————
“Παντού άλλού τόν λένε «πελαργό ή λελέκι». Στην Ήπειρο όμως τόν θέλουν «λέλεκα» (πληθ. λελεκάδες). Και τόν λένε έτσι, γιατί ή λέξις αύτή έχει καί κάτι τό μεγεθυντικό καί…… ψηλοπόδαρο μέσα της. “Εναν πολύ ψηλό και «τσακνοπόδαρο» άντρα, δέ λες τίποτε, άν τόν πής πελαργό ή λελέκι. Άλλά άμα τόν πής «λέλεκα» έχεις μεγάλη επιτυχία………….
Διάβασα κάπου ότι πρό τής έπαναστάσεως τοΰ 1821 υπήρχαν λελέκια καί στήν ‘Αθήνα. Τό πιστεύω γιατί ό λέλεκας προστατεύεται άπό τούς Τούρκους και είναι φιλότουρκο πουλί. Έπί τουρκοκρατίας και στά Γιάννενα διάλεγε τά τούρκικα σπίτια γιά νά κτίση φωληά. Είχε δέ τέτοια νοημοσύνη και ήμποροΰσε και καταλάβαινε ποιοί τόν επροστάτευαν καί ποιοί όχι, ώστε όταν ήταν μπερδεμένα τά σπίτια, κι’ αύτό συνέβαινε στις παρυφές τής τουρκικής μέ τις χριστιανικές συνοικίες, τά κατάφερνε και έχτιζε τή φωληά του πάντα σέ τούρκικο σπίτι. ’Αλλά ήρθαν και χρόνια δύσκολα γιά τό λέλεκα. Μετά τήν άπελευθέρωσι τό πένθος και ό άφανισμός, πού έπεσε στις δεκοχτούρες, – ένα ώραΐο οΐκόσιτο σχεδόν πουλί, πού προστατευόταν άπό τούς Τούρκους τό ίδιο, όπως κι ό λέλεκας – λίγο έλειψε νά άπλωθή και στούς καημένους τούς λελεκάδες. Είμαστε απολίτιστοι άκόμα, είμαστε άγριοι, τί τά θέλετε! Γιά τό σκοτωμό εχρησιμοποιούντο, όπως θυμάμαι, όχι κυνηγετικά, αλλά πολεμικά όπλα (μάνλιχερ Ελληνικά καί μάουζερ, λάφυρα τουρκικά), γιατί οί δεκοχτούρες ήμερωμένες άπό τίς οίδε πόσους αιώνες κάθονταν στις καρυδιές και τά άλλα δένδρα, καθώς και στις καπνοδόχες τών Γιαννίνων αμέριμνες και ήταν έτσι εύκολος στόχος.
Οί Γιαννιώτες τόν αγαπούν τό λέλεκα ανέκαθεν. ’Αλλά τή χρονιά έκείνη, κινδύνεψε άπό τούς μπαρουτοκαπνισμένους στρατιώτες τών πρώτων ήμερών, πού το θεωρούσαν πουλί τών Τούρκων και προ παντός άπό τούς Πελοποννησίους στρατιώτες, γιατί αυτοί γιά πρώτη φορά έβλεπαν τέτοιο μεγάλο άγριο πουλί τόσο κοντά τους και ή θέα τούς έβανε σέ πειρασμό. Ό λέλεκας πιο κάτω άπό τή Θεσσαλία και τήν περιοχή τής Λαμίας δε ζυγώνει. Γιατί έχει καλή μνήμη και θά θυμάται τήν υποδοχή, πού θά τοΰ έχουν κάνει άλλες φορές στήν ’Αττική και στήν Πελοπόννησο.
Καί ό Γρανίτσας γράφει γιά τό λέλεκα πώς ήταν φιλότουρκο πουλί. «Μίαν η δύο εβδομάδας, άφοΰ έπεσαν τά Γιάννινα, γράφει, ή πρώτη επιτροπή τών Τούρκων, πού έγινε, καί τό πρώτο παράπονο πού έκαμε, ήτο γιά τούς πυροβολισμούς κατά τών λελεκιών. Και όταν τά βράδυα ό Χότζας έκαλοΰσε τούς πιστούς είς δέησιν άπό τοΰ υψους τοΰ μιναρέ καί τά λελέκια τόν συνώδευαν άπό τις στέγες μέ τά πένθιμα εκείνα κροταλίσματα τοΰ ράμφους των, έφαίνοντο σαν νά έκαναν ένα παράπονο στόν ’Αλλάχ.
«’Έφυγες Περγαμπέρ (Προφήτα) άπό τό Μεσολόγγι, πήγαμε στήν ’’Αρτα, ήρθαμε στά Γιάννινα. ’Από εδώ όμως πολύ μακρυά μας έφυγες… Ποΰ να σέ φτάσουμε…»
’Αλλά και γιά τούς χριστιανούς ήταν φιλότουρκο πουλί. Γι ’ αύτό τήν προδοσία κατά τοΰ Γρίβα, όταν έφθασε στό Κουτσελιό στά 1854, ό ήπειρώτης τραγουδιστής τήν αποδίδει στό λελέκι:
«Ό Ντελή Γρίβας έπιασε του Κουτσελιού τά σπίτια
Kι’ είχε μαζί του μοναχά τρακόσα παλληκάρια.
Σαν τό’ μαθε ό Άλή Πασας (ένα λελέκι τό ‘πε)
έβγήκε άπό τά Γιάννινα, νύχτα βαθύ σκοτάδι
Κι’ έπήγε κι’ έξημέρωσε στού Κουτσελιού τΙς ράχες»
Ήτο φιλότουρκος, λοιπόν, προτήτερα ό λέλεκας. Άλλά μετά τό 1913 έγινεν άλλος… άνθρωπος. Μέ επίκεντρο και ορμητήριο τήν άλλοτε τούρκικη συνοικία και συνεχώς πολλαπλασιαζόμενος ξεχύνεται τώρα και στις ανέκαθεν χριστιανικές συνοικίες καί χτίζει φωληές ακόμα καί στόν πολυθόρυθο εμπορικό κεντρικό δρόμο καθώς και στά καμπαναριά τών εκκλησιών. Ξεθάρρεψε μάλιστα και πηγαίνει τώρα και στά χωριά. Παρά τόν προσανατολισμό του αυτόν «στή νέα κατάσταση», δέν ξαίρω γιατί άμα τον άντικρύζω αναπολώ τούς Τοΰρκους Χοτζάδες, Πιθανώς γιατί έχει τή φορεσιά τών Ιμάμηδων. “Ασπρο σαρίκι (τζαλμά) στό κεφάλι και κατάμαυρα ράσα (τζουμπέδες).”
(Πηγή : ΤΑ ΖΩΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ ΣΤΟΥΣ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΥΣ ΘΡΥΛΟΥΣ, Ε. Μπόγκας, Ηπειρωτική Εστία, ΤΧ.31,1954)
Στη φωτογραφία “Καμπαναριό με φωλιά πελαργού στη Φιλιππιάδα” ((Φωτο του Κ. Μπαλάφα από το Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Αθήνα, 2003)
