ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ

Έπί τά ίχνη των βημάτων μου
φωνή τών προγόνων στήν ροή τού Άραχθου
ή μοναξιά τού φθινοπώρου καί τά γυμνά δέντρα
σ’ ένα τοπίο μνήμης παιδικών χρόνων γύρη τής πορτοκαλιάς
γιά τόν πάτερ Γαβριήλ στόν τοίχο τού μοναστηριού
όταν ή πύλη τού σύμπαντος αγγίζονταν μέ τά χέρια
οί σύντροφοι τών όπλων καί οί γραφικοί χατζήδες
άναμένοντες τήν βροχή καί τον ήλιο τού χρόνου στό χόρτο
ή γή δέν είταν μονάχα ένα μικρό κηπάριο τού Γαλαξία.
Όδοιπόρος τών βιβλίων μέ λίγες άψυνθιές τών όρέων
γιά τήν ευωδία τής ρείκης καί τήν γαλήνη τού κάμπου
πριν άπ’ τή νσυνάντηση τής έρήμου
μέ τούς λαμπρούς περιπλανώμενους τής εξορίας
νά συνάξουμε τά πλήθη τών πεινασμένων μ’ ένα τραγούδι
πού στρώνεται μέ τά σπάρτα καί τό αντίσκηνο
έξω άπ’ τόν περίβολο τής έκκλησίας καί τά κάγκελα τής φυλακής.
Έρχομαι πάνω στήν γαλάζιαν άχλύ τών Τζουμέρκων
θρούς στά φύλλα τής πανύψηλης πτελέας
γή τής ήμερης ’Άρτας μέ τούς όχτους τών περιβολιών
λυκαυγές καί λυκόφως τά κοπάδια καί τό άλέτρι
μιά έναν κόκκινο μύλο κατοικούμενον άπό νεράιδες.
Πώς νά μετρήσω τόν ίδρωτα καί τά όνειρα μ’ ένα καλάμι
γιομάτο άπό ραγισμένους φθόγγους παραμυθιών
ό έν ήμέραις πτωχείας περιπατών έπί τά νέφη τής εσπέρας
μέσα σ’ έναν καθρέφτη καταποντισμένον εντός μου
μέ τό άρωμα τής νεραντζιάς καί τήν αφθονία
λεηλατημένη πατρίδα τών καιρών καί τών χρυσών γεννημάτων.
Έπί τά ίχνη τών βημάτων μου
συρματοπλέγματα στρατοπέδων καί μελλοθάνατοι στό ικρίωμα
οι μικροί όδυσσείς μ’ έναν κόρφο περιστέρια καί όνειρα
αναζητούμε τόν γλαυκόν ουρανό στόν ορίζοντα
μέ τις συστοιχίες τών πυροβόλων πάνω άπ’ τις σκήτες τών μοναχών
γιά τόν άντικρυνό γείτονα πού σχοινοβατεί
σ’ ένα καλώδιο μέ αναμμένους λαμπτήρες τής άγοράς……..(Πηγή : Ηπειρωτική Εστία, τχ. 387-88-89, 1984)

*Οι πρώτοι στίχοι από το ποίημα για την πόλη της Άρτας που έγραψε ο Δημοσθένης Κόκκινος. Ο λογοτέχνης γεννήθηκε στη Νεράιδα των Τζουμέρκων το 1926 και επί 40 και πλέον έτη εξέδιδε το μοναδικό στο είδος του λογοτεχνικό περιοδικό ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ που αποτελεί σημείο αναφοράς στα σύγχρονα Νεοελληνικά γράμματα.

Στη φωτογραφία “Αποψη της Άρτας, χαρακτικό από την Ελλάδα του Christopher Wordsworth, 1841”
[View of Arta, Epirus, engraving from Greece, Pictorial, Descriptive, and Historical, 1841, by Christopher Wordsworth (1807-1885). (Photo by DeAgostini/Getty Images)] 

Δημοσιεύθηκε στη Έγραψαν για την Άρτα | Σχολιάστε

1939 : Ο ΠΑΝΑΜΒΡΑΚΙΚΟΣ σε φωτογραφία του Δ. Ν. Μητσιάνη

—————-

Διακρίνονται οι : Λέανδρος Παπακίτσος, Ντίνος Τσαντούκλας, Νίκος Οικονόμου, Σωτήριος Συγγούνας, Βίκτωρ Σακκάς, Θεόδωρος Αγόρος, Κων. Χρηστογιώργος, Χριστόφ. Βασιλείου, Κων. Γιαννακός, Κων. Γιώτης, Γεώργ. Κογιαντής και Δημ. Σίτας.
(Φωτο &Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)

Δημοσιεύθηκε στη Η ομάδα του Παναμβρακικού | Σχολιάστε

ΜΑΘΑΙΝΕΙ Η ΑΡΚΟΥΔΑ ΚΑΙ ΧΟΡΕΥΕΙ…..

Παγκόσμια ημέρα των ζώων σήμερα κι ας θυμηθούμε τον αρκουδιάρη κι ένα ζώο που ευτυχώς σήμερα είναι προστατευμένο : την αρκούδα.
Κάποτε ο αρκουδιάρης, γυρνώντας τους δρόμους, σταματούσε σε μικρές πλατείες ή σταυροδρόμια, χτυπούσε το ντέφι και η αρκούδα, δεμένη με αλυσίδα από τα ρουθούνια της, χόρευε όρθια στα πισινά της πόδια. Και, μετά από λίγα λεπτά χορό, ο αρκουδιάρης αιτούσε προαιρετικά από τους ακροατές να ρίξουν στο ντέφι τον όβολόν τους.
« Θυμάμαι τον αρκουδιάρη, που πολλές φορές ανέβαινε και στο Καριώτι. Εκεί οι γυναίκες, που είχαν κάποιον πόνο στη μέση, στην πλάτη ή στα πόδια, με εντολή του αρκουδιάρη, η αρκούδα τις πατούσε με τα πόδια της στο μέρος αυτό, με την ελπίδα να θεραπευτούν ». (Πηγή : “Ο Λάμποβος της Παραμυθιάς”. Μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο στο πρώτο σχόλιο)

Στη φωτογραφία του Κ. Μπαλάφα από το Λεύκωμα Ήπειρος, «Παράσταση για παιδιά» (Αθήνα, 2003)

Δημοσιεύθηκε στη Λαογραφικά και άλλα | Σχολιάστε

Η ΕΛΟΝΟΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ

—————-
“Ασθένεια, η αιτιολογία της οποίας ήταν γνωστή από την αρχαιότητα και που ενδημούσε σε πολλά μέρη της Ηπείρου. Σύμφωνα με τον Άγγλο περιηγητή W. Turner (1813): …….η πεδιάδα της Άρτας είναι ένα μεγάλο έλος, μία εστία πυρετών με ρίγη από τους οποίους οι κάτοικοι μόνιμα πάσχουν. Ο Αλή πασάς ποτέ δεν κοιμάται εκεί ούτε σταματάει εκεί το βράδυ. Το μολυσμένο αυτό αέρα τον αναπνέουν και στην Πρέβεζα που οι κάτοικοί της το καλοκαίρι σφαλίζουν τα παράθυρά τους μετά τη δύση του ηλίου.
Ο Hughes μάλιστα γράφει πως ο Ιταλός γιατρός και μηχανικός της Άρτας είχε χάσει από την ελονοσία τη γυναίκα και όλα τα παιδιά του. Με την πάροδο των ετών η κατάσταση δεν άλλαξε καθόλου γιατί εξήντα χρόνια αργότερα, το 1874, οι τοπικές αρχές αναγκάστηκαν να προσλάβουν το γιατρό Αλκιβιάδη Μουρούζη, αποκλειστικό καθήκον του οποίου ήταν να επισκέπτεται τους πάσχοντες από ελονοσία.”
(Πηγή : ΥΓΕΙΑ &ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ ΤΟΝ 19Ο ΑΙΩΝΑ, Ιοκάστη Παναγιωτίδου, Διδακτορική διατριβή, 1997)

Στη φωτογραφία το ζεύγος Χαρίλαου Βάγια – Ελένης Κατσαούνου με το μικρό γιό τους Κωστάκη. Μάννα και γιός πέθαναν μαζί το 1929 από ελονοσία, καθώς στην Άρτα « θέριζε η αρρώστια». (Φωτο από αρχείο Κ. Μπανιά)

Δημοσιεύθηκε στη Λαογραφικά και άλλα | Σχολιάστε

ΟΙΚΟΤΡΟΦΕΙΟ ΑΡΤΗΣ, 1937-38

——————-
“Το Εθνικό Οικοτροφείο Άρτης στεγαζόταν σε χώρο δεξιά της Αγίας Θεοδώρας, εκεί που είναι σήμερα το 3ο Γυμνάσιο- Λύκειο. Τα ορφανά παιδιά μάθαιναν τέχνες όπως Ραπτική (Θεόδωρος Λάιος), Υπόδηση (Καρέλλης), Ξυλουργική (Ρίζος)κτλ.. Πολλά από τα παιδιά του Ορφανοτροφείου έπαιζαν σε ποδοσφαιρικές ομάδες.
Στη φωτογραφία εικονίζονται δεξιά Κωσταντίνος Γιώτης, απέναντι στην άκρη αριστερά ο αδελφός του Παναγιώτης, επίσης Σ. Μπακαγιάννης, Κουρκούτας, Γκανιάτσας και άλλοι.”
(Φωτο & Σχόλιο Κ. Μπανιάς)

Δημοσιεύθηκε στη Οικοτροφείο Άρτης | Σχολιάστε

ΠΕΡΙ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ ΒΟΥΡΓΑΡΕΛΙΟΥ

Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για την ονομασία του χωριού:
1) Μετά την καταστροφή της Θεοδωρίας από τους Σλάβους ίσως κάποιος Βούλγαρος κατείχε το μέρος ως τσιφλίκι νεμόμενος την περιοχή. Οι Τούρκοι κατέλαβαν το μέρος κατά το 2ο ήμισυ του 15ου αιώνα και εκδίωξαν τον Βούλγαρο δυνάστη.
2) Το μέρος που βρίσκεται το σημερινό Βουργαρέλι είχε πυκνό δάσος από έλατα. Βούλγαροι υλοτόμοι εκμεταλλεύονταν την οικοδομήσιμη ξυλεία και την μετέφεραν στην Άρτα με τα άφθονα ρέοντα νερά. Έτσι γυμνώθηκε το έδαφος και εκεί εγκαταστάθηκαν οι κάτοικοι των γύρω συνοικισμών, ωθούμενοι αναγκαστικά από τους Τούρκους ώστε να είναι ευκολότερη η είσπραξη των φόρων. Η κατάληξη Λη σημαίνει στην τούρκικη γλώσσα τοποθεσία.
3) Πιθανόν από κάποιον δραστήριο υλοτόμο που ονομάζονταν Βουργαρέλης. Να σημειωθεί ότι για 30 χρόνια (1950-1980) το χωριό μετονομάστηκε σε Δροσοπηγή.
(Πηγή https://www.vourgarelinet.gr/)

Στη φωτογραφία του Απόστολου Βερτόδουλου από το Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, “Άποψη του Βουργαρελίου όταν ονομαζόταν ακόμη Δροσοπηγή στις αρχές της δεκαετίας του’60”

Δημοσιεύθηκε στη Τα Τζουμέρκα και τα χωριά τους | Σχολιάστε

ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΕΞΑΓΟΡΑΣ ΤΟΥ ΒΟΥΡΓΑΡΕΛΙΟΥ

“Την 4ην, όθεν, Οκτωβρίου του 1884 συνετάχθη υπό του Συμβολαιογράφου Άρτης κ. Βάλλα το υπ’ αριθμ.2701 Συμβόλαιο αγοραπωλησίας Βουργαρελίουκατά το ρηθέν σχέδιον υφ’ ημών των πληρεξουσίων, αποκλειομένου δι’ ημάς του δικαιώματος του όρου «με τας επικρατούσας συνηθείας» ισχύοντος μόνον διά τους εντολείς μας……” Γεώργιος Ι. Οικονομίδης

Δημοσιεύθηκε στη Το αγροτικό ζήτημα στην περιοχή της Άρτας | Σχολιάστε

ΠΙΝΑΚΑΣ με τον αριθμό των μαθητών στα σχολεία της Άρτας κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας 

————-

ΠΙΝΑΚΑΣ με τον αριθμό των μαθητών στα σχολεία της Άρτας κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο Κ. Στεργιόπουλος. Μέσα από τους αριθμούς των μαθητών αυτή την περίοδο (1870 -1881) διαφαίνεται ότι η εκπαίδευση στην Άρτα, μια μικρή πόλη, ακολουθεί ικανοποιητικούς ρυθμούς και αρχίζει να διαμορφώνεται σιγά – σιγά μια κοινωνική συνείδηση για την αξία της παιδείας.
(Πηγή : Άρθρο του Κ. Στεργιόπουλου στο ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΌΓΙΟ, Ιωάννινα, 1988)

Δημοσιεύθηκε στη Η Εκπαίδευση στην Άρτα | Σχολιάστε

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ – ΑΙΓΙΟ

——————–

24 Ιουνίου 1978 : Ριζούπολη, αγώνας μπαράζ με Αίγιο. Άνοδος στη Β’ Εθνική. Παραλήρημα από 15.000 πιστούς της Θεάς. Ο Γιάννης Ξυθάλης με οβίδα-πύραυλο έστειλε την Άρτα στα ουράνια. Βασίλης Γούλας, Θεόφιλος Παπαποστόλης, Γιάννης Παπανικολάου χαιρετούν τα πλήθη!!! (Φωτο & Σχόλιο Κ. Μπανιάς)

Δημοσιεύθηκε στη Η ομάδα της Αναγέννησης | Σχολιάστε

ΚΑΤΕΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΑ ΧΕΙΜΑΔΙΑ…..(γ’ μέρος)

——————-
“……..Κάπου εκεί, ανάμεσα στους άλλους, ξεφορτώσαμαν κι εμείς. Κάναμαν ένα γυροβόλι με τις μεριές, έστρωσε ανάμεσα η μάνα ένα τσιολάκι, σιγούρεψε σ’ ένα αγκωνάρι τα απανογόμια, καθώς τα ‘λεγαν, τρουβάδια με φαγητά κι άλλα ξαλαφρώματα κι αδεκεί και το δείπνο. Από ‘να δυο θελάκια ριζόπιτα στο χέρι και στη συνέχεια αράδα αράδα όλοι στρωματσάδα κάτω από το χεράμι. Όσο για προσκέφαλο, καθένας τα παπουτσάκια του κι απάνω το σακάκι του για να τα ‘χει σίγουρα και πρόχειρα με το φευγιό. Η μάνα από την πέρα μεριά, δίπλα στη μικρή αδελφή, για να της κάνει κουράγιο τη νύχτα που σκιάζονταν δίχως φέξη και το πλιότερο να τη σκεπάζει, γιατί άθελα της κλώτσαγε το σκέπασμα και θα μανούρωνε ξέσκεπη ως την αυγή. Απ’ εδώ μεριά από μένα η βάβω μου και παραδίπλα δεμένα στη θηλιά από το σακί για σιγουριά η γάτα, οι κότες και η γιδούλα μας. Κατά πρώτον, από τα καλωσορίσματα των ταξιδιωτών που ξανασμίγανε, από το κουβεντολόι των μεγάλων με τους αγωγιάτες όπου δειπνήσανε κάπως ξέχωρα διπλοπόδι μπροστά στο τεψί με κάπως πλιότερο και καλύτερο φαΐ, και από τη δροσιά της εξοχής και την αστροφεγγιά ξαγρυπνήσαμαν κάπως. Όμως, από την άλλη μεριά, η αποσταμάρα από τον ποδαρόδρομο με τις ώρες και η έγνοια του πρωινού ξυπνήματος για το μεγάλο και δύσκολο που μας καρτερούσε δρόμο έδωνε τόπο στο χασμουρητό, τα μάτια σφαλίζανε μοναχά τους κι από ένας ένας παραδίνονταν άθελα του στην αγκαλιά του ύπνου. Εμένα, καθώς θυμάμαι, εκείνο το βράδυ άργησε κάπως να με πάρει ο ύπνος.” (Πηγή : Institute of Educational Policy portal – Τοπική Ιστορία)

Στη φωτογραφία του Κ. Μπαλάφα “Με τα πρώτα κρύα μαζεύουν τα ζώα”
(Πηγή : Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Αθήνα, 2003)

“1990, Τα κονάκια των νομάδων Καραδημαίων από τα Πράμαντα στα χειμαδιά, στον Αστακό Ξηρομέρου”
(Φωτο από Αρχείο Ν. Καρατζένη)

Δημοσιεύθηκε στη Ποιμενική Ζωή | Σχολιάστε