1930ς : Από δεξιά Νώντας Κουβαράς, Δημοσιογράφος – Εκδότης & Διευθυντής του ΕΜΠΡΟΣ (1955-1975). Στο κέντρο ο αδελφός του Λεωνίδας, Ιατρός-Χειρούργος, Ήρωας 1940-45 (Ανήκε στην 8η Μεραρχία του Ε.Α.Μ.-Ε.Λ.Α.Σ. – Εκτελέστηκε λίγο έξω από τη Λάρισα τον Απρίλιο του ‘45). Αριστερά ο Δημήτριος Παναβέλης – Μεγαλέμπορος και πρόεδρος του Μ/Φ Συλλόγου ΣΚΟΥΦΑΣ. Το σπίτι του ήταν στην Αγορά, εκεί που είναι σήμερα το βιβλιοπωλείο του κ. Λέκκου. (Φώτο και έρευνα από αρχείο κ. Κ. Μπανιά)
1935 : Ο Λοχαγός Πεζικού Χρήστος Παπακώστας από τον Καταρράκτη Άρτας που έπεσε ηρωικά στο Λεκλί στις 28 Δεκεμβρίου 1940, στη βρύση του χωριού με τα λιοντάρια, μαζί με τον γιό του. (Ευχαριστούμε θερμά την οικογένεια Παπακώστα που μας παραχώρησε τις οικογενειακές φωτογραφίες)
“Υπάρχει άνωθεν του χωρίου εις λοφίσκον τινά και τις ιερά Μονή, προ 150 σχεδόν ετών, το πρώτον οικοδομηθείσα εν τω τόπω όπου ευρέθη εντός δάσους, ως άδεται, η σωζομένη μικρά εικών της Παρθενομάρτυρος και πανσόφου Αικατερίνης, ήτις ανεκαινίσθη ένεκα παλαιότητος και στενοχωρίας, εν έτει 1857-58 υπό του τότε ηγουμένου Γαβριήλ και του μετά μικρόν διαδόχου αυτού και ήδη ηγουμένου Κωσταντίνου. Προ τούτων υπήρξεν ηγούμενος ο κοσμήσας κατά το έτος1820 δι’αργυράς πλακός την αγίαν εικόνα Διονύσιος.” (Πηγή : ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλου, 1884)
Στη φωτογραφία η “Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης Σχωρετσάνων. Αναβαίνων εις Τζουμέρκα διανυκτέρευσε (23 Σεπτεμβρίου 1881) εν αυτή ο Βασιλεύς Γεώργιος Α’. (Ευγενεί προσφορά Βασιλ. Σωτηρίου)”
(Φωτο και σχόλιο από το βιβλίο ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ, Ν. Παπακώστα, Αθήνα 1967)
“Χωρίον όπερ κατοικείται υπό 200 ως έγγιστα οικογενειών, έχον δύω ιερούς ναούς της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και του Αγίου Νικολάου, ιερουργουμένους υπό 4 ιερέων. Έξω δε του χωρίου υπάρχουσι πέντε Παρεκκλήσια, της Μεταμορφώσεως, του αγ. Γεωργίου, του αγ. Πνεύματος, αγ. Αθανασίου και αγ. Παρασκευής. Βορειανατολικώς του χωρίου ρέει εις τους πρόποδας αυτού ποταμίσκος τις, πηγάζων έκτινος λόφου, Σουποτός καλουμένου, όστις ενούται μετά Ινάχου πλησίον του εις την Πλάκαν ξενοδοχείου.Εις την θέσιν καλουμένην Καστρί ευρίσκονται ερείπια και λίθοι τετορνούμενοι, εξ ου οικάζεται ότι αυτόθι ήν ποτέ φρούριον τι, ως παρά των εγχωρίων λέγεται.” (Πηγή : ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλου, 1884)
Στη φωτογραφία ο Καταρράκτης του χωριού όπως τον απαθανάτισε ο Σπ. Μελετζής το 1937.
————
Λίγα χρόνια πριν την ενσωμάτωση της Άρτας στο Ελληνικό κράτος μια έκθεση του Γάλλου πρόξενου στα Γιάννενα, μας δίνει τα εξής στοιχεία : Υπήρχαν συνολικά 364 καταστήματα από τα οποία 63 ήταν εμπορικά. Απ’ αυτά 52 προωθούσαν το λιανεμπόριο (Μερτζάρικα), 5 κερδοσκοπούσαν στο εμπόριο σιταριού, ενώ τα υπόλοιπα σχημάτιζαν τους σπουδαιότερους εμπορικούς οίκους της πόλης που διηύθυναν οι Γ. Καφετζής και υιοί, Ν. και Σ. Βαρτζέλης, Γ. Ντελήμπασης, Μ. Μπέσιος και Γεώργιος Κροκίδας.
Μπορείτε να δείτε αναλυτικά την συντεχνιακή διάρθρωση των επαγγελμάτων στην πόλη το 1862, στον πίνακα που ακολουθεί.
(Πηγή Παπαγεωργίου, Γ. (1997), «Οικονομικές και κοινωνικές όψεις της Άρτας κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας», Πρόταση ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΈΚΔΟΣΗ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, Άρτα: ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΆΡΤΑΣ, σελ. 65- 66)
1950: Πρόσκοποι της Άρτας
Και τα ονόματα……
——————–
1956 : Στελέχη της ομάδας ΑΕΤΟΣ σε άγνωστο καφενείο της περιοχής. Από αριστερά, Χρήστος Παπαρούνης, ; , Γαλέτας Νίκος, Χήτας Αθανάσιος, Κεφάλας Κώστας, Αθανασίου Τάκης, Κωστάκης Κουτρούμπας, Σωτήρης Αγόρος, Κούκης Κώστας (Πρόεδρος), Πίσω όρθιος ο Γιώργος Ιωάννου (Φωτο κ έρευνα Κ. Μπανιάς)
“Επί Τουρκοκρατίας τα πιο πολλά μαγαζιά των Ελλήνων και Εβραίων είχαν χαμηλές πόρτες κι έπρεπε να κατέβεις ένα-δυο σκαλιά . Κι αυτό για να μην μπορούν οι έφιπποι Τούρκοι να μπαίνουν στα μαγαζιά, τα οποία δεν είχαν τζαμόπορτες. Σ’ αυτόν λοιπόν το δρόμο υπήρχαν καφενεία, υφασματεμπορικά, κουρεία, ραφεία, ραφτάδικα, ψιλικατζίδικακαι άλλα. Τα μαγαζιά δεν ήταν σε μια γραμμή, αλλά ένα μπρος, ένα πίσω ώστε να είναι εύκολο να κρύβεται κάποιος που τον κυνηγούσαν οι Τούρκοι.” Μια πιο παλιά σχετική μαρτυρία είναι εκείνη από τα “Ταξιδιωτικά” του Τούρκου περιηγητή Εβλιγιά ΤΣσελεμπή : “ Η πόλη έχει τετρακόσια καταστήματα. Απ’ αυτά πολλά είναι υποδηματοποιεία και μαχαιροποιεία. Αγορά σκεπαστή, λιθόκτιστη δεν υπάρχει. Τα καφενεία βρίσκονται στο τέρμα του φρουρίου. Μερικοί δρόμοι είναι λιθόκτιστοι (καλντερίμια), οι πιο πολλοί όμως όχι”.
(Πηγή ΑΡΤΙΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ, Γ. Τσούτσινος, Άρτα, 2001 και ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Εβλιγιά Τσελεμπή (Μετάφραση Δ. Λούπης), 1994)
1930 : Άρτα- Μια σπάνια φωτογραφία εσωτερικού χώρου παλιού υφασματεμπορικού καταστήματος Αρτινών Εβραίων ( Από το αρχείο της κ. Ελβίρας Δανιήλ, όπως δημοσιεύτηκε στο βιβλίο του κ. Κ. Τσιλιγιάννη ” Η Εβραική Κοινότητα της Άρτας” 2004)
12 Φεβρουαρίου 1909 : Επιστολή του Δημ. Κατσαούνου, έμπορου στην Άρτα, προς εταιρεία στον Πειραιά. (Από τον οίκο Δημοπρασιών Φαιτατζής)
Τα μαγαζιά των Ελλήνων κατοίκων της Άρτας βρίσκονταν στον κεντρικό δρόμο της πόλης. Άρχιζαν από τη σημερινή οδό Παντοκράτορος και έφταναν πέρα από το Μονοπλιό. Αυτός ο δρόμος ήταν το λεγόμενο Ρωμιοπάζαρο. Αργότερα οι κάτοικοι τον κεντρικό δρόμο τον ονόμασαν “Αγορά” και τέλος ο δήμος τον ονόμασε “οδό Σκουφά”.Τα πρώτα χρόνια, μετά την απελευθέρωση της πόλης, ο κεντρικός δρόμος ήταν ένα σοκάκι με πολλές στροφές και γωνίες, με χαμόσπιτα από δω κι από κει, που δεν είχαν ούτε μπουχαριά για καπνό. Ο δρόμος αυτός κοβόταν σε πολλά σημεία από ρέματα σκεπασμένα με ξυλογέφυρες. Ο νυχτερινός φωτισμός ήταν ανύπαρκτος. Οι χασάπηδες έσφαζαν ελεύθερα, όπου ήθελαν, γι’ αυτό οι πιο πολλοί δρόμοι ήταν γεμάτοι αίματα και μύγες.
Τον Σεπτέμβριο του 1896, κατά την διάρκεια της εμποροπανήγυρης, έπεσε κατακλυσμιαία βροχή , οι στενοί δρόμοι και οι οχετοί πλυμμύρισαν και κινδύνεψαν άνθρωποι. Ο τότε δήμαρχος Ευάγγελος Π. Γαρουφαλιάς (1895-1899 και 1903-1907) διέταξε να ανοίξουν τα σχολεία και οι εκκλησίες κι έτσι διασώθηκαν οι άνθρωποι, ιδίως οι ξένοι από την θεομηνία. Ο ίδιος δήμαρχος τότε κατεδάφισε όλα τα ετοιμόρροπα κτίσματα της αγοράς και απομάκρυνε τα ξύλινα παραπήγματα από το Μουχούστι μέχρι το Μονοπλιό. Το μέτρο αυτό προκάλεσε γενική εξέγερση. Ο δήμαρχος αναγκάστηκε να φύγει από την πόλη, αλλά ο νομομηχανικός -που ήταν συνεννοημένος με τον Δήμαρχο- εκτέλεσε το έργο κι έτσι η κεντρική οδός ευθυγραμμίστηκε και πήρε τη μορφή “λεωφόρου” για την εποχή εκείνη. (Πηγή ΑΡΤΙΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ, Γ. Τσούτσινος,Άρτα, 2001)
Στη φωτο η αγορά της Άρτας τον Οκτώβριο του 1913.
Ο πολεμικός ανταποκριτής στους πόλεμους 1912-13 της μεγαλύτερης τότε ημερήσιας γαλλικής εφημερίδας “Les Temps” Etienne Labranche (Ο Χιώτικης καταγωγής Στέφανος Βλαστός) και ο αδελφός του Κωνσταντίνος Βλαστός (εθελοντής στους Βαλκανικούς πολέμους) ταξίδεψαν και τρίτη φορά στην Ήπειρο το Φθινόπωρο του 1913, οδεύοντας για την Βόρειο Ήπειρο, που είχε αρχίσει να “φουντώνει” με την δημιουργία Αλβανικού κράτους. Μέσω του λιμανιού της Κόπραινας στον Αμβρακικό κατέλυσαν αρχικά στην Άρτα, από όπου δεν παρέλειψαν να μας χαρίσουν αυτή την τόσο εκπληκτική όσο και μοναδική φωτογραφία απ΄την αγορά της !!!
[Φωτογραφία E. Labranche, σε έκδοση του Μουσείου φωτογραφίας “Χρήστος Καλεμκερής” του Δήμου Καλαμαριάς, όπως δημοσιεύτηκε από τον κ. Βασίλη Χολέβα)
Ο Μπανταλούκας Βασίλειος Κ., Εμπορος στην Άρτα.
(Bantaloukas Vasileios K., Industrialist)
(Πηγή Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών / ΕΙΕ, Στοιχεία πηγής αναπαραγωγής: Πανελλήνιον Λεύκωμα Εθνικής Εκατονταετηρίδος 1821-1921, Αθήνα 1925, Στοιχεία αρίθμησης πηγής αναπαραγωγής: τ. Β2, σ. 306 – Απεικόνιση αναπαραγωγής: φωτοτσιγκογραφία
Πηγή αναπαραγωγής: Βιβλιοθήκη ΙΝΕ/ΕΙΕ
