Το Πέτα Άρτης τον Ιούνιο του 1954, όπως αποτυπώνεται σε αυτή τη φωτοκάρτα, μας θυμίζει έναν τόπο δεμένο με τη φύση και τους ανθρώπους του. Σπίτια χαμηλά, αυλές μέσα στο πράσινο και το χωριό να απλώνεται αρμονικά στους πρόποδες των λόφων.(Φωτο από παλαιότερη δημοπρασία).
1968 – Ο Λέανδρος Παπακίτσος και η σύζυγός του Ευαγγελία Βάσσου (οδοντίατρος), με παίκτες της Αναγέννησης στην Κέρκυρα, στο κιόσκι της πλατείας. Ο μικρός είναι ο Δημήτρης Παπαρούνης, γιος του Τάκη Παπαρούνη. Διακρίνονται επίσης οι Δημήτριος Μπέκας, Χρήστος Κουτσογεώργος, Κων/νος Κωσταδήμας, Κων/νος Ευταξίας. (Φωτο από αρχείο Χ. Κουτσογεώργου, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
Στιγμιότυπο από το γεύμα που παρατέθηκε από τους αγρότες της περιοχής προς τιμήν του Πρωθυπουργού, στον κήπο που έφερε το όνομά του. Η παρουσία τοπικών παραγόντων, εκπροσώπων αρχών και πλήθους κόσμου αποτυπώνει τον επίσημο αλλά και λαϊκό χαρακτήρα της εκδήλωσης, όπως αυτή καταγράφηκε και στο Λεύκωμα Νομού Άρτης με τίτλο ““Γεύμα δοθέν υπό των αγροτών προς τιμήν του κ. Πρωθυπουργού εις τον κήπον “Ι. Μεταξά”” (Πηγή : Προσωπικό αρχείο του Ιωάννη Μεταξά, το οποίο έχει παραχωρηθεί ως δωρεά στη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων).
Είναι η τρίτη φωτογραφία που αναρτούμε από την επίσκεψη του Ιωάννη Μεταξά στην Άρτα στις 16 Ιουνίου 1937.
Στην κεφαλή της πομπής προηγούνται τοπικοί μουσικοί με παραδοσιακά όργανα, στοιχείο που υπογραμμίζει τον εορταστικό χαρακτήρα της υποδοχής και τη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας. Ο Ιωάννης Μεταξάς διακρίνεται να χαιρετά τους μουσικούς βγάζοντας το καπέλο του, χειρονομία σεβασμού που εντάσσεται στο επίσημο τελετουργικό των δημόσιων εμφανίσεων της εποχής. (Πηγή : Προσωπικό αρχείο του Ιωάννη Μεταξά, το οποίο έχει παραχωρηθεί ως δωρεά στη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων).
Με την ευκαιρία της γιορτής του Αγίου Ιωάννη, παρουσιάζεται ένα ενδιαφέρον αρχειακό τεκμήριο από τις αρχές του 1941, που μας βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα το κλίμα και τις πρακτικές της εποχής.
Τον Ιανουάριο του 1941, ενώ ο πόλεμος βρισκόταν σε εξέλιξη, γεωργικοί συνεταιρισμοί από 53 χωριά του Νομού Άρτας έστειλαν ευχές στον Ιωάννη Μεταξά για την ονομαστική του εορτή. Κάθε χωριό εκπροσωπείται από ένα ξεχωριστό ευχετήριο έγγραφο, με υπογραφές και σφραγίδες των συνεταιρισμών.
Η αποστολή αυτών των ευχών δεν ήταν κάτι που έγινε μόνο στην Άρτα. Την ίδια περίοδο, όλοι οι νομοί της χώρας έστειλαν αντίστοιχα ευχετήρια άλμπουμ, μέσα από συλλογικούς φορείς και οργανώσεις. Η Άρτα αποτελεί ένα από τα πολλά παραδείγματα αυτής της πανελλαδικής πρακτικής.
Τα έγγραφα αυτά δεν είναι προσωπικές επιστολές. Είναι επίσημες, συλλογικές ευχές, που δείχνουν πώς οι τοπικές κοινωνίες και οι συνεταιρισμοί επικοινωνούσαν με το κράτος εκείνη την εποχή, χρησιμοποιώντας έναν λόγο που αντανακλά το πνεύμα και τις συνθήκες της περιόδου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι ευχές στάλθηκαν λίγες μόνο εβδομάδες πριν τον θάνατο του Ιωάννη Μεταξά, στις 29 Ιανουαρίου 1941, και ενώ η χώρα βρισκόταν ακόμη σε πόλεμο. Έτσι, το αρχείο αυτό καταγράφει μια στιγμή λίγο πριν από το τέλος μιας εποχής.
Η μαζική συμμετοχή των χωριών της Άρτας δείχνει ότι η περιοχή δεν ήταν απομονωμένη, αλλά ενταγμένη σε ένα ευρύτερο πανελλαδικό πλαίσιο. Τα έγγραφα αυτά μας δίνουν σήμερα τη δυνατότητα να δούμε με πιο καθαρό μάτι τις σχέσεις κράτους και τοπικής κοινωνίας στη δύσκολη εκείνη περίοδο.
📌 Το υλικό προέρχεται από το προσωπικό αρχείο του Ιωάννη Μεταξά, το οποίο έχει παραχωρηθεί ως δωρεά στη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων.
Το πλήρες αρχείο είναι διαθέσιμο σε μορφή PDF για όποιον θέλει να το μελετήσει στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2026/01/Ευχές-στον-Ι.-Μεταξά.pdf
Στην φωτογραφία η πρώτη σελίδα του άλμπουμ…
Η Παναγιά των Μελισσουργών, καλοκαίρι της δεκαετίας του 1960. Άποψη του οικισμού μέσα στο φυσικό τοπίο των Τζουμέρκων. Οικογενειακό αρχείο Α. Καρρά. Φωτογραφία επιχρωματισμένη εκ των υστέρων. (Πηγή : ΟΙ ΜΕΛΙΣΣΟΥΡΓΟΙ ΤΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΗΓΕΣ, 13ος – 16ος ΑΙΩΝΑΣ. Α. Καρρά, Άρτα, 2026)
Η Αντιγόνη Μπαλάσκα στην Μελισσουργιώτικη συνοικία της Άρτας, αρχές δεκαετίας 1950. Φορά την τοπική γυναικεία ενδυμασία του χωριού, τη λεγόμενη «φέλπα». Οικογενειακό αρχείο Α. Καρρά. Φωτογραφία επιχρωματισμένη εκ των υστέρων. (Πηγή : ΟΙ ΜΕΛΙΣΣΟΥΡΓΟΙ ΤΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΗΓΕΣ, 13ος – 16ος ΑΙΩΝΑΣ. Α. Καρρά, Άρτα, 2026)
“Η παρούσα εργασία έχει για μένα και μια βαθιά προσωπική διάσταση. Οι Μελισσουργοί είναι το χωριό της μητέρας μου, της Αντιγόνης Μπαλάσκα, και συνδέονται με οικογενειακές μνήμες, αφηγήσεις και βιώματα που διαμόρφωσαν από νωρίς το ενδιαφέρον μου για την ιστορία του τόπου. Η επιθυμία να κατανοήσω πότε και πώς εμφανίζονται οι Μελισσουργοί στις γραπτές πηγές υπήρξε η αρχική αφορμή για την έρευνα που ακολουθεί.
Καθώς η μελέτη προχωρούσε, το προσωπικό ερώτημα μετατράπηκε σε συστηματική ιστορική αναζήτηση. Τα οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα του 16ου αιώνα, στα οποία βασίζεται το κύριο σώμα της εργασίας, δεν αποτυπώνουν μόνο αριθμούς και φόρους, αλλά ανθρώπους, οικογένειες και μορφές ζωής. Η επαφή με αυτό το πρωτογενές αρχειακό υλικό δημιούργησε την αίσθηση μιας σιωπηλής συνομιλίας με τους κατοίκους των Μελισσουργών του παρελθόντος.
Στόχος της εργασίας δεν ήταν η εξιδανίκευση της τοπικής ιστορίας, αλλά η τεκμηριωμένη παρουσίαση της πορείας ενός ορεινού οικισμού μέσα στον χρόνο: της δημογραφικής του εξέλιξης, της οικονομικής του βάσης και της κοινωνικής του σύνθεσης, σε στενή σχέση με το φυσικό περιβάλλον των Τζουμέρκων. Ιδιαίτερη σημασία είχε για μένα το γεγονός ότι μεγάλο μέρος των στοιχείων αυτών παρουσιάζεται εδώ για πρώτη φορά συγκεντρωμένα και σχολιασμένα.
Η εργασία αυτή είναι αφιερωμένη στη μνήμη και την παράδοση του τόπου και στους ανθρώπους του. Αν μέσα από αυτήν οι σημερινοί Μελισσουργοί και οι απόγονοι των παλαιότερων οικογενειών αναγνωρίσουν κάτι από το παρελθόν τους, τότε ο σκοπός της έρευνας θα έχει επιτευχθεί.” Αναστασία Καρρά
✺ Για τον αναγνώστη που επιθυμεί μια εις βάθος προσέγγιση του θέματος, η εργασία διατίθεται στο ιστολόγιο https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2026/01/Οι-Μελισσουργοί-των-Τζουμέρκων-μέσα-από-τις-γραπτές-πηγές-13ος-16ος-αιώνας.pdf
και στην προσωπική μου σελίδα στο Academia.edu (https://independent.academia.edu/AnastasiaKarra4)
Ο Πύρρος Καραπάνος ήταν γιός του Κων/νου Καραπάνου και της Μαρίας Ζωγράφου. Εξελέγη βουλευτής Άρτης στις εκλογές του 1905 και επανεξελέγη σε αυτές του 1905 και του 1910 (Νοεμβρίου). Στις γερουσιαστικές εκλογές του 1929 εξελέγη γερουσιαστής Άρτης για εννεαετή θητεία. Στη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων υπήρξε διευθυντής της Υπηρεσίας Αυτοκινήτων του Στρατού και οδηγός του Βασιλιά Κωνσταντίνου.
Στη φωτογραφία, ο Πύρρος Καραπάνος, διευθυντής επί των αυτοκινήτων του Επιτελείου, σε σκίτσο της Θ. Φλωρά – Καραβία. (Πηγή : ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1912 – 1913, Θάλεια Φλωρά – Καραβία, Αθήναι, 1936)
“…Ο ταγματάρχης Καλκάνης μας δείχνει με υπερηφάνεια τα βουνά του Γριμπόβου, όπου το τάγμα του κατώρθωσε να κρατήσει επί ημερονύκτια τους Τούρκους και να τους εκτοπίσει από τις φοβερές γυμνές κορφές….”
Στη φωτογραφία “‘Αποψις Γριμπόβου”, σκίτσο της Θ. Φλωρά – Καραβία. (Πηγή : ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1912 – 1913, Θάλεια Φλωρά – Καραβία, Αθήναι, 1936)
