Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Η απελευθέρωση της Άρτας δεν άφησε ασυγκίνητους τους Αρβανίτες της ευρύτερης περιοχής, που μέσα από ένα λαϊκό τραγούδι εκφράζουν τη θλίψη τους και την απελπισία τους για την απώλεια της Θεσσαλίας και της Άρτας, «της χρυσαφένιας πόλης». «Ο θρήνος είναι χαρακτηριστικός για τα ελληνικά μέρη που είχαν πάρει χύνοντας άφθονο αίμα, αθώο ελληνικό και στη συνέχεια τα έχασαν γιατί ελευθερώθηκαν είτε μέσω της διπλωματίας  είτε μέσα από αγώνες των Ελλήνων για την ελευθερία»….

Απ’ το Σερέζι έρχεται το χαμπέρι

Τρεις φορές χτύπησε ο τηλέγραφος.

Τηλεγραφεί ο Χρηστάκης – Εφέντης*

-Συ Τουρκιά, γινάτι μη κρατάς,

Έτσι τόφερε η σφαίρα.

Πήγαν τα Τρίκαλα, η πολιτεία,

Ο Βόλος, το λιμάνι κι οι αποθήκες,

Κι ο Δομοκός, το στρατόπεδο,

Κι η Άρτα, η χρυσαφένια πόλη.

Κλάψε, καημένη  Άρτα, κλάψε,

Γιατί δεν θα ξαναγυρίσεις,

Έτσι αποφάσισαν τα εφτά Βασίλεια.

-Τούτος ο Σουλτάν – Χαμήτ τι κάνει;

Πως σ’ είχαμαν βασιλιά άμυαλο

Κι έδωκες όλον αυτόν τον τόπο μας;

Χωρίς να κάμεις «μπαμ»;

Γιάννινα, το τέταρτο της Πόλης,

Βγήτε, που να σας σκεπάσει η λίμνη**!

Βγήτε γιατί σας ζύγωσαν τα σύνορα.

Ανοίχτε τα μάτια, για θα σας πάρει

ο Γιώργος, ο γαμπρός της Ρωσίας.***

Ο Γιώργος, ο γαμπρός της Ρωσίας

Γυρεύει τον τόπο της Αρβανιτιάς.

-Ω! Γιώργο, μωρέ προδότη

Έχεις τρία χρόνια που κάνεις τερτίπια,

Ώσπου ρίχτηκες στην Κρήτη.

*Ο υπαινιγμός εδώ του Αρβανίτη ποιητή αναφέρεται στον παρασκηνιακό ρόλο που έπαιξε ο Χρηστάκης Ζωγράφος, γαμπρός του Κ. Καραπάνου στο Συνέδριο του Βερολίνου για την απελευθέρωση της Άρτας και της Θεσσαλίας.

**Τα Γιάννινα όχι μόνο δεν αντέδρασαν στη διευθέτηση των συνόρων και την παραχώρηση μέρους του νομού Άρτης στην Ελλάδα, μα η καρδιά τους σκίρτησε στο όραμα ατης Απελευθέρωσης. Την αντίδραση των Ιωαννίνων εύχονταν οι αγαδομπέηδες και επειδή δεν την είδαν, εκφράζουν τη συγκαλυμμένη κατάρα τους «βγήτε, που να σας σκεπάσει (να σας πνίξει) η λίμνη».

***Τα τερτίπια του Γεωργίου Α’, βασιλιά της Ελλάδας, για τα οποία μιλά ο λαϊκός  ποιητής, είναι οι σκληροί αγώνες της Κρήτης υπό την ηγεσία του βασιλέως Γεωργίου Α’ για την ελευθερία της…

(Κείμενο και σχόλια από το βιβλίο του Αλέξανδρου Μαμμόπουλου «Ήπειρος», όπως παρουσιάστηκαν σε άρθρο του Γιάννη Έξαρχου στην εφημερίδα ¨Πρωινή», 23 Ιουνίου 1999.

Στη φωτογραφία «1919 – Λόφος Περάνθης. Πίσω διακρίνεται λίγο η Παρηγορητισσα και ο ανεμόμυλος (Σήμερα, οδός Ανεμομύλων)». Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε από την Ζωή Μπαρτζώκα στην ομάδα ΤΑΜΠΑΚΙΑΔΕΣ.

Σύμφωνα με τον Ν. Σχινά  ο «ΣΤΑΘΜΟΣ ΜΠΑΝΗ (82ος), ο οποίος αναφέρεται στο μυθιστόρημα «ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΕΚ ΤΩΝ ΟΧΘΩΝ ΤΟΥ ΑΡΑΧΘΟΥ»  ήταν ο τελευταίος ελληνικός σταθμός, στο χωριό Μπάνη, αποτελούμενος από καλύβα και «ξυλευόμενος εκ της 2 ½ ώρας απεχούσης θέσεως Αννίνου».

Ακριβώς απέναντι τούτου, στο χωριό Νεοχώριον βρισκόταν ο Ρ’(100ος) ομώνυμος οθωμανικός σταθμός. Μισή ώρα νοτιότερα του χωριού Μπάνη και στην αριστερή όχθη του Αράχθου βρισκόταν το χωριό Κομμένο με 330 κατοίκους. Απέναντι του χωριού Κομμένο βρισκόταν το ΡΑ’ (101ο) οθωμανικό φυλάκιο Φράκτη, που ήταν και το τελευταίο.

Οι σταθμοί Γλυκόριζο και Μπάνη,  σήμερα δεν υπάρχουν καθώς και οι δύο έχουν παρασυρθεί από τις πλημμύρες του ποταμού Αράχθου. (Συγκεκριμένα το χωριό Μπάνη  ερήμωσε  λόγω πλημμύρας του ποταμού και οι  κάτοικοί του μετοίκησαν  στην Περάνθη και στη συνεχεία ίδρυσαν  τον σημερινό Λουτρότοπο). –       

Το μόνο που, την εποχή που το κατέγραψε με το φακό του το 2014 ο φωτογράφος  Γ. Σκουλάς  βρισκόταν  σε  καλή κατάσταση, ήταν το διώροφο  τούρκικο Υποδιοικητήριο στο Νεοχώρι. Το κτίριο στέγαζε τόσο στρατώνα όσο και το σημείο συγκέντρωσης φόρων, πράγμα που το έκανε διπλά μισητό και τώρα ανήκει στην οικογένεια Βόττη. Σήμερα όμως, όπως φαίνεται και στην επόμενη φωτογραφία το κτίριο έχει εγκαταλειφθεί εντελώς.» (Πηγή : Η ΟΡΟΘΕΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΗ ΤΟΥ ΑΡΑΧΘΟΥ, Α. ΚΑΡΡΑ, ΑΡΤΑ, 2021, που μπορείτε να το διαβάσετε στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2022/09/Η-Οροθετική-Γραμμή-του-Αράχθου-το-1881.pdf

Στη φωτογραφία από την ίδια εργασία “Το οθωμανικό Υποδιοικητήριο και στρατιωτικός σταθμός στο Νεοχώρι, κοντά στην έξοδο στον Αμβρακικό”. (Φωτο Γ. Σκουλάς, 2014)

Εικάζουμε ότι πρόκειται για το πρώτο «λογοτεχνικό» έργο που γράφτηκε για την περιοχή της Άρτας κατά το έτος 1903. Το μικρό αυτό μυθιστόρημα, που αποτελείται από 100 σελίδες, διηγείται τη ζωή των ανθρώπων κοντά στο χωριό Νεοχώρι της Άρτας το οποίο βρίσκονταν από την απέναντι πλευρά του ποταμού, στο «τούρκικο» στις παραμονές του Αγίου Δημητρίου. Στην απ’ εδώ  ελληνική πλευρά υπήρχε ο τελευταίος ελληνικός συνοριακός σταθμός ΜΠΑΝΗ (82^ος) που είχε Σταθμάρχη και λίγο πιο μακριά, στην Κόπραινα  υπήρχε Ελληνικό τελωνείο. Στο μυθιστόρημα συναντιούνται ο Έλληνας Τελώνης, ο Σταθμάρχης του Ελληνικού σταθμού, κάποιοι κάτοικοι της περιοχής και μια   Εβραιοπούλα ονόματι Εσθήρ……

Το μυθιστόρημα γράφτηκε από τον Ιωάννη Ζ. Οικονομόπουλο και εκδόθηκε το 1905 από την «ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ΡΑΦΤΑΝΗ – ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ». Πρόκειται για τον συγγραφέα, ποιητή  και δημοσιογράφο Ρώμο Φιλύρα (1888-1942) που γεννήθηκε στο Κιάτο της Κορινθίας και νωρίς εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στον Πειραιά, όπου τελείωσε το Γυμνάσιο. Το πραγματικό του όνομα ήταν Ιωάννης Οικονομόπουλος και το εν λόγω μυθιστόρημα είναι από τα πρώτα έργα του όπου ο ποιητής – συγγραφέας δεν χρησιμοποιούσε ακόμη ψευδώνυμο. Το 1902 εγράφη στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, εσπούδασε Νομικά, αλλά ποτέ δεν ολοκλήρωσε αυτές τις σπουδές. Τη σχέση του με τη νομική την διακρίνουμε και στον πρόλογο του μυθιστορήματος…….Υπηρέτησε στο στρατό ως αξιωματικός αλλά το μονιμότερό του επάγγελμα ήταν η δημοσιογραφία. Αρρώστησε και κλείστηκε στο Δρομοκαΐτειο το 1927 αλλά συνέχισε να γράφει σ’ όλο το διάστημα του εγκλεισμού του μέχρι το θάνατό του.

Αν κρίνουμε από την ημερομηνία γέννησης του ποιητή, το μυθιστόρημα «ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΕΚ ΤΩΝ ΟΧΘΩΝ ΤΟΥ ΑΡΑΧΘΟΥ» γράφτηκε όταν ο Ρώμος Φιλύρας ήταν 15 ετών και πρέπει να αποτελεί την πιο πρώιμη απόπειρα του συγγραφέα να ξεδιπλώσει το ταλέντο του. Δυστυχώς δεν μπορέσαμε να το βρούμε  σε καμιά αναφορά σχετικά με τη συγγραφική του δράση, ούτε για το αν ο Ρώμος Φιλήρας έζησε κάποιο χρονικό διάστημα στην Άρτα. Ίσως έζησε στην Άρτα λόγω του ότι ο πατέρας του ήταν εκπαιδευτικός. Ο πρόλογος πάντως στο βιβλίο φέρει την ημερομηνία «Εν Άρτη τη 25 Οκτωβρίου 1903». Βέβαια στο βιογραφικό του διαβάζουμε ότι «……..η 1η εμφάνισή του στο λογοτεχνικό χώρο πραγματοποιήθηκε με πεζό που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό της Μυτιλήνης, Χαραυγή. Μαθητής Γυμνασίου ακόμη, άρχισε να συνεργάζεται με περιοδικά κι εφημερίδες της εποχής (Νουμάς,  Διάπλαση των Παίδων, Ακρόπολις, Πρόοδος, Νέα Ελλάς, Πατρίς, Ελεύθερον Βήμα, Καθημερινή, Ηγησώ, Εστία, Νέα Εστία, Κύκλος, Ξεκίνημα κ.ά.), όπου δημοσίευσε ποιήματα, χρονογραφήματα και παρουσιάσεις βιβλίων. Οι δημοσιεύσεις ποιημάτων και πεζών στη Διάπλαση Των Παίδων, ήτανε πάντα με το πραγματικό του όνομα. Από το 1903 υιοθέτησε το λογοτεχνικό ψευδώνυμο Ρώμος Φιλύρας για τα ποιήματα που δημοσίευε στο λογοτεχνικό περιοδικό Νουμάς. Το 1911 εξέδωσε τη 1η του ποιητική συλλογή με τίτλο «Ρόδα Στον Αφρό».

(Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για τον συγγραφέα  στο λινκhttps://www.peri-grafis.net/ergo.php?id=390

και στο λινκ https://www.dimitroulia.gr/rwmos_filyras_apanta_ta_eyrethenta-article-679.html?category_id=65

Στις φωτογραφίες το εξώφυλο και ο πρόλογος του μυθιστορήματος.