1956 : Χρήστος Ν. Παπαγιάννης (Γεωπόνος), επιθετικός μέσος της ομάδας του ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΥ και αργότερα της ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ (1960-63)
(Φωτο από αρχείο Χ. Παπαγιάννη, παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
OΛΥΜΠΙΑΚΟΣ ΑΡΤΗΣ (Αυγ. 1950 – Αυγ. 1960)
——————–
Αριστερά : Γεώργιος Ν. Σουραβλιάς, (Γ. Αρχ.), Βασίλειος Χρ. Ματσούκας (Από ΠΑΝΑΜΒΡΑΚΙΚΟ, 1947 – Σκόρερ), Απόστολος Ευσταθ. Σούρλας (Δάσκαλος – Επιθετικός του ΑΕΤΟΥ), Ευστάθιος Χαρίσης (Σταρ του ΑΕΤΟΥ), Νίκος Καλοκαίρης ( Αντιπρόεδρος) (Φωτο & σχόλιο Κ. Μπανιάς)
“……Εξ ανατολών του χωρίου πηγάζει ποταμίσκος τις, εκ θέσεως ονομαζομένης Κάλυταις, καλούμενος Κουρλίμπος. Ωσαύτως εκ της κατ’ άρκτον θέσεως, καλουμένης Νιγκορούσα, έτερος όμοιος ανώνυμος. Αμφότεροι δε συνενούμενοι εισβάλλουσιν εις τον Ίναχον πλησίον του χωρίου Σκλούπου…..” (Πηγή : ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλος, Εν Αθήναις, 1884)
Στη φωτογραφία “Πέρασμα του Καλαρρυτινού”. (Πηγή : Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Από το φωτογραφικό αρχείο του Απόστολου Βερτόδουλου, Γιάννινα, 1995)
———
Άποψη του χωριού ανάμεσα από το περιστύλιο του Ναού του Αγίου Νικολάου που χτίστηκε το 1548.
(Φωτο Α. Βερτόδουλου)
“Χωρίον κείμενον επάνω όρους ονομαζόμενου Πολυάνα, όπερ ως δοκεί εστί το αρχαίον Πολύαινον……. Το χωρίον τούτο, εν έτει 1821, κατεστράφη όλως υπό των Τουρκαλβανών, ως εμφαίνεται ήδη εκ πολλών ερειπίων. Μετά την ειρηνοποίησιν δε της Ανατολής συνελθόντων προ ολίγων ετών των εν διαφόροις χώραις διασπαρέντων κατοίκων, ανενεώθη οπωσούν περιέχον ήδη έως 280 οικογενείας εκκλησιαζομένας εις δύω Ι. Ναούς της αγίας Τριάδος και του αγίου Νικολάου, άριστα επισκευασθέντας και ευπρεπισθέντας υπό των επανακαμψάντων εις την Πατρίδα κατοίκων. Ευρίσκονται εν τω χωρίω και τινα παρεκκλήσια επ’ ονόματι, αγ. Χριστοφόρου, αγ. Αναργύρων, αγ. Αθανασίου, της Θεοτόκου, αγ. Παρασκευής και Προφ. Ηλίου. Ιερουργούνται δ’ άπαντα ταύτα τα ιερά Σκηνώματα υπό 4 ιερέων. Οι δε παίδες των κατοίκων διδάσκονται τα ιερά γράμματα και την ελληνικήν γλώσσαν εν δυσί Σχολαίς….”
(Πηγή : ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλος, Εν Αθήναις, 1884)
Στη φωτογραφία οι Καλαρρύτες, το φημισμένο χωριό των χρυσοχόων και αργυροχόων, την δεκαετία του 60. (Πηγή : Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Από το φωτογραφικό αρχείο του Απόστολου Βερτόδουλου, Γιάννινα, 1995)
“Ο επάρατος τιμαριοτισμός της Δύσεως επεξετάθη δυστυχώς, και εν τη Ανατολή και κατεκάλυψεν απάσας σχεδόν τας πέριξ της πόλεως Άρτης κώμας και χωρία, ουκ ολίγα τον αριθμόν, και ιδίως επί της επαράτου σατραπείας του διαβόητου τυράννου της Ηπείρου, Αλή.
Εισέπραττον δε οι τσιφλικούχοι ούτοι παρά των κατοίκων των τσιφλικίων τούτων 30% των υπ’ αυτών παραγομένων κατ’ έτος καρπών παντός είδους, γεώμορον λεγόμενον, πλην του 10%προς το Τουρκικόν Δημόσιον, δεκάτην καλουμένην, τουτέστι επλήρωνον οι τσιφλικιώται 40%, αλλά και ταύτα χωρίς να λαμβάνωσι παρά των τσιφλικούχων ή των ενοικιαστών αυτών ουδεμίαν συνδρομήν ή βοήθειαν εργασίας, εις σπόρους, αροτριώντα, κατοικίας και γεωργικά εργαλεία, διά την δαπάνην των οποίων ή και τα μεταφορικά του καλώς εκκοκισμένου και ηλιασμένου γεωμόρου εις το Κουτσέκι (αποθήκη) του τσιφλικούχου, δυνατόν να υπολογίση τις και ένα έτερον 20% επιπροσθέτως.
Εισέπραττον δε και εκ της κτηνοτροφίας, ήτοι εις τα 50 σφάγια εν σφάγιον «αραδιάτικο» λεγόμενον, εις τα 100 δύο και ούτω καθ’ εξής.
Σημειωτέον ότι ο Φεουδαρχισμός ούτος, παρακολουθών τα ήθη και έθιμα του κυριαρχούντος λαού, ήτοι την ευγένειαν ή αγριότητα αυτού, παρίστατο αλλαχού μεν ηπιώτερος, αλλαχού δε σκληρότερος. Αλλά φαντασθήτε τον φεουδαρχισμόν τούτον παρά Τούρκοις και ιδίως Αλβανοίς, εις των οποίων την ακτίνα συνέπιπτον τα τσιφλίκια του Νομού Άρτης.”
(Πηγή : Η ΕΞΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΒΟΥΡΓΑΡΕΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ, Γ. Οικονομίδου, Επιμέλεια Κ. Ν. Παπαδημητρίου, Αθήναι, 1976)
Στη φωτογραφία το Εξώφυλλο του Βιβλίου.
“Η αντίστοιχη τοιχογραφία του Ανελεήμονα Χάρου στο Καθολικό της Μονής των Μελισσουργών, σύμφωνα με την επιγραφή πάνω από τη θύρα του κυρίως ναού του έγινε το 1761, από τον εξ Άρτης αγιογράφο Αλέξιο: ΙΣΤΟΡΗΘΕΙ ΟΥΤΟΨ Ο ΘΕΙΟΨ Κ(ΑΙ) ΠΑΝΨΕΠΤΟΣ ΝΑΟΨ ΤΗΨ ΥΠΕΡΑΓΙΑΨ ΕΝΔΟΞΟΥ Κ(ΑΙ) ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΜΑΡΙΑΣ ΕΠΟΝΟΜΑΖΟΜΕΝΗΣ ΤΩΝ ΕΙΣΟΔΙΩΝ «ΙΣΤΟΡΗΘΕΙ ΟΥΤΟC Ο ΘΕΙΟC Κ (ΑΙ) ΠΑΝCΕΠΤΟC ΝΑΟC ΤΗC ΥΠΕΡΑΓΙΑC ΕΝΔΟΞΟΥ Κ(ΑΙ) ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΜΑΡΙΑC / ΕΠΟΝΟΜΑΖΟΜΕΝΗΣ ΤΩΝ ΕΙΣΟΔΙΩΝ ΔΙΑ CΥΝΔΡΟΜΗC ΚΟΠΩΝ Κ(ΑΙ) ΕΞΟΔΩΝ ΤΩΝ ΕΥCΕΒΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ / ΙΑΚΩΒΟΥ, ΧΡΥCΑΝΘΟΥ, ΧΡΗΣΤΟΦΟΡΟΥ, Κ(ΑΙ) CΕΡΑΨΗΜ ΤΩΝ ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΩΝ ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΥΩΝΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΙΕΡΩΤΑΤΟΥ Κ(ΑΙ) ΛΟΓΙΟΤΑΤΟΥ ΗΜΩΝ ΔΕCΣΠΟΤΟΥ ΤΗC ΑΓΙΟΤΑΤΗC ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩC ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΚΥΡΙΟΥ ΚΥΡ / ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΔΕ ΤΟΥ ΑΝΩΘΕΝ ΚΥΡ ΙΑΚΩΒΟΥ ΙΕΡΟΝΟΝΑΧΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ ΑΨΞΑ ΕΤOC ιδ’ αν μαυήν σοι, και τίνος φήλε πόνος, ταπηνού αλεξίου, εκ πώλεως άρτης».
Ο Ανελεήμων Χάρος της Μονής Μελισσουργών είναι πιο απλός, με λιγότερα πρόσωπα γύρω από τον τάφο, λιγότερους σκελετούς μέσα σ’ αυτόν και χωρίς το απολογητικό του εξάστιχο, σε σχέση με την τοιχογραφία της Μονής Βύλιζας….”
(Πηγή : ΟΙ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΑΝΕΛΕΗΜΟΝΑ ΧΑΡΟΥ ΣΤΑ ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ, Α. Καρρά, academia.edu). Επίσης μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2022/10/ΟΙ-ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ-ΣΤΑ-ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ.pdf
Στη φωτογραφία “Η Τοιχογραφία του Ανελεήμονα Χάρου στην Ι.Μ. Εισοδίων της Θεοτόκου στους Μελισσουργούς.”
(Πηγή: ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ, Δ. Καμαρούλιας, Αθήνα, 1996)
“Η τοιχογραφία του Ανελεήμονα Χάρου που βρίσκεται στο βόρειο τοίχο του Προδρόμου της Μονής Βύλιζας Ματσουκίου, αποτελεί πιστό σχεδόν αντίγραφο της ξυλογραφίας που απεικονίζει τον Χάρο στις εκδόσεις του ποιήματος του Γιούστου Γλυκού. Ο Γιούστος Γλυκός, γιός του Ιωάννη Γλυκού από την Κορώνη της Μεσσηνίας, πέθανε το 1522, δύο χρόνια μετά την ολοκλήρωση του μοναδικού του ποιήματος με τίτλο «Πένθος θανάτου, ζωής μάταιον και προς Θεόν επιστροφή» (1520). Το «Πένθος Θανάτου», όπως είναι περισσότερο γνωστό το ποίημα του Γιούστου Γλυκού, είναι ένα ηθικοδιδακτικό αριστούργημα, αποτελούμενο από 632 ομοικατάληκτους κατά διστιχία δεκαπεντασύλλαβους στίχους, το οποίο αναφέρεται στο πένθος των επιζώντων για το θάνατο των αγαπημένων τους προσώπων, στη ματαιότητα των εγκοσμίων και της επίγειας ζωής και στη, μετά θάνατον, επιστροφή των ενάρετων ανθρώπων στο Θεό, ανήκει δηλαδή στην ευρεία κατηγορία των memento mori. Αυτό το γεγονός σημαίνει ότι είτε κάποιο αντίτυπο του ποιήματος υπήρχε στην πλούσια βιβλιοθήκη του μοναστηριού ή θα έτυχε να το είχαν υπ’ όψιν τους οι αγιογράφοι του Παρεκκλησίου. Η μοναδικότητα της τοιχογραφίας έγκειται στο γεγονός ότι ο Χάρος, όπως λέγει ο ποιητής «βαστάζη των τριών λογών τα άρματα, εκείνα που μας σφάζει», ήτοι το δρέπανον, το ξίφος και το τόξο μετά βελών. Ο Χάρος στη Ορθόδοξη εικονογραφία, τη λαϊκή τέχνη και τη δημοτική ποίηση, εμφανίζεται συνήθως καβαλάρης και οπλισμένος με ένα μόνο όπλο, όπως τόξο με βέλη, ξίφος, σπαθί, μάχαιρα, λόγχη, ακόντιο ή δρεπάνι. Τα συνηθέστερα δε όπλα του είναι το δοξάρι και το δυτικής προέλευσης δρεπάνι. Η απεικόνιση του Χάρου με δύο όπλα- δοξάρι και ακόντιο- είναι σπάνια, ενώ με τρία -τόξο, σπαθί και δρεπάνι- ακόμη σπανιότερη. (Πηγή : ΟΙ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΑΝΕΛΕΗΜΟΝΑ ΧΑΡΟΥ ΣΤΑ ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ, Α. Καρρά, academia.edu)
Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο στο λινκ https://www.academia.edu/…/%CE%9F%CE%B9_%CE%A4%CE%BF%CE…
Στη φωτογραφία “Η τοιχογραφία του Ανελεήμονα Χάρου στη Μονή Βύλιζας” (Πηγή: ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ, Δ. Καμαρούλιας, Αθήνα, 1996)
“Το μοναστήρι της Βύλιζας βρίσκεται στο ΝΔ μέρος του βουνού Κριθάρια, ανάμεσα από τους Καλαρρύτες και το Ματσούκι. Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1000 μ. περίπου σε μια ομαλή πλαγιά . απ’ όπου φαίνονται μερικά σπίτια των Καλαρρυτών και νοτιότερα φαντάζει αγνάντια ένα άλλο μοναστήρι , η Κηπίνα, χωμένη μέσα στο βράχο. Το μοναστήρι περιτριγυρίζεται από τα ερείπια του Κάστρου της Βύλιζας, απ’ όπου πήρε και το όνομα. Κατά την τοπική παράδοση το μοναστήρι αρχικά ήταν χτισμένο στους Χριστούς των Πραμάντων. Οι καλόγεροι είδαν το φως από την εικόνα της Ευαγγελίστριας, που σταμάτησε στη σημερινή θέση της Βύλιζας, όπου έχτισαν το νέο μοναστήρι. Η ιερά μονή τιμάται στο γεγονός του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Μετά το 1926 γιορτάζει στις 15 Αυγούστου, ίσως επειδή αυτή την εποχή συγκεντρώνονται οι κάτοικοι στο χωριό.
Το μοναστήρι χτίστηκε τον 11ο αι., επί ηγουμένου Αγαπίου, γι’αυτό φέρει και την ονομασία Μονή Αγαπίου. Ο επισκέπτης εισέρχεται μόνο από τη δυτική πλευρά, όπου τρεις κάμαρες στηρίζουν ένα δωμάτιο με τέσσερα παράθυρα γεμάτο από πολεμίστρες. Ο κύριος ναός είναι μονόκλιτος βασιλική χωρίς τρούλο, λίγο υπερυψωμένος από τον νάρθηκα, με λιγοστό φως από τρία πολύ μικρά παράθυρα…..”
(Πηγή φωτο & σχολίου : ΤΑ ΤΖΟΥΜΕΡΚΟΧΩΡΙΑ, Σ. Φίλου, Αθήνα, 2000)
——————–
1929 : Η Ποδοσφαιρική Ομάδα του Οικοτροφείου Άρτης, με τον δάσκαλό τους Κωσταντίνο Τζίμα. Μπορείτε να διαβάσετε τα ονόματα στο πρώτο σχόλιο.
(Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
Και τα ονόματα……
Η ύπαρξη του Σινέ «Ορφέας» τεκμηριώνεται το 1929, αρχικά από τον έντυπο τύπο όπως «Ελεύθερος Λόγος», «Εμπρός», «Αμβρακία», «Ηχώ της Άρτας», « Το Φως», «Η Αλήθεια», «Σχολιαστής», επίσης από τον Τάκη Βαφιά και από το Λεύκωμα του Σκουφά στα 1959: « επίσης 2 χειμερινοί κινηματογράφοι, ο «Ορφεύς» και το «Παλλάς» και 2 θερινοί».
Ο «Ορφέας» αποτυπώνετε γλαφυρά στο έργο του Ν. Ρίγγα «οι ερωτικοί». Σ’ αυτή την αναφορά υπάρχει και η μοναδική φωτογραφία του κτιρίου. Στο κείμενο ο συγγραφεύς περιγράφει τη σχέση της οικογένειας του με το κινηματογράφο π.χ «.. ύστερα στον κινηματογράφο δούλευε ο Μάχoς και αργότερα και ο Ράκιας που εργάζονταν στη μηχανή του, ο κινηματογράφος ήταν και η μαγεία της εικόνας που με το σβήσιμο των φώτων ανάβει τ’ απόκρυφο φως του ονειρικού κόσμου και σ’ απορροφάει όπως η πανσέληνη σε αφώτιστο περγιάλι.» Σε ένα άλλο σημείο αναφέρει « ..αργότερα για να κονομάω το χαρτζιλίκι μου άρχισα να πουλάω φιστίκια στον κινηματογράφο, πράγμα που το έκανα μέχρι που τελείωσα το Δημοτικό. Ο κινηματογράφος λέγονταν «ΟΡΦΕΥΣ» και ήταν σαν σπίτι μας που το πονάγαμε πολύ, επειδή από κει και από το περιβόλι ζούσαμε. Ο κινηματογράφος είχε και ζωντανό περιεχόμενο που ήταν, οι Τσολαίοι, οι Κατσανταίοι, οι Ριγγαίοι και οι Μαυρογοναταίοι με επικεφαλής τον αξέχαστο κυρ-Βασίλη και με 2 ανθρώπινα μοσχοβολιστα και ωραία μισάνοιχτα γαρούφαλλα, την Καίτη και το Ράκια. Το Ράκια μάλιστα τον θαύμαζα και τον καμάρωνα επειδή στ’ αλήθεια ήταν ίσως ο πιο όμορφος μαθητής του γυμνασίου ..όμως δυστυχώς η παλιά φρουρά του κινηματογράφου έφυγε, εκτός απ’ το Νίκο, και μείναμε εμείς τα παιδιά [τότε] στο πόδι τους και ο κινηματογράφος το όνειρο, που τον κατεδάφισε ο οικονομικός οδοστρωτήρας, πλέχτηκε για πάντα στην καρδιά μας». Η περιγραφή έχει μια ποιητικότητα και σε ένα άλλο σημείο μας μεταφέρει στο κλίμα της εποχής «Γιατί να ξαναζώ πολλές φορές μέσα μου σκηνές σαν κι αυτή: Ήταν λοιπόν ένα χειμωνιάτικο βραδινό με τη συνηθισμένη ασταμάτητη βροχή της πόλης μας που γίνονταν εκνευριστική επειδή σε κρατούσε σε ανασταλτικότατα. Ο «Ορφέας» έπαιζε τον «Πύργο των καταιγίδων» κι ο κόσμος αψηφώντας τη βροχή συνωστίζονταν για εισιτήρια. Απ’ το μεγάφωνο ακούγονταν η φωνή της Βέμπο στο τραγούδι «χειμώνας, δεν τα’ ακούω πια τριγύρω μου τ αηδόνια…» «όλο το προσωπικό κύριο, βοηθητικό και εθελοντικό για θελήματα και διαφήμιση με μόνο κέρδος να βλέπει το έργο τζάμπα, ήταν στη θέση του. Κάποια στιγμή ακούγεται η φωνή του κυρ-Βασίλη, δυνατή κι επιτακτική: Θύμιο κάτσε εσύ στο ταμείο, στη συνεχεία διασχίζει με δυσκολία το διάδρομο που’ ναι γιομάτος θεατές φωνάζοντας προς την καμπίνα, Νίκο ετοιμάσου, και φτάνοντας στο «αντρε» δίνει τις εντολές του: Μάχο, ψάξε στην πλατεία για θέσεις, ύστερα ανέβα στη γαλαρία κι αγρίεψε στη μαρίδα για να μη φωνάζουν και μετά πήγαινε στον Κρικώνη και πέστου να μη χτυπάει τα ρακοπότηρα στο πλύσιμο την ώρα της παράστασης. Λάκη και Δημητράκη, έχετε κι εσείς το νου σας και βοηθήστε γιατί θάχουμε πολύ κόσμο απόψε κι εσύ Νικάκη τραβά στη γαλαρία. Μπουργάνη και Μόσχο φέρτε καρέκλες από το καφενείο και πάρτε φιστίκια κι απ’ τάλλωνα απ’ το Μανόπουλο γιατί δεν θα μας φτάσουνε αυτά που έχουμε. Ηλία, θα κόβω εγώ τα εισιτήρια. Και γέρνοντας προς το διάδρομο πρόβαλε ο μισός πάνω απ’ τα κεφαλιά των θεατών που ήταν στριμωγμένοι μέχρι και πέρα απ’ την είσοδο και φωνάζει στο Ράκια που εμφανίζεται στην είσοδο της καμπίνας, Ράκια πεσ’ στο Νίκο να βάλει μπροστά, αρχίζουμε… (Πηγή : Πτυχιακή Εργασία του Πολέμαχου Πασχαλίδη με θέμα Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ “ΕΙΚΟΝΑ” ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ ΠΗΓΕΣ [1945 – 1967], Άρτα, 2011)
Στη φωτογραφία : “10 Φεβρουαρίου 1951, Η σκηνή του κινηματογράφου «Ορφέας», από παράσταση μαθητών” Στο πίσω μέρος της φωτογραφίας αναγράφεται ” Τσαλαπάτης, Άρτα”.(Φωτο από αρχείο Πηνελόπης Ρίγγα)
————-
ΑΡΑΧΘΟΣ, 1952 : Ανεπίσημο Σωματείο με παίκτες κυρίως από Πράμαντα. Μπορείτς να διαβάσετε μερικά από τα ονόματα των παικτών στο πρώτο σχόλιο.
(Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
