———————–
Η αψίδα στο δρόμο για την εκκλησία της Αγίας Θεοδώρας το 1973. Διακρίνονται τα παλιά σπίτια του δρόμου. Η περιοχή σήμερα έχει μεταμορφωθεί……..”
“Το κωδωνοστάσι της Αγίας Θεοδώρας – 1973” (Φωτογραφία : John Winder)
“1973 : Άποψη εξωτερικού τοίχου του ναού της Αγίας Θεοδώρας”
(Photographer John Winder, Church exterior, Ayia Theodora, Arta, Greece September 1973)
“Ο Νίκος Γεροδήμος συμμετέχει στα πανηγύρια της περιοχής των Τζουμέρκων από το 1953, με μια διακοπή δύο χρόνων. Αρχικά συνεργάστηκε με τον αδερφό του Γιώργο που έπαιζε κλαρίνο και τον Τάκη Σιδερά από το Παλιοχώρι που έπαιζε βιολί και μετά λαούτο. Στη συνέχεια έφτιαξε συγκρότημα με το Νίκο Ράρρα (κλαρίνο) και το Σιδερά για ένα δυό χρόνια. Κατόπιν με τον Τάκη Αδάμο (κλαρίνο) για έξι – εφτά χρόνια και μετά με τον Μπακαγιάννη (κλαρίνο) από τους Καλαρρύτες. Από τα σημαντικότερα κλαρίνα που συνεργάστηκε για δεκαεφτά χρόνια ήταν ο Κώστας Χαλιάσος που έμενε στους Καλαρρύτες. Για μια περίοδο είχε διπλό βιολί και μια βιόλα. Σε ένα γάμο στα Πράμαντα που πήγε με τον Παντελή Μπεσίρη είχαν δυο βιολιά στο συγκρότημα, κάτι που άρεσε και οι κάτοικοι τους ζήτησαν να το επαναλάβουν, δηλαδή δυο βιολιά και λαούτο, χωρίς κλαρίνο. Στα γεγονότα επίσης καταγράφεται ότι μια φορά ο Νίκος (βιολί) και ο Γιάννης Γεροδήμος (λαούτο), έπαιξαν μόνοι τους 4 μέρες πανηγύρι……….(Πηγή : ΣΥΡΡΑΚΟ, Πέτρα- Μνήμη – Φως, Πνευματικό Κέντρο Κοινότητας Συρράκου, 2004)
Στη φωτογραφία από το ίδιο βιβλίο “Γάμος στα Πράμαντα με Νίκο και Γιάννη Γεροδήμο και κλαρίνο τον Τάκη Αδάμο”.
“Η οικογένεια των Γεροδημαίων έχει συνδέσει το όνομά της με τη διατήρηση και συνέχιση της μουσικής παράδοσης του Συρράκου, των Καλαρρυτών, της Πράμαντας και όλης της γύρω περιοχής. Οι περισσότεροι μουσικοί στα πανηγύρια των χωριών στα βόρεια των Τζουμέρκων διέμεναν ή κατάγονταν από τους Καλαρρύτες (πχ. Μπεσιραίοι, Κοσμαίοι, Τασσαίοι, Κώστας Ρίζος κα.). Ο Νίκος Γεροδήμος (βιολί, τραγούδι) αναφέρει ότι οι ρίζες της οικογένειάς του ίσως να βρίσκονται στη Ρούμελη. Οι προπαππούδες του Στάθης και Γιώργος ίσως να έφυγαν απ’ εκεί και πήγαν στα Πράμαντα.
Την οικογένεια του πατέρα του αποτελούσαν πέντε αγόρια και πέντε κορίτσια και εννιά παιδιά του θείου του. Φτιάχτηκε έτσι ολόκληρος συνοικισμός και μετά διασκορπίστηκαν. Η μητέρα του ήταν το γένος Αρλέτου από τους Καλαρρύτες και σ’ αυτή καθώς και στους παππούδες του οφείλεται η γνώση του βλάχικου ιδιώματος που γνωρίζει. Ο πατέρας, η μάνα και ο παππούς του ήταν καλλίφωνοι. Ο μεγαλύτερος αδερφός του, ο Μήτσος, έπαιζε λίγο βιολί και πέθανε το 1967, ενώ ο δεύτερος, ο Κώστας, που έπαιζε κι αυτός βιολί πέθανε 27 ετών στο Αλβανικό μέτωπο από κρυοπαγήματα. Ο Γιάννης Γεροδήμος έπαιζε λαούτο και τραγουδούσε, ενώ ο Γιώργος που στο στρατό ήταν σαλπιγκτής, έμαθε κλαρίνο και καθώς τραγουδούσε παράλληλα, άρχισε να συνεργάζεται με το Μπεσίρη από τους Καλαρρύτες. Στη μουσική οικογένεια ανήκει και ο τραγουδιστής Κώστας Γεροδήμος, παιδί του Γιάννη, που χρόνια τώρα συμμετέχει στα πανηγύρια και τα γλέντια των Συρρακιωτών και όχι μόνο. Πρόκειται για χαρισματική φωνή, άξιο συνεχιστή της μουσικής οικογένειας….(Πηγή : ΣΥΡΡΑΚΟ, Πέτρα- Μνήμη – Φως, Πνευματικό Κέντρο Κοινότητας Συρράκου, 2004)
Στη φωτογραφία “Νίκος, Γιώργος και Γιάννης Γεροδήμος σε γλέντι σε καφενείο”. (Φωτο από ΣΥΡΡΑΚΟ, Πέτρα- Μνήμη – Φως, Πνευματικό Κέντρο Κοινότητας Συρράκου, 2004)
“1950 : Καλαρρυτινοί πάνω στα άλογα επιστρέφουν από πανηγύρι”. (Φωτο από αρχείο Κ. Ι. Κουτσοτόλη)
—————
“Εκ Πρεβέζης εις Φιλιππιάδα η απόστασις είναι 43 χιλ., διέρχεται δε διά πολλών γεφυρών, ων μία είναι η πολύτοξος του Καλογήρου λεγομένη. Άγνωστον πως εδόθη το όνομα τη κωμοπόλει, ίσως εκ του πρώτου κτίσαντος εν αυτή οικίαν.
Αι εκ Πρεβέζης, Σαλαώρας και Άρτης εις Φιλιππιάδα οδοί οπωσούν επεσκευάσθησαν, αλλ ‘εκείνο το οποίον θα συντέμη την συγκοινωνίαν είνε η εκκαθάρισις της κοίτης του παρ’ αυτήν διερχομένου ποταμού Λούρου, όστις ήτο πλώιμος μέχρι της Πέτρας ολίγα χλμ. πέραν του Κατζά. Ούτος πλωτός καταστάς άγει εκ του Αμβρακικού και κατάγει εις την θάλασσαν τα εμπορεύματα ταχύτερον ή διά των αμαξιτών. Όταν δε συντελεσθώσι συν Θεώ αι σιδηροδρομικαί γραμμαί Πρεβέζης – Ιωαννίνων – Κορυτσάς – Μοναστηρίου και η εξ Αγρινίου δι’ Κραβασαρά – Άρτης εις Ιωάννινα, τότε τη Φιλιππιάδι επιφυλάσσεται μέγα μέλλον.
Της εκβαθύνσεως του ποταμού Λούρου, όστις τοσαύτας περέσχεν υπηρεσίας κατά τον παρόντα πόλεμον, επεμελήθη ο συνταγματάρχης του ιππικού κ. Κ. Κρίτσας.”(Πηγή : ΝΕΑ ΕΛΛΑΣ κατά το Γερμανικόν του Καρόλου Μπαίδεκερ και Meyer και το γαλλικόν του Giude Joanne – Isambert, Τρύφωνος Ευαγγελίδου, εν Αθήναις, 1913)
Στη φωτογραφία “1913 : Ο ποταμός Λούρος στο ύψος του χωριού Πέτρα. Ο Λούρος ήταν τότε πλωτός μέχρι τη Φιλιππιάδα” (Φωτο και σχόλιο από Λεύκωμα ΝΙΚΟΠΟΛΙΣ-ΠΡΕΒΕΖΑ, Συλλεκτικό Αρχείο Ν. Καράμπελα, Πρέβεζα, 1994)
—————
[Ξενοδοχείον το «Κέντρον» μεθ’ εστιατορίου Κωνστ. Ζιάφου, «Αβέρωφ» Γ. Καρίτσου, «Συντάγματος» Αθ. Νασιούκα και Μακρυγιάννη]
“Η Φιλιππιάς είναι κέντρον εμπορικόν δύο επαρχιών, της Λάκκας και του Λούρου, αίτινες περιλαμβάνουσι 70 χρ. και κώμας άπασας Ελληνικάς. Όλον το εμπόριον όθεν συγκεντρούται ενταύθα. 70 διάφορα καταστήματα έχουσιν εγκατασταθή οριστικώς. Πλην 2-3 οθωμανικών και Εβραικών, τα άλλα είνε Ελληνικά. Αλλά το εμπόριον ήτο στάσιμον διότι ευνόητον πόσον δύναται να προοδεύση Ελληνικόν εμπόριον υπό Τουρκικήν δεσποτικήν διοίκησιν οία ήτο η των Τουρκαλβανών βέηδων εκμυζώντων Έλληνας τε και Εβραίους. Η Φιλιππιάς έχει το ξενοδοχείον του ύπνου « το Σύνταγμα» μετ’ επιπλώσεως τελείας και καθαριότητος. Το κτίριον είναι νεόκτιστον μετά δωματίων ευρυχώρων και εγκαταστάσεως ασετυλίνης. Έχει δε και ικανά καφεία πέριξ της δενδροφυτευμένης πλατείας ως και εστιατόρια σχετικώς καθάρια.
Αι οδοί της Φιλιππιάδος ευρύτατοι. Δυτικά δε και ανατολικά περιβόλια και σεράγια Τουρκικά τα οποία προσδίδουσι χάριν εις την κωμόπολιν, ήτις υπό την Ελληνικήν διοίκησιν θα καταστή παράδεισος διαμονής. Προιόντα αυτής είναι δημητριακά, οπώραι και ιδίως σύκα, και κτηνοτροφία. Αλλ’ εκείνο το οποίον δίδει τον πλούτον είναι ο αραβόστιτος καλλιεργούμενος εν τη πεδιάδι τη εκτεινομένη από Άρτης μέχρι θαλάσσης μετά γαιών ελωδών, ας ενοικιάσας παρά του Τουρκικού δημοσίου ο διάσημος μισέλλην Τουρκαλβανός Φουάτ Βέης επλούτισεν εις βάρος των δουλοπαροίκων χριστιανών!”
(Πηγή : ΝΕΑ ΕΛΛΑΣ κατά το Γερμανικόν του Καρόλου Μπαίδεκερ και Meyer και το γαλλικόν του Giude Joanne – Isambert, Τρύφωνος Ευαγγελίδου, εν Αθήναις, 1913)
Στη φωτογραφία το Ξενοδοχείο “Το Σύνταγμα – Novel Hotel La Constitution” στη Φιλιππιάδα, 1913 (Φωτο από προσωπική συλλογή)
———–
“Τρεις ώρας μακράν της Άρτης κατά την εκ ταύτης εις Πρέβεζαν ή Ιωάννινα αμαξιτόν κείται η Φιλιππιάς έχουσα άλλοτε πληθυσμόν 3.000 ψυχών και κατοικουμένη μόνον υπό Τούρκων, απαγορευθέντος εντελώς τοις χριστιανοίς να μένωσιν εντός της πόλεως. Ήδη ο πληθυσμός της Φιλιππιάδος είνε ακανόνιστος, διότι οι Χριστιανοί ίδρυσαν την Ελληνικήν Φιλιππιάδα, Ελευθεροχώριον. Η Τουρκική Φιλιππιάς είνε συνέχεια της Ελληνικής απεχούσης της πρώτης 5’. Είνε χρ. καθαρώς Ελληνικόν. Διά τούτο οι Τούρκοι καταλαβόντες, μετά την δήωσιν αυτής, την γενομένην κατ’ Απρίλιον 1897 υπό των ημετέρων, εις το μέρος τούτο έκτισαν την Τουρκικήν Φιλιππιάδα εις την οποίαν απηγόρευσαν να κτίζωσιν, ως είπομεν, Έλληνες θέλοντες , διά του μέσου τούτου, να σχηματίσωσιν όλως Τουρκικόν συνοικισμόν.(Πηγή : ΝΕΑ ΕΛΛΑΣ κατά το Γερμανικόν του Καρόλου Μπαίδεκερ και Meyer και το γαλλικόν του Giude Joanne – Isambert, Τρύφωνος Ευαγγελίδου, εν Αθήναις, 1913)
Στη φωτογραφία «Φιλιππιάδα, Κεντρική οδός προς Ιωάννινα» – Φωτοκάρτα του Νίκου Κουρτίδη, 1936-39.
——————
To “Greek Sale” του οίκου Bonhams, είναι μια δημοπρασία ελληνικών έργων τέχνης που εδώ και αρκετά χρόνια ελκύει το ενδιαφέρον των φίλων της ελληνικής ζωγραφικής. Φέτος η δεύτερη δημοπρασία της χρονιάς είναι στις 24 Νοεμβρίου.
Ένα από τα έργα που δημοπρατούνται είναι το έργο του Γιάννη Μόραλη «Ποίηση» υπογεγραμμένο στα ελληνικά και με ημερομηνία «1965-67».
Διαβάζουμε στο σχολιασμό :Το 1965, ο εκδοτικός οίκος Ίκαρος ζήτησε από τον Μόραλη να οραματιστεί εικόνες για την επερχόμενη έκδοση ολοκληρωμένων έργων του νομπελίστα Γιώργου Σεφέρη. Ο ποιητής στην αρχή ήταν απρόθυμος να ασπαστεί την ιδέα: “Στο μυαλό μου, η σύζευξη των τεχνών σπάνια ήταν επιτυχής. Πάντα μου φαινόταν κάτι σαν δύο άλογα, δεμένα στην ίδια άμαξα, που τραβούσαν ξαφνικά προς αντίθετες κατευθύνσεις. Γι’ αυτό ήμουν πολύ διστακτικός όταν έμαθα ότι ο “Ίκαρος” έχει είχα την ιδέα να ζητήσω από τον Γιάννη Μόραλη να εικονογραφήσει τα ποιήματά μου.
Όταν όμως, μερικούς μήνες αργότερα, ο Μόραλης μου έδειξε τους πίνακές του, συνειδητοποίησα ότι μερικές φορές δεν τίθεται θέμα για άμαξα, αλλά απλώς για δύο αδέσμευτα άλογα που καλπάζουν ανεξάρτητα στο ίδιο καταπράσινο λιβάδι. Συνειδητοποίησα ότι το έργο του ήταν το αποτέλεσμα ενός διαλόγου μεταξύ ενός καλλιτέχνη που δεν αγνοούσε την ποίηση και ενός ποιητή που είναι ο μεγαλύτερος του κατά μισή γενιά. Κοίταξα τους πίνακές του ως μια απάντηση, που ήταν τοποθετημένη σε διαφορετικό επίπεδο, πιο αυθόρμητη, πιο φρέσκια από αυτή που συνήθως παράγεται από τη λογοτεχνία γύρω μας».
——————–
1.Σαλαγόρα, κείται επί Όρμου μεταξύ του λαιμού της λίμνης Λογαρού και της θαλάσσης. Επίνειον της Άρτης…
2.Άρτα, Άρνισα, Άρσα, Άρτα, 4 ώρας από Σαλαγόρα, η οδός πεδινή, ομαλή και αμαξωτή…
3.Χανόπουλον, 2 ώρ. από Άρτης, αριστερόθεν 2 ώρ. κείται το χωρίον Στρεβίνα με 300 ψυχές, η οδός βαίνει βορείως έχουσα αριστερόθεν τον Άραθον.
4.Κουμουζάδες, 1 ώρ. από Χανόπουλον με 200 ψ. χριστ. Έλλ.
5.Μουλιανά 1 ½ ώρ. από Κουμουζάδες με 300 ψ. χρ.
6.Καρβα-σαράς (καρβάν – σαράη=ξενοδοχείον) 1 ώρ. από Μουλιανά χάνιον και χωρίον ½ ώρ. δεξιόθεν του χανίου με 200 ψ. αριστερόθεν η κώμη Κλεισούρα με 1000 ψ. Δρυόπων, ημιαγρίων πέριξ χωρίων, απαρτιζόντων λαόν ή δήμον ιδιότροπον των Αμβρακιωτών. Η οδός βαίνει επί της κλίσεως του όρους Πλάκας μ’ ελιγμούς τινας διορθωμένη.
7.Πέντε Πηγάδια ή φρέατα, 2 ώρ. από Καρβασαρά χάνιον και πύργος οχυρός με φρουράν 100-500 λιάπιδων. ½ ώρ. αριστερόθεν του χανίου κείται το χωρίον Νανόγ με 200 ψ. πατρίς του κ. Κ. Φρεαρίτου.
8.Σλίβανι 1 ½ ώρ. από Πέντε Πηγάδια και Νανόγι με 250 ψ. Βαρλαάμ ¼ από της οδού και Σλίβανι με 100 ψ. αριστερόθεν.
9.Μπουράτσα ¾ από Σλίβανι και ½ ώρ. από Βαρλαάμ με 150 ψ.
10.Πεστά 1 ώρ. από Μπουράτσα, δεξιόθεν της οδού ¼ με 140 ψ.
11.Άγιος Παντελεήμων 2 ώρ. από Πεστά χωρίον 100 ψ.
12.Τσλερέσι ¾ από Άγιον Παντελεήμονα και ¼ δεξιόθεν της οδού 140 ψ.
13.Ροβίλιαστο χάνι ¾ από Τσλερέσι παρά την οδόν Φερεκίσι ½ ώρ. δεξιόθεν του Χανίου μς 50ψ. Θερφανά ½ ώραν αριστερόθεν του Χανίου με 150 ψ.
14.Άγιος Δημήτριος Χάνιον ¾ από Χάνι Ροβίλιαστο η οδός εισέρχεται εις τα Ηλύσια Πεδία των Ιωαννίνων, κάμποι του Γιαννίκου.
15.Νεοχώριον ½ ώρ. από Άγιον Δημήτριονμε 100 ψ. Μπάρτσι ¼ αριστερόθεν της οδού με 50 ψ. Κουτσουλιό ¼ δεξιόθεν του Νεοχωρίου 180 ψ.
16.Κατσικάς1/2 ώραν από Νεοχώριον, αριστερόθεν της λίμνης 150 ψ.
17.Ιωάννινα 1 ώραν από Κατσικά 16 από Άρτας, 20 από Σαλαγόρας…..
(Πηγή : ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ υπό Β.Δ. Ζώτου, Μολοσσού, Εν Αθήναις, 1878)
Στη φωτογραφία “Χάνι στο δρόμο Πρέβεζα – Γιάννενα, 1921” ( “Preveza-Janina road, Khan & curious rock”, Atchley, Shirley Clifford, 1921, Ipeiros, British School at Athens, Digital Collection)
“1926 : Αναμνηστική φωτογραφία στην οποία τα μέλη του Κυνηγετικού Συλλόγου Άρτας, σε πρώτη εμφάνιση, ποζάρουν γλεντώντας στη φύση”. (Φωτο από αρχείο Γ. Παπά)
