Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

—————
“Συνήθως στήν περίπτωση του σέμπρου τό ζώο τό συνοδεύει ό νοικοκύρης του στό χωράφι του άλλου σέμπρου. Καί τούτο γιά δυο λόγους, αφ’ ενός μέν γιά νά μή κουράζη ό άλλος τό ζώο περισσότερο απ’ όσο πρέπει, καί αφ’ ετέρου διότι καί αυτός χρησιμοποιείται σάν βοηθητικό πρόσωπο στή σπορά. Τσαπίζει τις αυλακιές, ακολουθώντας τό ζευγάρι, γιά νά σκεπάζη καλύτερα τό σπόρο καί γιά νά ξεριζώνη τά διάφορα αγριόχορτα. Έτσι τό πρόσωπο αυτό μπορεί νά είναι καί ένα δεύτερο πρόσωπο από τό σπίτι. Ενώ αυτός πού τό χωράφι είναι δικό του πρέπει νά είναι πρόσωπο πού νά μπορεί νά κρατάει τό αλέτρι καί νά διευθύνη τά βόϋδια, δηλαδή άνθρωπος, ανεξάρτητα άνδρας ή γυναίκα, μέ δύναμι καί αξιάδα. Φυσικά, ό κάθε σέμπρος έχει τό δικό του αλέτρι, τό δικό του υνί ή γυνί, γιά νά μή λιώνη τό γυνί τού άλλου, τό δικό του ζυγό, τις ζεΰλες, τά σκιαδούκλια, τά ύπεργα, τις τριχιές, κτλ., τά οποία συνήθως τά κουβαλάει μέ τό δικό του φορτιάτικο τό πρωί στό χωράφι καί τό βράδυ στό σπίτι. Όπως καταλαβαίνει δέ κανείς, καί ό σπόρος είναι τού νοικοκύρι πού έχει τό χωράφι. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στό ξεκίνημα τό πρωί καί στήν επιστροφή τό βράδυ ώστε οί δυό σέμπροι νά απασχολούνται στό χωράφι τις ίδιες περίπου ώρες. Ό σέμπρος θά πρέπει νά φροντίση γιά τό μεσημεριανό φαγητό τών ζώων. Θά πρέπει δηλαδή νά κουβαλήση χόρτο ή καλαμποκιές από τό σπίτι του γιά νά ταίση τά ζωντανά. Ενώ οί άνθρωποι κουβαλούν ό καθένας τό δικό του ψωμί καί προσφάγι. Τό τελευταίο τούτο είναι συνήθως τυρί ή ελιές ή κρεμμύδι ή τουρσί, μέ μιά λέξι «ξηρά» τροφή, πού μπαίνει στό ξυλοπίνακο καί δέν χύνεται στό δρόμο κατά τό κουβάλημα. Τό λύσιμο τής σεμπριάς γίνεται μέ τό τέλος τής σποράς, κατά τον Μάρτιο, αφού φυσικά καί οί δυό σέμπροι σπείρουν τις μέρες πού χρειάζεται ό καθένας…..” (Πηγή : Άρθρο του Ν.Β. Λώλη στην Ηπειρωτική Εστία, τχ. 205-206, 1969)

Στη φωτογραφία του Β. Γκανιάτσα “Τσαπίζοντας τις αυλακιές”, από το Λέυκωμα ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΗΠΕΙΡΩΤΙΣΣΕΣ, Σ. Βασιλείου, Αθήνα, 2007) 

—————–
“Προτού νά φθάση ό μηχανικός πολιτισμός στά μέρη μας, τις πιό δύσκολες καί βαρειές δουλειές τις τραβούσαν τα ζωντανά, δηλαδή τά φορτιάτικα καί τα ζευγάρια. Στά πρώτα υπάγονται τά γαϊδούρια, τά μουλάρια καί τά άλογα, στά δεύτερα μόνον τά βόϋδια (ή λέξις γράφεται εδώ όπως προ φέρεται στήν πατρίδα μου την Ήπειρο, από τό αρχαιοελληνικόν «βους»). Τουλάχιστον στήν Ήπειρο, όταν μιλάη κανείς γιά τό ζευγάρι του εννοεί τά βόϋδια, όχι τις αγελάδες, πού τά ζεύγει κάτω από τό ζυγό γιά νά τραβήξουν τό αλέτρι πού θά οργώση τό χωράφι. Τό καλοκαίρι θά τα χρησιμοποιήση επίσης στό αλώνι. Καλότυχος λοιπόν ό νοικοκύρης πού έχει τό ζευγάρι του καί κοιμάται στό κατώι. Αυτό παινεύει καί τό δημοτικό τραγούδι όταν λέει:
«Εσένα πρέπει αφέντη μου, τ’ άξιο το ζευγάρι,
Τ’ άξιο, το περήφανο και το στεφανωμένο,
Για να θερίζεις σταυρωτά, να δένης ανδρειωμένα».
Τί γίνεται όμως όταν δεν υπάρχει ζευγάρι καί υπάρχει μόνον ένα βόϋδι; Τότε ανακύπτει επιτακτική ή ανάγκη του συνεταιρισμού με κάποιον άλλον, πού καί αυτός επίσης έχει μονό βόϋδι. Ό συνεταιρισμός αυτός καλείται «σέμπρος», (ή λέξις είναι ινδοευρωπαϊκή), καί διέπεται από ωρισμένους εθιμικούς κανόνες δικαίου, οί οποίοι τηρούνται μετά σχολαστικότατος καί ευλαβείας από τούς χωρικούς προς ίδιον αυτών συμφέρον καί πρός τό συμφέρον της κοινότητος.

Ή διάρκεια τού σέμπρου είναι εποχιακή, συνήθως αφορά τή χειμερινή περίοδο. Δηλαδή τήν περίοδο τής σποράς, πού αρχίζει από τόν Οκτώβριο καί τελειώνει τόν Μάρτιο, πράγμα πού σημαίνει ότι έχει ισχύν επί εξάμηνον. Μέ τά πρωτοβρόχια, πού αρχίζουν τά οργώματα, αρχίζει καί τό σέμπριασμα. Θά πρέπει δε νά φροντίση κανείς εγκαίρως πρός τούτο, ώστε νά μή μείνη στό τέλος μονός. Γιατί μέσα στό χωριό γίνονται πολλά σεμπριάσματα καί ό καθένας φροντίζει νά βρή αυτόν πού τού ταιριάζει καλύτερα. Στό σημείο αυτό, δυο στοιχεία έχουν βαρύνουσαν σημασίαν, αφ’ ενός μέν τά ζωντανά νά είναι τής ίδιας δυναμικότητος καί αφ’ ετέρου τά πρόσωπα, οί νοικοκυραίοι τους, νά είναι συγγενικά. Εκτός όμως αυτών θά πρέπει οί σέμπροι νά σπέρνουν καί τις ίδιες ημέρες. Δηλαδή, αν ό ένας σπείρη 25 ήμέρες, θά πρέπει καί ό άλλος νά σπείρη 25 ημέρες. Ή σπορά όμως γίνεται εναλλάξ, ήτοι τή μιά μέρα στό χωράφι τού ενός καί τήν άλλη στό χωράφι του άλλου. Οί Κυριακές καί οί γιορτές εξαιρούνται, ώς επίσης καί οί ημέρες κατά τις όποιες βρέχεt ή χιονίζει……..” (Πηγή : Άρθρο του Ν.Β. Λώλη στην Ηπειρωτική Εστία, τχ. 205-206, 1969)

Στη φωτογραφία του Κ. Μπαλάφα “Το όργωμα” από το Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Αθήνα,2003)