δυσκολία το διάδρομο που’ ναι γιομάτος θεατές φωνάζοντας προς την καμπίνα, Νίκο ετοιμάσου, και φτάνοντας στο «αντρε» δίνει τις εντολές του: Μάχο, ψάξε στην πλατεία για θέσεις, ύστερα ανέβα στη γαλαρία κι αγρίεψε στη μαρίδα για να μη φωνάζουν και μετά πήγαινε στον Κρικώνη και πέστου να μη χτυπάει τα ρακοπότηρα στο πλύσιμο την ώρα της παράστασης. Λάκη και Δημητράκη, έχετε κι εσείς το νου σας και βοηθήστε γιατί θάχουμε πολύ κόσμο απόψε κι εσύ Νικάκη τραβά στη γαλαρία. Μπουργάνη και Μόσχο φέρτε καρέκλες από το καφενείο και πάρτε φιστίκια κι απ’ τάλλωνα απ’ το Μανόπουλο γιατί δεν θα μας φτάσουνε αυτά που έχουμε. Ηλία, θα κόβω εγώ τα εισιτήρια. Και γέρνοντας προς το διάδρομο πρόβαλε ο μισός πάνω απ’ τα κεφαλιά των θεατών που ήταν στριμωγμένοι μέχρι και πέρα απ’ την είσοδο και φωνάζει στο Ράκια που εμφανίζεται στην είσοδο της καμπίνας, Ράκια πεσ’ στο Νίκο να βάλει μπροστά, αρχίζουμε… (Πηγή : Πτυχιακή Εργασία του Πολέμαχου Πασχαλίδη με θέμα Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ “ΕΙΚΟΝΑ” ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ ΠΗΓΕΣ [1945 – 1967], Άρτα, 2011)
Στη φωτογραφία : “10 Φεβρουαρίου 1951, Η σκηνή του κινηματογράφου «Ορφέας», από παράσταση μαθητών” Στο πίσω μέρος της φωτογραφίας αναγράφεται ” Τσαλαπάτης, Άρτα”.(Φωτο από αρχείο Πηνελόπης Ρίγγα)
ΑΡΑΧΘΟΣ, 1952 : Ανεπίσημο Σωματείο με παίκτες κυρίως από Πράμαντα. Μπορείτς να διαβάσετε μερικά από τα ονόματα των παικτών στο πρώτο σχόλιο. (Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
Αρχιτσέλιγκας από τα Θεοδώριανα. Ο γιός του Φώτης ήταν σύζυγος της Πηνελόπης Γρ. Μπανιά. Υπήρξε μεγαλέμπορος με μεγάλο κατάστημα στον Πειραιά το 1915. Ο Φώτης και η Πηνελόπη είχαν τρία αγόρια : τον Δημήτρη, τον Αλέξανδρο και τον Γρηγόρη. (Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
————————– “Από τα Λιβάδια ατενίζουμε την κορυφή του Σταυρού και μαγευόμαστε από το εκπληκτικό θέαμα. Ακερια η ορθοπλαγιά που ανεβαίνουμε ήταν ντυμένη στα λευκά από τα κοπάδια των νομάδων του χωριού, που το ένα πίσω από το άλλο, τραβούσαν για τις αετοκορφές ακολουθώντας τις πατημασιές των αιώνων. Αντιλαλούσαν τα πλάια, τ’ ανάρραχα και οι ρεματιές από τα βελάσματα, τα σαλαητά, τα αλυχτήματα, τα κουδούνια, τα χλιμιντρίσματα, τις συνομιλίες των ανδρών, τις χαρούμενες φωνές των κοριτσιών που συνόδευαν τα κοπάδια. Μπροστά από το δικό μας πήγαινε το κοπάδι του Μήτσιου Σιαπλαούρα, που ξεκαλοκαίριαζε στο Στουρνάρι, προπορεύονταν τα πρόβατα του Γεράσιμου Τσιλιγιάννη που είχαν προορισμό την Περτούσα Μουτσιάρας (Αθαμανίας), πιο μπροστά ανέβαινε του Γιάννη Τσιλιγιάννη το κοπάδι που «έπιανε» την Παρεντέσια (Κακαρδίτσα), ενώ είχαν γείρει στο Σταυρό τα κοπάδια των Σταύρου Καρατζένη (Καλοχώραφο), Βασίλη Σιαπλαούρα (Κράλι Αθαμανίας), Τάκη Κάτσενου (Φτερσακκούλι), Μήτσιου και Βασίλη Ρίζου (Νεράιδα). Το δικό μας κοπάδι ακολουθούσαν τα πρόβατα των Τασηνικαίων, Μητρέλια και Μήτσου που άρμεγαν στους Οβορούς των Καραδημαίων, Νάσιου, Θοόδωρου, Βασίλη (Καλοχώραφο) και άλλων νομάδων του χωριού. Συνολικά ο αριθμός από τα γιδοπρόβατα ξεπερνούσε τις 15.000. Από τα Λιβάδια αρχίζει το Αλπικό τοπίο. Αποχαιρετάμε τα τελευταία έλατα και τραβάμε για τον Ανθρωπάκη. Τα κοπάδια ανεβαίνουν βόσκοντας και απλωμένα στις πλαγιές γι’ αυτό ο αδελφός μου αφήνει την «μπροσνέλα» κι έρχεται στα μετόπισθεν….” (Πηγή : Άρθρο του Ν. Καρατζένη με τίτλο Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΩΝ ΝΟΜΑΔΩΝ ΣΤΙΣ ΒΟΥΝΟΚΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ, Ηπειρωτική Εταιρεία, τχ. 293, 2005)
Στη φωτογραφία “Κάθε κοπάδι πάει στη δική του στάνη” (Φωτο του Κ. Μπαλάφα από το Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Αθήνα, 2003)
—————– 25 Απριλίου 1971, Δεύτερη μέρα του Πάσχα στη Νέα Σμύρνη. Τέλειωσαν τα εισιτήρια και έδιναν από προηγούμενους αγώνες. Λ. Σκούρας, Δ. Σιακούφης, Κ. Μπασιούκας σε τέλειο συνδυασμό!!!! Σκορ 1-1 Β’ Εθνική. Τί ζήσαμε θεέ μου!!!!! (Φωτο & σχόλιο Κ. Μπανιάς)
“Οί Ματσουκιώτες κτηνοτρόφοι παραχειμάζουν κι αύτοί τά κοπάδια τους στον κάμπο τής Θεσσαλίας. Ή άνάγκη αυτή τούς έσπρωξε ν’ άναζητήσουν δίοδο στήν Πίνδο. Ή φύση τους έπέβαλε τή δίοδο των Κριθαριών. Άφετηρία τής διόδου είναι τό Ματσούκι καί τέρμα τό Θεσσαλικό χωριό Τζιούρτζια, στούς πρόποδες τής Πίνδου. Τό υψόμετρο των Κριθαριών είναι 2,030. Ματσούκι—Kριθάρια (κορυφή) είνα 2.30 ώρες. Κριθάρια—Τζιούρτζια 3 ώρες. Ή όλη διαδρομή είναι 5. 30 ώρες. Κατεβαίνοντας πρός τή Τζιούρτζια και στά μισά του δρόμου είναι ή βρύση «Γκρέκου» με πέτρινο κανούλι. Άπό τή βρύση και κάτω αρχίζουν δάση με έλατα. Στα «Κριθάρια», στήν κορυφή, ή δίοδος διακλαδίζεται. “Ενας δρόμος πάει στή Τζιούρτζια, πού άναφέραμε, καί ό άλλος, αφού περάσει τήν τοποθεσία καί τήν πηγή «Κούτσουρο» 30′ τής ώρας κάτω από τα «Κριθάρια», κατεβαίνει στο Θεσσαλικό χωριό Κότορ, τώρα Κατάφυτο. Ή τοποθεσία «Κούτσουρο» είναι πλούσια σε βοσκοτόπια,· Έδώ βόσκουν πολλά κοπάδια των Πραμάντων καί τού Ματσουκιού. Στα παλιά χρόνια ξεκαλοκαίριαζαν τά κοπάδια τους καί οί κάτοικοι τού Μιχαλιτσίου καί τού Προσήλιου.”
Στο χάρτη “Οι Δίοδοι της Πίνδου προς τον Θεσσαλικό κάμπο” ( Σχόλιο & χάρτης από το άρθρο του Ν.Β. Κοσμά, ΟΙ ΔΙΟΔΟΙ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ, Περιοδικό Ηπειρωτική Εστία, τχ.33, 1955)
“Ματσούκι, κατοικούμενον υπό οικογενειών πλέον των 73, εκκλησιαζομένων είς τινα προ 150 ετών ανεγερθέντα Ναόν της αγίας Παρασκευής, ιερουργούμενον υπό ιερέων δύω. Εν τω χωρίω τούτω εισί κείμενα παρεκκλήσια του τε νεωστί επισκευασθέντος αγ. Αθανασίου και του αγ. Νικολάου, καθώς και δύω αρχαία κατεδαφισμένα επ’ ονόματι της Θεοτόκου και του αγίου Γεωργίου. Εις τους πρόποδας του χωρίουδιέρχεται ποταμίσκοςτις ομώνυμος τω χωρίω, όστις πηγάζει εκ της απεχούσης του χωρίου σχεδόν ώραν θέσεως,Κριθάρι καλουμένης, εισβάλλει συν τω της Πραμάντης εις τον Ποτ. Ίναχον. Αυτόθι υπάρχει και Μονήδριον τι ου μακράν του χωρίου, τιμώμενον επί τω ονόματι του Ευαγγελισμού, και καλούμενον Βύλιζα, ου γνωστοί ηγούμενοι εισίν Αγάπιος ο κτήτωρ, Νεόφυτος, Γαβριήλ και ο ήδη μοναχός Βησσαρίων. Πλησίον δε του Μονηδρίου φαίνονται ερείπια φρουρίου τινός αρχαίου, ου η θέσις καλείται υπό των χωρικών τω του Μονηδρίου ονόματι, Βύλιζα.” (Πηγή : ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλος, Εν Αθήναις, 1884)
Στη φωτογραφία το Ματσούκι την δεκαετία του 60. (Πηγή : Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Από το φωτογραφικό αρχείο του Απόστολου Βερτόδουλου, Γιάννινα, 1995)
Ο μερακλής πρατάρης Βάιος Νάκας από το Ματσούκι Τζουμέρκων με τα γαλάρια του στον Άγιο Κωσταντίνο Βόνιτσας Ξηρομέρου τον Μάιο του 1991 όπως τον απαθανάτισε ο Νίκος Καρατζένης.
1993, Ιούνιος : Τα πρόβατα χαίρονται τη χλωρασιά στον Ανθρωπάκη. (Φωτο του Ν. Καρατζένη, ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, τχ. 293, 2005)
Χρησιμοποιούμε cookies για την σωστή λειτουργία του ιστότοπου, καθώς και για βελτίωση των υπηρεσιών μας προς εσάς. Με τη χρήση αυτή της ιστοσελίδας, αποδέχεστε την Πολιτική Απορρήτου μας.
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. These cookies ensure basic functionalities and security features of the website, anonymously.
Cookie
Duration
Description
cookielawinfo-checkbox-analytics
11 months
This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookie is used to store the user consent for the cookies in the category "Analytics".
cookielawinfo-checkbox-functional
11 months
The cookie is set by GDPR cookie consent to record the user consent for the cookies in the category "Functional".
cookielawinfo-checkbox-necessary
11 months
This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookies is used to store the user consent for the cookies in the category "Necessary".
cookielawinfo-checkbox-others
11 months
This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookie is used to store the user consent for the cookies in the category "Other.
cookielawinfo-checkbox-performance
11 months
This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookie is used to store the user consent for the cookies in the category "Performance".
viewed_cookie_policy
11 months
The cookie is set by the GDPR Cookie Consent plugin and is used to store whether or not user has consented to the use of cookies. It does not store any personal data.
Functional cookies help to perform certain functionalities like sharing the content of the website on social media platforms, collect feedbacks, and other third-party features.
Performance cookies are used to understand and analyze the key performance indexes of the website which helps in delivering a better user experience for the visitors.
Analytical cookies are used to understand how visitors interact with the website. These cookies help provide information on metrics the number of visitors, bounce rate, traffic source, etc.
Advertisement cookies are used to provide visitors with relevant ads and marketing campaigns. These cookies track visitors across websites and collect information to provide customized ads.