Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

———————-
Ιούνιος του 1821. Η Ελλάδα απ’ άκρη σ’ άκρη σήκωσε κεφάλι. Στην Ήπειρο ο Χουρσίτ ερημώνει τον τόπο και τροχάει τα χατζάρια του για να κόψει το κεφάλι του πασά των Ιωαννίνων και όλων των Χριστιανών. Ο Βαρνακιώτης πολιορκεί την Άρτα. Κλείνει τον Πλιάσα στο κάστρο της πόλης. Ο Στουρνάρας και ο Καραΐσκος των Αγράφων κατεβαίνουν στο Μακρυνόρος. Ο Ίσκος κι ο Λεπενιώτης, συνεχίζοντας την παράδοση του θείου τους, του Κατσαντώνη, ενώνονται με τον Γώγο Μπακόλα στα Τζουμέρκα.
Οι φωτιές των επαναστατημένων Αθαμάνων φαίνονται από το στρατόπεδο του Χουρσίτ: “Το πυρ των επαναστατημένων Αθαμανών εφαίνετο απ’ το στρατόπεδο του Χουρσίτ- Πασά, του οποίου ο Μάρκος Μπότσαρης απήγαγε τους ίππους εις Βρυάδες, χωρίον έξι λεύγας απέχον των Ιωαννίνων….” γράφει ο Πουκεβίλ.
Τετρακόσιοι ογδόντα Τούρκοι βρισκόταν στις Καλαρρύτες, προασπίζοντας τις διαβάσεις της Πίνδου. Στα Άγναντα τουρκικό απόσπασμα, οχυρωμένο στα σπίτια των προυχόντων, υπερασπίζονταν το χωριό και κατόπτευε τις κινήσεις των αρματολών.
Πάνω στη Στάρνα των Αγνάντων πολυάριθμοι επαναστάτες ύψωσαν την σημαία του Σταυρού. Σχορτσιανίτες και Αγναντίτες ενώθηκαν με τους άλλους Έλληνες και πέρασαν κρυφά μέσα στα Άγναντα διακόσιους επαναστάτες.
Στα χαράματα της 5ης Ιουνίου αρχίζει το τουφεκίδι. Δέκα μέρες βάσταξε η μάχη. Οι Τούρκοι, εξαντλημένοι, ζητούν ανακωχή και δίνουν τη μπέσα τους.
Σωριάζονται στη μέση της πλατείας των Αγνάντων τα όπλα και τα πυρομαχικά των Τούρκων. Αυτά χρειάζονται περισσότερο από τα κεφάλια τους, τα προσκυνημένα. “Απεφασίσθη επί του ζητήματος τούτου να παραχωρηθεί τοις Τούρκοις φρουρά…..” και να επιστρέψουν στο στρατόπεδό τους.. Τους δίνουν για φρουρά τον σεβάσμιο παπά του χωριού και οκτώ προκρίτους να τους συνοδεύσουν ως τα πρόθυρα του στρατοπέδου του Χουρσίτ. Ελεεινοί κατηφορίζουν τις πλαγιές των Αγνάντων. Διαβαίνουν το ποτάμι στην Πλάκα και ανηφορίζουν στις πλαγιές του Ξηροβουνίου.
Στα κοντινά υψώματα διακρίνουν στρατοπεδευμένους δύο χιλιάδες Τούρκους, αποσταλμένους του Χουρσίτ για ενίσχυση των φρουρών των Αγνάντων και των Καλαρρυτών. Τα κακούργα ανατολίτικα ένστικτα ξυπνούν. Γράφει ο Πουκεβίλ : « Απομακρύνθηκαν, αλλά μόλις κατέβησαν το όρος Πολύανον, συνήντησαν δύο χιλιάδας Τούρκων, ους ο Χουρσίτ έστελλε προς βοήθειαν της φρουράς των Καλαρρυτών. Τότε ουδαμώς λαβόντες υπ’ όψει την ην ωρκισθήσαν πίστιν, εδολοφόνησαν τον σεβάσμιο ιερέα μετά πέντε επιτετραμμένων να επαγρυπνώσιν επί της ασφαλείας αυτών. Είτα εξακολουθήσαντες την πορείαν αυτών (οι Τούρκοι) και αναβάντες τα όρη, ενώ οι αρματωλοί, οίτινες είχον διακινδυνεύσει τους κατοίκους, έφευγον επί τη προσελεύσει αυτών, αφίκοντο εις Καλαρύτας. Έβαλλον κραυγάς μανίας, εις τας οποίας οι κάτοικοι εγκαταλειφθέντες εν τη απελπισία, απεκρίθησαν διά πυροβολισμών. Εξήκοντα δε Έλληνες εν τινί τόπω κειμένω κατά τους κρημνούς προς μεσημβρίαν της πόλεως, εμπόδισαν τον εχθρόν επί μακρόν, ίνα ούτω κατορθώσωσιν οι κάτοικοι να μεταβώσιν εις τα απόκρημνα του Βάρου. Επωφελήθησαν ακολούθως την νύκτα ίν’ αποσυρθώσι τρεις χιλιάδες χριστιανών ανδρών και γυναικοπαίδων, και απήλθον της πατρίδος αυτών διερχόμενοι τους αποκρήμνους τόπους μετά δαδών ανά χείρας, μέχρι της κοιλάδος του Αχελώου….
(Πηγή : Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως : ήτοι η Αναγέννησις της Ελλάδος, F. Pouqueville, Μεταφρασθείσα υπό Ξενοφώντος Δ. Ζύγουρα καθηγητού. Εκδίδοται υπό Αντωνίου Στ. Γεωργίου και Παναγιώτου Τζελάτου, 1890-91)

Στη φωτογραφία «Εσείς Τζουμέρκα κι Άγραφα, παλληκαριών λημέρια….» – Τα Τζουμέρκα σε φωτογραφία του Σ. Μελετζή το 1938. 

———————-
Ο Λ. Κουτσονίκας, όσον αφορά στην αιτία της κατάληψης της Μονής και τον αφανισμό των πολιορκημένων στο Μοναστήρι του Σέλτσου στις Πηγές Άρτης, ισχυρίζεται ότι ήταν η προδοσία. Παρέχει την πληροφορία ότι η προδοσία δεν έγινε από Γοτιστάνο αλλά από κάποιον ανηψιό του Ζήκου Μίχου από τη Λάκα της Λέλοβας, ο οποίος ήταν μαζί με τον Παλάσκα. Βέβαια δεν αφήνει πολλά περιθώρια ότι την προδοσία δεν την ενήργησε ο Παλάσκας. «Ο δε Παλάσκας, αφού επρόδωσε τα σχέδια του Αλή Πασσά εγένετο εχθρός άσπονδος, εις δε τους Σουλιώτας φίλος εμπιστευμένος, και δι’ αυτό τω είχον δομένην και θέσιν τινά οχυράν να την διατηρήση με τους υπό την οδηγίαν του, μεταξύ των οποίων είχε και τους δύω συγχωρίους του. Όταν δε μία των νυκτών είχεν έλθει η σειρά της φυλακής εις αυτούς, εύρεν την περίστασιν αρμοδίαν και εξήλθεν ο απεσταλμένος του Αλή Πασσά και μεταβάς ειδοποίησε τους Οθωμανούς, οίτινες είχον προειδοποιηθεί παρά του Αλή Πασσά. Παραχρήμα δε ο αρχηγός Μπεκήρ Τζογαδώρος μετά τριών χιλιάδων στρατιωτών εισήλθε και κατέλαβε την θέσιν ταύτην, εξ ης ευκόλως ηδύνατο να προχωρήσει ο στρατός εις το ενδότερον του τόπου, όπου είχαν και τας οικογένειάς των οι Σουλιώται».
Την άλωση του Σέλτσου την αποδίδει σε προδοσία και ο Π. Αραβαντινός. Συγκεκριμένα γράφει ότι : « Ασήμαστός τις, ονόματι Γεώργιος Κύργιος εκ Μπάλας, λαβών παρά του Αλή Πασσά υπόσχεσιν ότι θα διορισθή αρχηγός της Λάκας, εάν κατορθώση να παραδώση τους εν Σέλτσω Σουλιώτας, ενήργησεν τα της προδοσίας….ήλθεν (ούτος ) εις την Μονήν και συνήντησε τον Κίτσον Μπότσαρην, μετά του οποίου συνεδέετο διά συγγενείας και προφυλακισθείς ότι περιέπεσεν εις την δυσμένεια του Αλή, εξελιπάρησε την προστασίαν αυτού. Ο Κίτσος έδωκεν εμπιστοσύνην εις τους λόγους του και τον περιέλαβε μεταξύ των πιστών φρουρών της Μονής. Ούτος συνεννοηθείς μετά των Τούρκων, ήνοιξε την θύραν της Μονής την νύκτα της 14-15 Απριλίου και δια αυτής εισέβαλον οι εχθροί εντός της Μονής*».
(Πηγές :1)ΓΕΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ, Λ. Κουτσονίκας, Αθήναι, 1863 2) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΛΗ ΠΑΣΑ ΤΟΥ ΤΕΠΕΛΕΝΛΗ, Π. Αραβαντινός, Αθήναι, 1895
3) Σημειώσεις καθηγητή Ηλία Μπάκου)

*Όσον αφορά την πληροφορία ότι ο προδότης άνοιξε την θύρα και εισήλθαν οι εχθροί , ο Αραβαντινός δεν είναι αξιόπιστος καθώς η Μονή δεν αποτελούσε φρουριακό συγκρότημα ώστε να καταληφθεί με το άνοιγμα της πόρτας. Αντίθετα οι Σουλιώτες βρίσκονταν γύρω από το Μοναστήρι και σε μια ακτίνα περίπου μιας ώρας, στις οροσειρές του Φράξου.

Για το Ολοκαύτωμα των Σουλιωτών στη Μονή Σέλτσου μπορείτε να διαβάσετε και στο λινκ https://www.facebook.com/…/a.1307107556…/143877797681672

Στην παλιά φωτογραφία «Γενική άποψη του Μοναστηριού του Σέλτσου. Διακρίνεται το καθολικό της Μονής, τα Κελλιά και μεταξύ αυτών κάτω από την καρυδιά, το σημείο “Χορός” απ’ όπου έπεσαν στο γκρεμό χορεύοντας Σουλιώτες και Ραδοβυζινοί το 1804» (Φωτο από το αρχείο Ηλία Μπάκου).

——————–
«Κάδρον της Δυτικής Ελλάδος και κέντρον η Βόνιτζα όπου έγιναν αρκετοί πόλεμοι εις αυτά τα μέρη και σημειώνονται οι αγωνισταί όπου ενθυμούμεθα».
Η εικόνα αυτή της Βόνιτσας, καθώς και εκείνη της Ανατολικής Ελλάδος με κέντρο τη Θήβα που ακολουθεί στον αρ. 22 αποδίδουν συμβολικές πολεμικές σκηνές, εφόσον δεν παρουσιάζουν ένα συγκεκριμένο περιστατικό αλλά πολλές μάχες γενικά. Σκοπός είναι η απαρίθμηση των ονομάτων των αγωνιστών που έδρασαν στη δυτική Στερεά Ελλάδα καθώς επίσης και η έμφαση στη συμμετοχή των γυναικών στον Αγώνα, οι οποίες παρουσιάζονται να εφοδιάζουν με νερό τους άνδρες.
Η παράσταση είναι ιδιαίτερα σχηματική με την πόλη της Βόνιτσας στο κέντρο σε μορφή πετάλου γύρω από το λιμάνι, ενώ δεξιά απεικονίζεται η Πρέβεζα. Εικονίζονται πέντε μύστικα (καράβια) που «μπαίνουν στο στενόν της Πρέβεζας» με τα οποία έφευγαν «όσοι οικοκυραίοι εθυσιάσθησαν και έφθειραν τας οικίας από την Άρταν και άλλα μέρη». Ομάδες αγωνιστών που έδρασαν κατά καιρούς στην περιοχή, απεικονίζονται κάθε μία με επικεφαλής τον αρχηγό της. Σημειώνονται τα επώνυμα*, (πολλά εκ των οποίων από την περιοχή μας) :
Ντούζος, Μιχαίοι, Τουρτούρης, Κωλέτης, Μπασηλαβάνης, Σταυραίοι, Βρακαίοι, Κομποταίοι, Παπαγανναίοι, Δαμιαναίοι, Κολοκυθαίοι, Αθα. Άρτας, Οικονομαίοι, Χαβελαίοι, Κ. Ράπτης, Γενοβέλης, Καραβέλας, Μοστραίοι, Σακελλαραίοι, Μελάται, Παπαδοπουλαίοι, Ρίγηδες, Λεονταραίοι, Κουτσουμπαίοι, Μπουραίοι, Σταμαίοι, Βλαχουτζαίοι, Κίτζοι, Τζένηδες, Γκινακαίοι, Τριανταφυλλαίοι, Κοντογιανναίοι, Παπασταμαίοι, Ντζογαίοι, Τσολιάδες, Καριτζιναίοι, Καλπακαίοι, Γαλιατζαίοι, Λουργιωταίοι, Παπαβασιλαίοι, Διολεταίοι, Μαριναίοι, Πρασιναίοι, Τζερακλαίοι, Γωγαίοι, Μαλεσαδαίοι.
Την πόλη κατέλαβε τελικά στις 15 Δεκεμβρίου 1828 με τη βοήθεια του ναυτικού ο αρχιστράτηγος Sir Richard Church (Τζούρτζ) που απεικονίζεται έφιππος, ενώ η τουρκική φρουρά του κάστρου παραδόθηκε το Μάρτιο του 1829.

*Τα επώνυμα καταγράφηκαν όπως αναφέρονται από τον Τάκη Βαφιά σε σχετικό άρθρο της εφημερίδας ΑΡΤΗΝΗ ΕΥΘΥΝΗ, Ιούλιος 1987.