————————
“Το 1975 είχα φωτογραφήσει τη γειτονιά που γεννήθηκα, τις Ταμπακιάδες Άρτας με το ωραίο πηγάδι. Σ’ αυτή την ανέκδοτη φωτογραφία φαίνονται τα παλιά σπίτια των Ταμπακιάδων που δεν υπάρχουν σήμερα και τα νοσταλγούμε όλοι οι παλιοί Ταμπακιαδιώτες…..Κ. Τσιλιγιάννης”
(Φωτο & σχόλιο από το βιβλίο του Κ. Τσιλιγιάννη, ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΑΡΤΑ, Αθήνα, 2013)
———————–
“Το πηγάδι δίπλα στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου” στους Ταμπακιάδες. (Φωτο από αρχείο Ε. Ινζτέμπελη)
Μια παρέα προσκόπων από τους Ταμπακιάδες. Δεξιά: Κώστας Τσιλιγιάννης (νομικός, ιστορικός, συγγραφέας), Χαρίκλεια Παλάντζα (δασκάλα), Βασιλικούλα («Κούλα») Λένη, Στράτος Παλάντζας (Φωτο από αρχείο Κ. Μπανιά)
—————–
Κορυφαία ομάδα της Άρτας (1927 – 1960). Έφτασε στους 8 του Κ.Ε. : 1959-60 Νίκησε εκτός έδρας την Κόρινθο (Α’ Εθνική) με 0-2, το Αίγιο (Α’ Εθνική) με 3-1, τους πανίσχυρους Παναιτωλικό με 3-2 το Ναύπλιο & Αβέρωφ με 1-0.
Εδώ στην ταράτσα του Hotel ΠΑΛΛΑΔΙΟΝ στα Ιωάννινα το 1955 (Νταμπλ). Παίκτες : Μπόλας Γεώργιος, Έξαρχος Νίκος, Ζάχος Νίκος, Βάγιας Πάνος, Ζέρβας Αναστάσιος, Δήμου Βασίλειος, Τσαντούκλας Μάριος, Ζάχος Απόστολος. Τζαχρήστας Κων/νος, Αρτέμης Νίκος, Δημολίτσας Αθανάσιος.
(Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
———————–
1934 : Στάδιο Πρέβεζας. Άσσοι του στίβου και του ποδοσφαίρου. Δεξιά, Λέανδρος Παπακίτσος και Βασίλης Δερδεράκης (καθ. Φ.Α.-παίκτης και προπονητής. Ο μικρός είναι ο Χρήστος Σακκάς, γιός του προέδρου του ΠΑΝΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ, Γεωργίου Σακκά. (Φώτο και έρευνα κ. Κ. Μπανιάς)
———————-
“Η παραγόμενη ελαία είναι μεγάλη, σαρκώδης και με μικρόν πυρήνα, κατάλληλος προς βρώσιν. Το ¼ περίπου της όλης παραγωγής, της ακαταλλήλου προς βρώσιν εκθλίβεται και γίνεται Έλαιον. Η μέση ετησία απόδοσις τούτων φθάνει τας 900,000 οκάδων ελαιών και 60,000 οκάδων Ελαίου, λαμβανομένου υπ’ όψει ότι δεν καρποφορούσι κατ’ έτος αλλά εναλλάξ κατ’ έτος. Η παραγωγή των ελαιών βαίνει προοδεύουσα και καλλιτερεύουσα εις ποιότητα. Ο Δάκος όστις από ετών ηχρήστευε μέγα μέρος της παραγωγής ήτις μετεφέρετο στα Ελαιοτριβεία προς παραγωγήν ελαίου και όστις και της απροσβλήτου παραγωγής τας τιμάς βασικώς επηρέαζε, διά των ληφθέντων κατά το 1936 μέτρων κατεπολεμήθη. Τα συνεχή και συστηματικά ραντίσματα, αι στηθείσαι παγίδες, περιώρισαν την επίδρασιν του δάκου στο ελάχιστον.
Αι περιζήτητοι ελαίαι της Άρτης εξάγονται με ικανοποιητικάς τιμάς εις τας αγοράς του εξωτερικού και ιδία εις Αμερικήν, Αίγυπτον, Ρουμανίαν, Αυστρίαν και Ιταλίαν.
Διά την διδασκαλίαν του τρόπου κλαδεύματος των Ελαιοδένδρων συνεστήθη μεταβατικόν Σχολείον και ούτω κατά το 1936 το κλάδευμα των Ελαιοδένδρων εγένετο συστηματικόν.” (Πηγή : ΛΕΥΚΩΜΑ ΝΟΜΟΥ ΑΡΤΗΣ, 1938)
Στη φωτογραφία «Ράντισμα εναντίον του Δάκου υπό της Γεωργικής Υπηρεσίας – 1938», από το ίδιο Λεύκωμα.
———————-
“Επεξεργασία Ελιάς, 1938” (Φωτο από αρχείο Σ. Σαρλή)
1959, Μάιος : Μια παρέα στο μυθικό στέκι – καφενείο του Θωμά Κοντοχρήστου. Διακρίνονται οι : Χρήστος Γκίζας (Δήμαρχος Αρταίων – Ιατρός, Σχολίατρος), Γεώργιος Β. Καραβασίλης, Κώστας Σταρίδας, Βασίλειος Κουτσούμπας, Μαρία Μπανιά, Κώστας Μπανιάς, Κώστας Τρομπούκης, Γεώργιος Καραβασίλης (Δάσκαλος) Χρυσάνθη Κοντοχρήστου, Ζαχαρίας Καρακώστας, Ελένη, σύζυγος Βασιλείου Κουτσούμπα. (Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
————–
“Η δημιουργία των ιβαριών στις λιμνοθάλασσες βασίστηκε στο φαινόμενο της έλξης και της εισόδου σε αυτά διαφόρων ειδών ψαριών, τα οποία συνήθιζαν να ζουν σε αλμυρά νερά με ποικίλη περιεκτικότητα σε αλάτι. Επρόκειτο κυρίως για λαβράκια, τσιπούρες και κεφαλόπουλα. Τα ιχθυοτροφεία έπρεπε να κατασκευάζονται στον χώρο όπου οι λιμνοθάλασσες έτεμναν την ανοιχτή θάλασσα. Κάθε ιβάρι περιλάμβανε φράκτες (ιχθυοφραγμούς), κατασκευασμένους από δρύινους σκελετούς πάνω στους οποίους πλέκονταν καλάμια και ψαθιά. Την άνοιξη η ανθοφορία της χλωρίδας πέριξ των ιχθυοτροφείων και η αύξηση της τροφής εντός του προσέλκυαν κοπάδια νεαρών σε ηλικία ψαριών (γόνος και λιάνωμα). Τα κοπάδια οδηγούνταν στο εσωτερικό του ιβαριού μέσω στομίων που είχαν σχήμα V και εγκλωβίζονταν. Εκεί τρεφόμενα με φυσικό τρόπο θα παρέμεναν έως ότου διαφοροποιηθούν οι καιρικές συνθήκες. Όταν θα ανέβαινε ή θα κατέβαινε πολύ η θερμοκρασία, τα ψάρια θα επεδίωκαν να βγουν από το ιβάρι και να κατευθυνθούν στην ανοιχτή θάλασσα. Αυτό, όμως, δεν ήταν εφικτό καθώς οι είσοδοι των ιβαριών είχαν αλλάξει και οδηγούσαν σε παγίδες (πύρες). Μόλις οι παγίδες αυτές γέμιζαν, οι υπεύθυνοι του ιχθυοτροφείου με απόχες έπιαναν τα μεγάλα ψάρια, τα οποία προωθούνταν άμεσα στις αγορές. Τα μικρότερα μέσω ενός δικτύου καναλιών οδηγούνταν και πάλι πίσω στο ιβάρι έως ότου να αναπτυχθούν επαρκώς. Ο υπεύθυνος για τη φύλαξη του ιχθυοτροφείου συνήθως ζούσε σε μία καλύβα (πελάδα) στα όρια του ιβαριού. Κατασκευαζόταν πάνω σε πασσαλόπηκτη βάση από ξύλα, προερχόμενα από τα δάση του Λούρου και του Μακρυνόρους, και από καλάμια, προερχόμενα από τον βάλτο της Ροδιάς. Η φύλαξη των ιχθυοτροφείων ήταν απαραίτητη καθώς τα κρούσματα της παράνομης αλιείας ήταν πολλά και συχνά επαναλαμβανόμενα….” (Πηγή : Μεταξύ δύο κόσμων: Τα ιχθυοτροφεία του Αμβρακικού κόλπου τον 18ο αιώνα, Χ. Παπακώστα, Πρεβεζιάνικα Χρονικά, τχ. 47-48, 2021)
Στη φωτογραφία « Σκίτσο Παραδοσιακού Ιχθυοτροφείου»
(Πηγή : Η ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΣΤΟΝ ΑΜΒΡΑΚΙΚΟ ΚΟΛΠΟ, Ε. Ζαλαχώρη, Η. Καινάδας. & Ν.Σ. Μάργαρης, Αθήνα, 2001)
“Παραδοσιακό Ιβάρι στον Αμβρακικό Κόλπο” (Φωτογραφία του Π. Ζιώβα όπως δημοσιεύτηκε στο Λεύκωμα ΚΟΠΡΑΙΝΑ, ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ, Ε. Ιντζέμπελης, Άρτα, 2008)
ΤΑ ΑΛΙΕΥΜΑΤΑ
—————-
“Τα αλιεύματα στην πλειονότητά τους ήταν λαβράκια, τσιπούρες, μικρά και μεγάλα κεφαλόπουλα, σαργοί, σπάροι, χέλια, σαρδέλες, μικρές και μεγάλες γαρίδες, μύδια, αχιβάδια, αστακοί και διάφορα άλλα είδη μαλακίων και οστρακοειδών. Επίσης, αφού αφαιρούσαν τα αυγά από τα θηλυκά κεφαλόπουλα (μπάφες), τα στέγνωναν και τα πάστωναν, προκειμένου στη συνέχεια να φτιάξουν το περίφημα αυγοτάραχο και χαβιάρι. Το υψηλότατης ποιότητας αυγοτάραχο του Αμβρακικού ήταν πολύ γνωστό στις αγορές της Κωνσταντινούπολης και στην Ευρώπη, ιδίως στη Βενετία κατά τον 17ο αιώνα. Στην αυτόγραφη διαθήκη του Θωμά Φλαγγίνη αναφερόταν ότι οι εφημέριοι του ναού της Αγίας Μαρίνας στο Καρδάκι της Κέρκυρας –εκκλησία που ετησίως λάμβανε χρήματα εν είδη βοηθείας από το κληροδότημα Φλαγγίνη– ήταν υποχρεωμένοι να στέλνουν στους κληρονόμους του κάθε χρόνο έξι κιλά αυγοτάραχα από την Άρτα (sei bottarge belle dell’Arta)”.
(Πηγή : Μεταξύ δύο κόσμων: Τα ιχθυοτροφεία του Αμβρακικού κόλπου τον 18ο αιώνα, Χ. Παπακώστα, Πρεβεζιάνικα Χρονικά, τχ. 47-48, 2021)
Στη φωτογραφία “Όταν ο Αμβρακικός ήταν η ψαρομάνα σε ψάρια, σε όστρακα και μαλάκια, σε ποσότητα και ποιότητα και η πραμάτεια πλημμύριζε τις τράτες και τα πριάρια …….όπως στην φωτογραφία του 1955, που πλημμύρισε η βενζίνα Κορωνησίας ‘Οσιος Ονούφριος…….. μηχανικός ο Β. Γκαβανόζης”
(Πηγή : Λεύκωμα ΝΟΣΤΑΛΓΙΕΣ ΣΕ ΑΣΠΡΟΜΑΥΡΟ ΦΟΝΤΟ, Π. Μουρεζίνης, τόμος 2, Πρέβαζα, 2017)
—————–
“Σύμφωνα με τον μύθο, ο Μέγας Αλέξανδρος ήταν εκείνος που διάνοιξε το κανάλι (δίαυλο) της Πρέβεζας, το οποίο οδηγούσε στο Ιόνιο πέλαγος και από τότε η πλούσια σε πρόβατα και βουβάλια πεδιάδα του Αμβρακικού κόλπου έγινε πλούσια σε ψάρια και αλιεύματα. Την ποσότητα των αλιευμάτων δεν μπορούσες να τη λογαριάσεις (Λογαρού) και για να τα μεταφέρεις απαιτούνταν πολλά τσουκάλια (Τσουκαλιό).
Μετά τη ναυμαχία του Ακτίου το 31 π.Χ. και την ίδρυση της Νικόπολης στο στόμιο του Αμβρακικού, η αλιεία σε τοπικό επίπεδο ανέπτυξε ένα πρωτόγονο σύστημα φυσικών ιχθυοτροφείων, τα αποκαλούμενα ιβάρια, βιβάρια ή διβάρια. Η λέξη προέρχεται από τον λατινικό όρο vivarium που σημαίνει ο χώρος που τρέφει, ο χώρος που έχει ζωή. Την ίδια λέξη χρησιμοποιούν ακόμα και σήμερα οι ντόπιοι για να χαρακτηρίσουν τα ιχθυοτροφεία. Η πρώτη πληροφορία που έχουμε για την ύπαρξη ιχθυοτροφείων στον Αμβρακικό χρονολογείται σε βενετικό έγγραφο του 1403, στο οποίο μνημονεύονται τα ιχθυοτροφεία του Αλβανού ηγεμόνα της Άρτας Μουρίκη Σπάτα. Αυτά ενοικιάζονταν από τον Μουρίκη σε Κερκυραίους, οι οποίοι ήταν Βενετοί υπήκοοι. Από τον 15ο αιώνα τα ψάρια καθώς και τα άλλα αλιεύματα αποτελούσαν τόσο για τους Βενετούς όσο και για τους Οθωμανούς σημαντική πηγή εσόδων, τα οποία προέρχονταν από το εμπόριο των αλιευμάτων και τη φορολόγησή τους αλλά και από την ενοικίαση των ιχθυοτροφείων. Κανονιστικές διατάξεις από τον 16ο αιώνα όριζαν τόσο τον τρόπο ενοικίασης και λειτουργίας των ιχθυοτροφείων όσο και τον τρόπο φορολόγησης των αλιευμάτων που προέρχονταν από την ανοιχτή θάλασσα αλλά και από τα ιχθυοτροφεία….”
(Πηγή : Μεταξύ δύο κόσμων: Τα ιχθυοτροφεία του Αμβρακικού κόλπου τον 18ο αιώνα, Χ. Παπακώστα, Πρεβεζιάνικα Χρονικά, τχ. 47-48, 2021)
Στη φωτογραφία «Ο Αμβρακικός Κόλπος στα τέλη του 17ου αιώνα, χαρακτικό δια χειρός Coronelli»
(Πηγή : Λεύκωμα ΝΙΚΟΠΟΛΙΣ – ΠΡΕΒΕΖΑ, Ν. Καράμπελας, Πρέβεζα, 1994)
————————
«…..Όλη η Ελλάδα είχε κατακλυσθεί από τους Γερμανούς και τους Ιταλούς. Στην Άρτα δρούσαν τότε διάφορες αντάρτικες ομάδες χωρίς συνοχή και ολοκληρωμένη καθοδήγηση. Στις 10 Οκτωβρίου του 1942, μια ομάδα πάνοπλων Γερμανών περνούσε από την περιοχή του Διχομοιρίου, ήταν περίπου 13 άτομα και είχαν 2 ζώα φορτωμένα με πολεμικό υλικό. Στο Διχομοίρι, άνθρωποι που κατείχαν ελαφρύ οπλισμό παρακολουθούσαν από μακριά και προσπαθούσαν ανά πάσα στιγμή να τους χτυπήσουν. Η πρώτη προσπάθεια ήταν να γίνει το χτύπημα στον «Κούφαλο», αλλά ο Μήτσος Παχούλας τους απέτρεψε διότι υπήρχε ο φόβος των αντιποίνων. Έτσι συνεχίστηκε η παρακολούθηση και παράλληλα ειδοποιήθηκαν όσοι τότε κατείχαν όπλα. Αποφασίστηκε να χτυπήσουν στη θέση Μαραθόρεμα, όπου σμίγουν τα δυο ποτάμια. Οι Γερμανοί βάδιζαν στην άκρη του ποταμού καθ’ όλη την διαδρομή.
Μια ομάδα ανοργάνωτη υπό τον Ηλία Λουτσάρη ταμπουρώθηκε σε απόσταση 200 μέτρων, στη θέση «Ραχούλα». Στο ποτάμι, στο πέρασμα ήταν ο Θωμάς Χ. Μπούργος, ο Ηρακλής Β. Μπούργος, ο Νίκος Β. Μπούργος ενώ ο Λεωνίδας Β. Μπούργος ήταν άοπλος σε ένα καραούλι, αλλά έδινε οδηγίες φωνάζοντας στους άλλους. Ο Χρήστος Δ. Καραμπίκας ήταν έτοιμος σε απόσταση 250 μέτρων με πολυβόλο. Όταν έφτασαν οι Γερμανοί στην ένωση των ποταμών στο Μαραθόρεμα, άρχισε η μάχη. Η ομάδα του Ξηροκάμπου δρούσε εκ του ασφαλούς από μακριά. Η μάχη όταν άρχισε ήταν βραδάκι, μετά τις 4 μ.μ. Η ομάδα των Μπουργαίων έπαιξε καταλυτικό ρόλο διότι έδρασε υπό την κάλυψη των μεγάλων πετρών από απόσταση 30-40 μέτρων. Η μάχη κράτησε περίπου 4 ώρες. Στον τόπο της μάχης σκοτώθηκαν 7 Γερμανοί και ένα μουλάρι. Τρεις Γερμανοί διέφυγαν και κατά πληροφορίες πήγαν και παραδόθηκαν στο Βουργαρέλι, σε ομάδα του Ζέρβα. Από πληροφορία του Χρήστου Δ. Καραμπίκα, ένας Γερμανός συνελήφθη αιχμάλωτος, όπου ύστερα από καιρό, σε μάχη κοντά στην Άρτα, στο Καραμούτσι, όταν είδε τους άλλους ομοεθνούς του, έφυγε προς το μέρος τους. Όταν τέλειωσε η μάχη και ο Ηρακλής Μπούργος έφευγε προς Πέρα Καλεντίνη, δέχτηκε ανεπιτυχώς σφαίρα, γυρίζοντας είδε τη λάμψη και την ανταπέδωσε. Ο Γερμανός έπεσε νεκρός στο ποτάμι. Την τοποθεσία αυτή οι κάτοικοι την ονομάζουν «Στου Γερμανού». Ήμουν – αναφέρει ο Γρηγόρης Μπεσλίκας – 11 χρόνων τότε, κρυμμένος πίσω από έναν πλάτανο και είδα τη μάχη καθ’ όλη τη διάρκειά της από απόσταση 400 μέτρων. Ο τελευταίος Γερμανός πληροφορήθηκα ότι διέφυγε στην Άνω Καλεντίνη, όπου τον συνέλαβαν οι κάτοικοι και σώθηκε μετά από παρέμβαση του Στέλιου Γ. Κλάγκου. (Λέγεται ότι μετά από χρόνια, όταν ο Στέλιος Κλάγκος πήγε μετανάστης στη Γερμανία, συναντήθηκε τυχαία με τον επιζώντα Γερμανό, ο οποίος τον αναγνώρισε, τον φιλοξένησε, του βρήκε δουλειά σε εργοστάσιο, ανταποδίδοντας το καλό που του έκανε στην Κατοχή).
Την επόμενη μέρα, οι κάτοικοι της γύρω περιοχής έθαψαν τους νεκρούς Γερμανούς. Το δεύτερο μουλάρι που επέζησε το πήρε ο Μήτσο Μπεσλίκας και αργότερα ο Ηλίας Λουτσάρης το επιστράτευσε. Οι διαφυγόντες Γερμανοί ειδοποίησαν τη διοίκησή τους και τις επόμενες ημέρες αναγνωριστικά αεροπλάνα πέρασαν από την περιοχή. Οι κάτοικοι από το φόβο αντιποίνων έθεσαν σε μερικές τοποθεσίες που είχαν οπτικό πεδίο, καραούλια. Οι Γερμανοί, μετά από 4 ημέρες, με δύναμη 2 λόχων κατόρθωσαν και πέρασαν απαρατήρητοι σχεδόν και έφτασαν στον τόπο της μάχης. Οι κάτοικοι όταν αντιλήφθηκαν την άφιξη των Γερμανών κρύφτηκαν μέσα στο πυκνό δάσος και τα λαγκάδια. Όταν οι Γερμανοί είδαν ότι δεν υπήρχε καμιά αντίσταση, έβαλαν φωτιά και έκαψαν τα σπίτια, τις καλύβες και τα ζώα των κατοίκων στη θέση Κοκκινόπουλου. Στους ανθρώπους αυτούς δεν έμεινε τίποτα εκτός από τα ρούχα που φορούσαν. Οι Γερμανοί ξέθαψαν τους νεκρούς και τους πήραν μαζί τους….» (Μαρτυρία του Γρηγόρη Μπεσλίκα, όπως καταγράφηκε στο βιβλίο ΟΡΕΙΝΗ ΑΡΤΑ – ΦΩΝΗ ΒΟΩΝΤΟΣ ΕΝ ΤΗ ΕΡΗΜΩ, Θ. Σ. Σπύρου,2005)
Στη φωτογραφία «Η περιοχή Μαραθόρεμα όπου έγινε η μάχη» από το ίδιο βιβλίο.
